Կարծիք. Իրանի պատերազմը դուրս է գալիս մերձավորարևելյան հակամարտության շրջանակներից և դառնում Հարավային Կովկասի տնտեսական ճարտարապետության վրա ուղղակի ազդեցության գործոն

Արմինֆո. Պատերազմն Իրանում արդեն այսօր դուրս է գալիս բուն մերձավորարևելյան հակամարտության շրջանակներից և դառնում Հարավային Կովկասի տնտեսական ճարտարապետության վրա ուղղակի ազդեցության գործոն: Նման կարծիքի է վրացի քաղաքագետ Գելա Վասաձեն։

Նրա ասելով՝ խոսքը ոչ միայն նավթի գների կամ գլոբալ շուկաների համար ռիսկերի մասին է, այլ ավելի խորը գործընթացի՝ հոսքերի վերաբաշխման, լոգիստիկայի փոփոխության եւ տարածաշրջանային տնտեսական կապերի վերահավաքման մասին է:

"Առաջին և առավել ակնհայտ ազդեցությունը գնայինն է։ Նավթի գների աճն ասիմետրիկ իրավիճակ է ստեղծում տարածաշրջանի ներսում։ Ադրբեջանը ստանում է լրացուցիչ արտահանման եկամուտներ և ուժեղացնում է իր բյուջետային կայունությունը։ Սակայն այդ շահումը սահմանափակ բնույթ է կրում. կախվածությունը հումքային կոնյունկտուրայից ուժեղանում է, իսկ շուկաների անկայունությունն ինքնին բարդացնում է ռազմավարական պլանավորումը", - նշել է փորձագետը։

Նրա խոսքով՝ Վրաստանի և Հայաստանի համար իրավիճակը հակառակն է. էներգակիրների գների աճը վերածվում է գնաճային ճնշումների, լոգիստիկայի թանկացման և գնողունակության նվազման։ Այսպիսով, արդեն առաջին մակարդակում նկատվում է տնտեսական հետագծերի անհամապատասխանություն Հարավային Կովկասի ներսում։

 "Երկրորդ մակարդակը Հորմուզի նեղուցի գործոնն է՝ որպես գլոբալ էներգետիկ ենթակառուցվածքի առանցքային տարր։ Դրա գործունեությանը ցանկացած սպառնալիք հանգեցնում է ապահովագրության տոկոսադրույքների բարձրացման, փոխադրումների թանկացման և շուկաների ընդհանուր նյարդայնության բարձրացման: Միևնույն ժամանակ, նեղուցի անվտանգության համար միակողմանի պատասխանատվություն կրելու պատրաստակամության նվազման մասին ԱՄՆ-ի ահազանգը, փաստորեն, ռիսկերը տեղափոխում է տարածաշրջանային և կորպորատիվ դերակատարների մակարդակ: Հարավային Կովկասի համար դա նշանակում է ոչ այնքան ուղղակի մասնակցություն անվտանգության ապահովմանը, որքան նոր իրականությանը՝ ավելի թանկ եւ պակաս կանխատեսելի գլոբալ առեւտրին հարմարվելու անհրաժեշտություն", - վստահ է Վասաձեն։

Վրացի փորձագետը կարծում է, որ երրորդ ասպեկտը կապված է "Հյուսիս-Հարավ" միջանցքի լոգիստիկայի և ճակատագրի հետ։ Նա հիշեցրել է, որ այդ նախագիծը, որը ենթադրում է Ռուսաստանի, Ադրբեջանի, Իրանի և Հնդկաստանի ինտեգրում միասնական տրանսպորտային համակարգում, պատերազմի պայմաններում, փաստորեն, կորցնում է իր կանխատեսելիությունը:

"Ռազմական ռիսկերը, պատժամիջոցների սահմանափակումները և իրանական ուղղության նկատմամբ վստահության ընդհանուր նվազումը հանգեցնում են դրա զարգացման դե ֆակտո սառեցման։ Սա հնարավորությունների պատուհան է ստեղծում այլընտրանքային երթուղիների, առաջին հերթին, Միջին միջանցքի համար՝ Կասպից ծովով և Հարավային Կովկասով։ Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ այդ երթուղիների ենթակառուցվածքային պատրաստվածությունը սահմանափակ է, ինչը նշանակում է, որ դրանք ի վիճակի չեն կարճաժամկետ հեռանկարում ամբողջությամբ փոխարինել իրանական ուղղությունը", - հավելել է քաղաքագետը։

Վասաձեն որպես չորրորդ մակարդակ նշել է սպառողական շուկաների փոխակերպումը։ Նա հիշեցրել է, որ Իրանն ավանդաբար հանդես է եկել որպես համեմատաբար էժան ապրանքների աղբյուր տարածաշրջանի երկրների, հատկապես, Հայաստանի և Ադրբեջանի, ավելի քիչ ՝ Վրաստանի համար:

"Իրանական ապրանքների մատչելիության նվազումը լոգիստիկ ծախսերի աճի հետ մեկտեղ հանգեցնում է վերջնական արտադրանքի թանկացման եւ ներմուծման կառուցվածքի փոփոխության ։ Ազատված խորշերը սկսում են զբաղեցնել այլ խաղացողներ, առաջին հերթին՝ Թուրքիան, որն ունի ավելի հզոր արդյունաբերական բազա և արտահանման ներուժ։ Դա ուժեղացնում է մրցակցությունը ներքին շուկաներում և միաժամանակ մեծացնում է կախվածությունը արտաքին մատակարարներից", - շարունակել է քաղաքագետը։ Վասաձեն հինգերորդ ասպեկտ է համարում Իրանի հետ արտաքին առևտրային կապերը։ Նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ չնայած համեմատաբար համեստ բացարձակ ցուցանիշներին, Իրանի նշանակությունը՝ որպես առևտրային գործընկերոջ, տարբեր է տարածաշրջանի երկրների համար:

"Հայաստանի համար այն ռազմավարական նշանակություն ունի, ներառյալ էներգետիկ համագործակցությունը։ Ադրբեջանի համար դա կարևոր, բայց ոչ կարեւորագույն գործընկեր է։ Վրաստանի համար ՝ ավելի շուտ ծայրամասային, սակայն Իրանի ազդեցությունը դրսևորվում է միջնորդավորված՝ գնային և լոգիստիկ խողովակներով։ Պատերազմի պայմաններում այդ կապերը կամ թուլանում են, կամ դառնում են պակաս կանխատեսելի, ինչն, առաջին հերթին, հարվածում է դրանցից առավել կախված տնտեսություններին։

Այսպիսով, Իրանի պատերազմը բարդ և բազմաշերտ պատկեր է ձևավորում Հարավային Կովկասի համար ։ Կարճաժամկետ օգուտները, որոնք կապված են նավթի գների բարձրացման կամ այլընտրանքային ուղիների ընդլայնման հետ, զուգորդվում են երկարաժամկետ ռիսկերի հետ․ լոգիստիկ շղթաների ոչնչացում, գնաճային ճնշման ուժեղացում և արտաքին տնտեսական կենտրոններից կախվածության աճ: Այս համատեքստում առանցքային հարցն այն չէ, թե ով է շահում այս պահին, այլ այն, թե որ տնտեսություններն են կարողանում հարմարվել տարածաշրջանային և գլոբալ կապերի նոր կոնֆիգուրացիային", - ամփոփել է նա ։