Կարծիք. Փաշինյանի կառավարության հնգամյա ծրագիրը նպատակ ունի ներկայիս կառավարության գաղափարախոսական հայեցակարգերը վերածել պետական քաղաքականության

ԱրմԻնֆո. 2026-2031 թվականների կառավարության ծրագրի նախագիծը ոչ թե տիպիկ հնգամյա գործողությունների ծրագիր է, այլ փաստաթուղթ, որը նախատեսված է գործող կառավարության գաղափարախոսական հայեցակարգերը հանրային քաղաքականության վերածելու և Հայաստանի ազգային ու պետական օրակարգը վերակառուցելու համար: Ահա թե ինչպես է «Միասնության թևեր» կուսակցության վարչության անդամ և ՀՀ Պետական եկամուտների կոմիտեի նախկին նախագահ Դավիթ Անանյանը մեկնաբանել ՀՀ կառավարության նոր հնգամյա ծրագիրը:

«Ծրագրի ամենաանհանգստացնող առանձնահատկությունը հետևյալ ասիմետրիան է. այնտեղ, որտեղ կառավարության լիազորությունները սահմանադրորեն սահմանափակված են, օրինակ՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու ղեկավարության և նոր Սահմանադրության ընդունման հարցերում, օգտագործվում է «պետք է ապահովվի» կոշտ ձևակերպումը»: «Եվ այնտեղ, որտեղ պետությունը անմիջական պատասխանատվություն է կրում, օրինակ՝ Արցախում հայերի, Բաքվում պահվող հայերի, անհետ կորած անձանց, մշակութային ժառանգության և միջազգային իրավական գործընթացների պաշտպանության համար, ծրագիրը գործնականում ոչինչ չի ասում», - նշում է քաղաքական գործիչը իր Ֆեյսբուքյան էջում գրառման մեջ։

Ըստ նրա՝ «Արցախ» բառը ծրագրի ամբողջական տեքստում մեկ անգամ չի հիշատակվում, իսկ «Ղարաբաղ» բառը հանդիպում է միայն մեկ անգամ՝ «Ղարաբաղից» տեղահանված 10,000 ընտանիքներին բնակարանով ապահովելու ծրագրի համատեքստում։ Այսպիսով, Անանյանը շարունակեց, որ արցախյան հարցը քաղաքական, անվտանգության և միջազգային իրավական մակարդակներից հանգեցվում է սոցիալական բնակարանաշինության հարցի, և ծրագիրն ինքնին որևէ պարտավորություն չի պարունակում արցախահայերի անվտանգ վերադարձի իրավունքի, սեփականության, մշակութային և եկեղեցական ժառանգության պաշտպանության, Բաքվում անօրինական կերպով պահվող հայերի, անհետ կորած անձանց կամ միջազգային դատական գործընթացների վերաբերյալ։

Մինչդեռ, Միջազգային դատարանի պարտադիր որոշումը Ադրբեջանի վրա պարտավորություն է դնում ապահովել Ղարաբաղը լքած և վերադառնալ ցանկացողների անվտանգ, անարգել և արագ վերադարձը։ Պետական ծրագրից ԱՀ հարցի բացակայությունը իրավաբանորեն չի չեղարկում այդ իրավունքները, սակայն քաղաքական մակարդակում դրանք հանում է Հայաստանի առաջնահերթության ոլորտից, ինչպես նաև նվազեցնում է պետական հետագա պահանջները և բանակցությունների հնարավորությունները։

Երկրորդ ամենալուրջ խնդիրը Հայ Առաքելական եկեղեցուն վերաբերող բաժինն է։ Կառավարությունը խոստանում է ապահովել «փաստացի ղեկավարի հեռացումը»։ «Հայ Առաքելական եկեղեցին, կաթողիկոսության տեղապահի ընտրությունը, ապա՝ Ամենայն հայոց նոր կաթողիկոսի ընտրությունը», - շարունակեց քաղաքական գործիչը։

Նա հիշեցրեց, որ Սահմանադրության համաձայն՝ կրոնական կազմակերպությունները անջատ են պետությունից և ունեն ինքնավարություն, իսկ Հայ Առաքելական եկեղեցու հետ հարաբերությունների մասին օրենքը ճանաչում է Եկեղեցու ինքնակառավարումը իր հիերարխիայի շրջանակներում։ Անանյանը ընդգծեց, որ ոչ մի իրավական նորմ չի լիազորում կառավարությանը հեռացնել կաթողիկոսին կամ ապահովել նրա իրավահաջորդի ընտրությունը։ Քաղաքական գործիչը խոստովանեց, որ պետությունը կարող է օրինականորեն պահանջել ֆինանսական հաշվետվություն, հետաքննել ենթադրյալ հանցագործությունները և պաշտպանել հանրային շահերը, բայց եկեղեցու ղեկավարության փոփոխությունը պետական ծրագրի նպատակ դարձնելը միջամտությունն է նրա ներքին կառավարմանը։

«Ավելին, կառավարությունը հայտարարում է եկեղեցու ապաքաղաքականացման մասին, բայց ինքը կաթողիկոսի հարցը դարձնում է պետական և կուսակցական քաղաքականության առարկա։ «Սա կարող է հանգեցնել Հայ Առաքելական եկեղեցու ներսում ներքին պառակտումների, սփյուռքի թեմերի դիմադրության, իրավական վեճերի և ազգային ամենակարևոր ինստիտուտներից մեկը քաղաքական իշխանությանը ենթարկելու փորձի», - շարունակեց նա։

Երրորդ հիմնական հարցը, ըստ Անանայի, նոր Սահմանադրությունն է։ Նա նշեց, որ ծրագիրը դրա ընդունումը ներկայացնում է որպես առաջնահերթություն, բայց չի բացատրում գործող Սահմանադրության որ կոնկրետ դժվար լուծելի թերություններն են պահանջում բոլորովին նոր Սահմանադրության ընդունում։

Քաղաքական գործիչը կարծում է, որ անհրաժեշտ է իշխանություններին ուղիղ հարց տալ. ի՞նչ է նախատեսվում փոխել՝ կառավարման մոդելը, կապը Անկախության հռչակագրի հետ, Հայ Առաքելական եկեղեցու սահմանադրական կարգավիճակը, թե՞ ազգային, պատմական, և իրավական հիմքեր, որոնք շարունակում են անհանգստացնել Ադրբեջանին։

«Այս հարցն առավել հիմնարար է, քանի որ Ադրբեջանի նախագահը հրապարակայնորեն ներկայացնում է Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունը՝ որպես խաղաղության պայմանագիր կնքելու նախապայման»։ Մինչդեռ, հրապարակված համաձայնագիրը նման պահանջ չի պարունակում, և ՀՀ Սահմանադրական դատարանն արդեն պարզաբանել է, որ գործող Սահմանադրությունից Հայաստանի կողմից որևէ տարածքային պահանջ չի բխում։ Հետևաբար, նոր Սահմանադրության անհրաժեշտությունը դեռևս իրավական հիմք չունի։ Փոխարենը, առաջանում է հիմնավոր կասկած, որ այն բավարարում է արտաքին պահանջը և ներկայացվում է որպես Հայաստանի ներքին քաղաքական նախաձեռնություն», - նշել է Անանյանը։

Միևնույն ժամանակ, քաղաքական գործիչը նշել է, որ ծրագրի ավարտին հայտարարվում է, որ Հայաստանը մտնում է «Չորրորդ Հանրապետության» փուլ, սակայն այս հասկացության իրավական և կառավարական բովանդակությունը չի բացատրվում։ Քաղաքական գործիչը կարծում է, որ այս երկիմաստությունը ենթադրում է, որ սա ոչ միայն սահմանադրական բարեփոխումների հարց է, այլև 1991 թվականին հիմնադրված Հայաստանի Հանրապետության պատմական և քաղաքական հիմքերի վերանայում։

«Նույնքան վտանգավոր է անվտանգության այն բանաձևը, որի համաձայն խաղաղությունը անվտանգության «միակ արդյունավետ և հուսալի երաշխիքն» է»։ Խաղաղությունը նպատակ է, բայց այն չի կարող փոխարինել բանակին, զսպմանը, պայմանագրերի կիրառմանը և խախտումներին արձագանքելու մեխանիզմներին։ «Չերաշխավորված խաղաղությունը անվտանգության համակարգ չէ, այլ քաղաքական հույս», - պնդեց Անանյանը։

Քաղաքական գործիչը շեշտեց, որ ընդհանուր առմամբ, ծրագիրը պետական ներուժը կենտրոնացնում է ազգային ինստիտուտների ներքին վերակառուցման, պատմական հիշողության և ինքնության վրա՝ միաժամանակ թուլացնելով արցախյան օրակարգը, արցախահայերի իրավունքները և արտաքին պահանջները։

«Սա պետության հավասարակշռված վերափոխում չէ, այլ աշխարհաքաղաքական և ներքին փորձերի վտանգավոր ծրագիր։ Եվ լուրջ անվտանգության մարտահրավերների առջև կանգնած պետության համար նման գաղափարախոսական արկածախնդրության գինը կարող է չափազանց բարձր լինել», - եզրափակեց Անանյանը։