Իրավագիտության պրոֆեսորը՝ հանրաքվեների մասին. միանձնյա կառավարիչներին վերահսկելը շատ ավելի հեշտ է, քան ամբողջ ժողովրդին

ԱրմԻնֆո. Միանձնյա կառավարիչներին վերահսկելը շատ ավելի հեշտ է, քան ամբողջ ժողովրդին։ Այս մասին Facebook-ի իր էջում գրում է իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Գևորգ Դանիելյանը՝ խոսելով հանրաքվեների նպատակների և նշանակության մասին։

Պրոֆեսորի խոսքով՝ հանրաքվեն, ըստ էության, միանձնյա և ժողովրդավարական կառավարման սկզբունքների հարաբերակցության եզակի ցուցանիշներից մեկն է, ցանկացած կառավարության իրական և ենթադրյալ լեգիտիմության լակմուսի թուղթը։ Հատկապես գլոբալիզմի կողմնակիցների շրջանում այն վաղուց նկարագրվում է որպես խիստ մտահոգիչ իրավական և քաղաքական երևույթ, քանի որ միանձնյա կառավարիչներին վերահսկելը շատ ավելի հեշտ է, քան ամբողջ ժողովրդին։ Դրա վառ օրինակն է եվրոպական երկրների ղեկավարների կողմից Եվրոպական միության սահմանադրական պայմանագրի անվերապահ նախնական ստորագրման փաստը, որին հաջորդեցին այդ երկրներում անցկացված ջախջախիչ հանրաքվեները։

“Իրականում, ԵՄ-ին անդամակցելու հարցով հանրաքվեները նույնպես առանձնապես բարձր ցուցանիշներով չեն ուղեկցվել։ Օրինակ՝ Նորվեգիան երկու անգամ մերժել է ԵՄ-ին անդամակցությունը՝ 1972 և 1994 թվականներին, այն դեպքում, երբ այլ երկրներում այդ ցուցանիշը միջինում կազմել է 65 տոկոս, օրինակ՝ Մալթայում, Էստոնիայում, Լատվիայում և այլն։ Սակայն բոլորը հիանալի հասկանում են, որ երկարաժամկետ և կայուն քաղաքականության երաշխիքը հենց հանրաքվեն է, այլ ոչ թե իշխանություն ունեցողների իրավիճակային և ծայրաստիճան փոփոխական խոստումները, և հենց դա է բացատրում հանրաքվեների նկատմամբ այդքան մեծ հետաքրքրությունը։ 2013 թվականին ձևավորված սահմանադրական բարեփոխումների հանձնաժողովում ես անձամբ զբաղվում էի հանրաքվեի սահմանադրաիրավական հիմքի մշակմամբ։ Ավելին, ես առաջ քաշեցի անհամեմատ ավելի մատչելի նախադրյալներ, հատկապես քաղաքացիական նախաձեռնության համար։

Սակայն այս հարցում ես լուրջ տարաձայնություններ և քննարկումներ ունեցա միջազգային փորձագետների հետ, որոնք ամեն գնով բացահայտորեն ձգտում էին նսեմացնել հանրաքվեի դերը՝ պնդելով, որ պրոֆեսիոնալ խորհրդարանի առկայության դեպքում անիմաստ է դրա պատասխանատվությունը թողնել ժողովրդին։ Սա, իհարկե, երկակի ստանդարտների դասական դրսևորում էր, քանի որ նրանք հիանալի գիտեին, որ ժողովրդավարության հարուստ փորձ ունեցող երկրներում գերակշռում է ճիշտ հակառակ դիրքորոշումը. միայն Շվեյցարիայում անցկացվել է ավելի քան 500 հանրաքվե։

Իմ դիրքորոշումն այն էր, որ նման դատողությունները բացառապես քաղաքական հաշվարկների վրա հիմնված հավակնություն են։ Սակայն հանձնաժողովի մի քանի անդամների աջակցությամբ հաջողվեց սահմանել, որ տարածքային փոփոխություններին, սահմանների փոփոխությանը, վերպետական միջազգային կազմակերպություններին անդամակցելուն և դրանցից դուրս գալուն վերաբերող հարցերը հանրաքվեների պարտադիր առարկաներ են։ Մոտ ապագայում կփորձեմ հնարավորինս մանրամասն անդրադառնալ «տարածք» եզրույթի ճշգրիտ մեկնաբանությանը և, առնվազն ևս մեկ անգամ, լրացուցիչ փաստարկներով հստակ ու միանշանակ հիմնավորել, որ Տիգրանաշենը ոչ մի կերպ չի կարող համարվել ադրբեջանական տարածք։

Ի դեպ, 1989 թվականին, այսինքն՝ խորհրդային շրջանում, ես անձամբ Հայաստանի կողմից ձևավորված պատվիրակության կազմում Թբիլիսիում մասնակցել եմ Տիգրանաշենի վերաբերյալ ադրբեջանական իշխանությունների նախաձեռնած արհեստական տարածքային վեճին, որի արդյունքում կրկին որոշվեց, որ ադրբեջանական պատվիրակության փաստարկներն ակնհայտորեն անհիմն են, ուստի նրանք այլևս երբեք չեն բարձրացնի այդ հարցը։ Դրանից հետո մենք անարգել տեղավորեցինք Ադրբեջանից բռնի տեղահանված փախստականներին Տիգրանաշենում”, - ընդգծեց Գևորգ Դանիելյանը։