
Արմինֆո. Freedom House միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության պատրաստած "Ազատությունն աշխարհում 2026" վարկանիշում Ադրբեջանը զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը՝ նախորդ տարվա համեմատ նահանջելով ևս մեկ հորիզոնականով և պահպանելով "անազատ" պետության կարգավիճակը:
Կազմակերպությունում ընդգծում են, որ 2005 թվականից Ադրբեջանում դիտվում է ավտորիտար կառավարման կայուն ամրապնդում, որի կենտրոնը նախագահ Իլհամ Ալիևն ու նրա ընտանիքն են: Freedom House-ի վերլուծաբանները նշում են, որ 2003 թվականին նախագահի պաշտոնում հորը փոխարինելուց հետո Ալիեւը սահմանադրական փոփոխություններ է կատարել, որոնք ընդլայնել են նախագահի լիազորությունները, վերացրել պաշտոնավարման ժամկետի սահմանափակումները եւ թուլացրել մնացած օրենսդրական կամ դատական ինքնավարությունը: Անկախ դատական համակարգի և, նույնիսկ, անկախ լրատվամիջոցների բացակայության պայմաններում կոռուպցիան շարունակում է ծաղկել, իսկ Ալիևների ընտանիքը պետական ունեցվածքը դիտարկում է որպես մասնավոր հարստության աղբյուր:
"Ադրբեջանի նման ավտորիտար ռեժիմները կարող են օգտագործել պետական ինստիտուտների ողջ հզորությունը, չարաշահել պետական ռեսուրսները և ապավինել կոռումպացված հովանավորչական ցանցերին՝ իրենց քաղաքական գերիշխանությունը պահպանելու համար։ Ալիեւներն օգտագործել են պետական նավթային ընկերությունը որպես քաղաքական եւ տնտեսական առատաձեռնության գործիք ՝ շահավետ պայմանագրեր եւ ղեկավար պաշտոններ տրամադրելով ռեժիմին հավատարիմ ձեռնարկություններին եւ անհատներին: Փոխարենը, ընտրությունների ժամանակ այդ աջակցությունը ստացողները ճնշում են գործադրում աշխատակիցների նկատմամբ՝ աջակցելու իշխող կուսակցությանը ՝ մասնակցելով քաղաքական հանրահավաքներին և հավատարմմության այլ հանրային ցույցերի: Բացի այդ, պետական միջոցներն օգտագործվում են կառավարամետ ԶԼՄ - ների ֆինանսավորման համար, որոնք բարելավում են ռեժիմի իմիջը՝ միաժամանակ սևացնելով ցանկացած ընդդիմության", - ասվում է Freedom House-ի զեկույցում։
Միևնույն ժամանակ, իրավապաշտպան կազմակերպությունում արձանագրել են, որ երբ հովանավորությունն ու քարոզչությունը բավարար չեն այլակարծությունը ճնշելու համար, ավտոկրատներն օգտագործում են իրենց վերահսկողությունը անվտանգության ուժերի և քրեական արդարադատության համակարգի նկատմամբ ՝ բռնաճնշումների ավելի կոշտ ձևեր կիրառելու համար: Այս առումով խոստովանվում է, որ չնայած այն հանգամանքին, որ Ադրբեջանը 2002 թվականից պահպանում է "անազատ երկրի" իր կարգավիճակը, վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում նրա վարկանիշը 33-ից իջել է 100-ից ընդամենը 6-ի, քանի որ իշխանություններն ուժեղացրել են բռնաճնշումները քաղաքացիական ազատությունների դեմ: Լրագրողները, իրավապաշտպանները և քաղաքական ընդդիմության անդամները բախվում են կամայական ձերբակալությունների և դատական հետապնդումների ՝ շինծու քրեական մեղադրանքներով, ինչպես նաև անարդար դատավարությունների ժամանակ զրկվում են տարրական դատավարական իրավունքներից:
"2018 թվականին ընդունված օրենքի փոփոխությունները նախատեսում են, որ հաճախորդներին դատարանում կարող են ներկայացնել միայն Ադրբեջանի փաստաբանների կոլեգիայի փաստաբանները, որոնք գործում են Արդարադատության նախարարության կարգադրությամբ, և երկրում գրեթե բոլոր անկախ փաստաբան - իրավապաշտպանները զրկվել են փաստաբանական գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից կամ հեռացվել են դրանից", - հավելել են Freedom House-ում: