Քաղաքագետ. հույսով լի անորոշությունը հիմնարարորեն տարբերվում է անհույսությամբ լի անորոշությունից

ԱրմԻնֆո: Հույսով լի անորոշությունը հիմնարար կերպով տարբերվում է անհույսությամբ լի անորոշությունից: Ահա թե ինչ է գրում «Այլընտրանքային նախագծեր» խմբի անդամ Վահե Հովհաննիսյանը իր հոդվածում՝ մեկնաբանելով Հայաստանի անկախության հռչակագրի մոտեցող 36-ամյակը:

«Մի քանի օրից մենք կնշենք Հայաստանի անկախության հռչակագրի 36-ամյակը: Այն ընդունվել է Գերագույն խորհրդի կողմից, որը կազմված է հիմնականում կրթված, ազնիվ, հայրենասեր և մեծ մասամբ անփորձ գործիչներից: Հասկանալի պատճառներով մեր հռչակագիրն ընդունվել է տարբեր ոլորտների ներկայացուցիչների կողմից, որոնք զուրկ էին քաղաքական և կառավարական փորձից: Բոլորովին այլ հանգամանքներում, տարբեր ժամանակներում և իրենց և աշխարհի մասին բոլորովին այլ ընկալումներով: Այն, ի դեպ, ընդունվել է մեծ կոնսենսուսով: Փառք և պատիվ այս մարդկանց»: Սակայն, 36 տարի անց, այսօր մենք խոսում ենք պետականության կորստի, տնտեսական փլուզման, տարածքային զիջումների և ընդհանրապես մեր գոյության կամ չգոյության մասին: Ավելին, մենք այս մասին խոսում ենք շատ հանգիստ, ինչպես առօրյա զրույցներում», - նշեց քաղաքագետը։

Նա հավելեց, որ այսօրվա և 36 տարի առաջվա այն օրերի միջև նմանություն չկա։ Հնարավոր է՝ միայն անորոշությունն է նման։ Սակայն հույսով սրբագործված անորոշությունը հիմնարարորեն տարբերվում է անհույսությամբ նշանավորված անորոշությունից։

Այսօր, ինչպես նշեց Վահե Հովհաննիսյանը, Հայաստանին անհրաժեշտ են հետպատերազմյան վերակառուցում, ազգային վերածնունդ և նոր պատմական փաստաթուղթ՝ առաջ շարժվելու համար։ «Այն չպետք է փոխարինի Անկախության հռչակագրին (դա աբսուրդ է), այլ, հաշվի առնելով ներկայիս իրողությունները, զարգացնի, այսպես ասած, մեր բովանդակությունը հաջորդ 36 տարիների համար։ Սա պահանջում է պետականաշինությունը և պատմական պատասխանատվությունը։ Եվ հենց այս հարցերն են, որոնք պետք է գերիշխեն լավ կրթության մթնոլորտում։ Ցավոք, մենք չունենք ո՛չ նրանք, ովքեր կքննարկեն սա, ո՛չ էլ իսկական լավ կրթությունը՝ որպես ներքին հանրային մթնոլորտ։ Մենք խոսում ենք ռազմավարական հայեցակարգի մասին, որը կսահմանի մեր պետական և ազգային նպատակները, խնդիրները, Հայաստանի և հայկական աշխարհի համակեցության կանոնները, մեր պատկերացումները մեր և մեր հարևանների մասին՝ տնտեսական մոդելների և դաշնակիցների նոր ընկալմամբ։ Սա հենց այն է, ինչը պետք է քննարկման առարկա լիներ մեր պետական մտածողության բանավեճերում՝ լավ կրթության շրջանակներում։ Պատերազմից և ծանր պարտություններից հետո պետությունների վերականգնումը քաոսային գործընթաց չէ։ «Պետությունները վերականգնվում են հետպատերազմյան լուրջ վերակառուցման ծրագրերի միջոցով», - ընդգծեց քաղաքագետը։

Նա հավելեց, որ պետական, ազգային ռազմավարական փաստաթղթի ծնունդը բախվում է երկու հիմնական խոչընդոտի։ Նախևառաջ հարց է առաջանում՝ ո՞վ պետք է այն ընդունի։ Գործող Ազգային ժողովը նման հանրային կշիռ չունի, և պարզապես այլ հեղինակավոր ձևաչափ չկա։ Երկրորդ՝ նոր փաստաթղթի ընդունումը պետք է տեղի ունենա ներքին համերաշխության մթնոլորտում։    Վերջնական արդյունքում մենք պետք է համարձակություն ունենանք ընդունելու, որ հայկական տարածքները և այս տարածաշրջանի հայ բնակչությունը վերջին 100 տարիների ընթացքում անընդհատ նվազում են։ Սա մեր մասին ամենախոստումնալից փաստն է։ Մենք պետք է համարձակություն և գրագիտություն հավաքենք՝ հասկանալու պատճառները և գտնելու քայլեր այս գործընթացը դադարեցնելու համար։  Կանե՞նք դա, կհասնե՞նք դրան։  Չգիտեմ։ Մենք նույնիսկ համարձակություն չունեցանք բացահայտ խոսելու և սթափ գնահատական տալու մեր միակ 36-ամյա ուղուն, որը մենք բոլորս միասին ենք անցել։ Այս 36 տարիները ժխտելը ամենամեծ սխալն է, և դրանք իդեալականացնելը նույնպես սխալ է։ 36 տարի առաջ քաղաքական և առաջադեմ միտքը հիմնականում Ազգային ժողովում էր։ Այսօր այն հիմնականում բանտում է կամ տնային կալանքի տակ։ Կամ էլ անզորության պատճառով փակվել է ինքն իր մեջ, ինչը շատ չի տարբերվում բանտից։ «Այսպիսի անառողջ ձևով Հայաստանի կյանքի հաջորդ փուլ մտնելը նշանակում է ինքն իրեն դատապարտել ինքնաոչնչացման։ Եվ այս գործընթացում բարոյականություն չկա։ Այսօր մենք պետք է գտնենք այն ուժերն ու ձևերը, որոնք կնախաձեռնեն այս քննարկումը, որոնք կբացեն նոր քաղաքական մտքի գործընթացը։ Սա, մեծ մասամբ, ինքնապաշտպանության հարց է, և միայն հանրային երկխոսությունը կարող է դառնալ Հայաստանի հետագա զարգացման ներքին, իրական երաշխիք», - ընդգծեց քաղաքագետը։