Ուսուցիչների իրավունքների պաշտպանության կոմիտեն ճնշման գործիք է համարել մանկավարժների կամավոր ատեստավորման վերաբերյալ ԿԳՄՍՆ առաջարկները

Արմինֆո. ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության առաջարկած ուսուցիչների կամավոր ատեստավորման կարգի փոփոխությունները չունեն չափելի և իրավական հիմնավորումներ և կարող են դառնալ մանկավարժների  նկատմամբ ճնշման գործիք, ինչը հակասում է ինչպես կրթության մարդակենտրոն փիլիսոփայությանը, այնպես էլ աշխատանքային իրավունքի հիմնարար սկզբունքներին: Այդ մասին ասվում է Ուսուցիչների իրավունքների պաշտպանության կոմիտեի Facebook-յան էջում հրապարակված հայտարարության մեջ՝ այսօր ՀՀ կառավարության հավանությանն արժանացած ուսուցիչների կամավոր ատեստավորման համակարգի բարեփոխումների հերթական փաթեթի առնչությամբ: Առաջարկների փաթեթում, ի թիվս այլ բաների, նշվում է, որ ատեստավորման արդյունքների հիման վրա ուսուցիչների աշխատավարձը հաշվարկվելու եւ հաշվեգրվելու է ոչ միայն հիմնական առարկայի դասավանդման ժամերի, այլեւ խմբակների եւ նախագծային գործունեության համար։

«Ներկայացրած փոփոխությունը առաջին հայացքից ներկայացվում է որպես խրախուսիչ և արդարացի քայլ, սակայն իրավական և մանկավարժական վերլուծության մակարդակում այն պարունակում է մի շարք ռիսկեր, որոնք կարող են գործել ուսուցչի ի վնաս և հանգեցնել իրավունքների խախտման։

Քննարկումը տեղի է ունեցել ՀՀ կառավարության նիստում՝ Մհեր Գրիգորյանի գլխավորությամբ, և ներկայացվել է որպես կարգավորման կատարելագործում, սակայն դրա կիրառման մեխանիզմները լրջագույն հարցեր են առաջացնում։

Առաջին խնդիրն այն է, որ ատեստավորման արդյունքը տարածվում է ոչ միայն ուսուցչի հիմնական դասաժամերի, այլև所谓 «անհատական բաղադրիչի» վրա՝ խմբակներ, նախագծային աշխատանքներ, նախաձեռնություններ։ Սա փաստացի նշանակում է, որ մեկ անգամ անցկացված ատեստավորման արդյունքով վերահսկվում և գնահատվում է բազմաբնույթ գործունեություն, որը չունի նույն բնույթը, նույն բարդությունը և նույն չափելիությունը, ինչ դասավանդումը։ Իրավական տեսանկյունից սա հակասում է համաչափության սկզբունքին, քանի որ մեկ գնահատման արդյունքով պայմանավորվում են տարբեր տեսակի աշխատանքների վարձատրական իրավունքներ։

Երկրորդ լուրջ ռիսկն այն է, որ անհատական բաղադրիչի ժամերը կրթական համակարգում հստակ ստանդարտացված չեն։ Նախագծային աշխատանքի, խմբակային գործունեության որակը, ծավալը և բովանդակությունը հաճախ կախված են դպրոցի ղեկավարի սուբյեկտիվ մոտեցումից, նյութատեխնիկական պայմաններից կամ տվյալ համայնքի հնարավորություններից։ Այս պարագայում նույն ատեստավորման արդյունք ունեցող երկու ուսուցիչ կարող են հայտնվել արմատապես տարբեր վարձատրական պայմաններում, ինչը խախտում է հավասար աշխատանքի դիմաց հավասար վարձատրության սկզբունքը։

Երրորդ խնդիրը կապված է կամավորության գաղափարի փաստացի չեզոքացման հետ։ Թեև ատեստավորումը ձևակերպվում է որպես կամավոր, դրա արդյունքը տարածելով նաև անհատական բաղադրիչի ժամերի վրա՝ ստեղծվում է իրական ճնշում ուսուցչի վրա։ Ուսուցիչը փաստացի կանգնում է ընտրության առաջ՝ կամ անցնել ատեստավորում և պահպանել իր եկամտի ամբողջական կառուցվածքը, կամ չանցնել և կորցնել ոչ միայն հավելավճարը, այլ նաև անհատական աշխատանքի դիմաց արդար վարձատրության հնարավորությունը։ Սա կամավորության քողարկված պարտադրանք է։

Չորրորդ, մանկավարժական տեսանկյունից առաջանում է խորքային վտանգ կրթության որակի համար։ Երբ նախագծային և ստեղծագործական աշխատանքների վարձատրությունը կապվում է թեստային կամ չափորոշչային ատեստավորման արդյունքի հետ, ուսուցիչը սկսում է ոչ թե զարգացնել նորարարական կրթական միջավայր, այլ աշխատել «անվտանգ» ձևաչափով՝ խուսափելով ռիսկից, փորձարկումից և ստեղծագործական մոտեցումներից։ Սա հակասում է հենց այն նոր չափորոշչի գաղափարախոսությանը, որի վրա հղում է կատարվում։

Վերջապես, իրավական պաշտպանության տեսանկյունից առաջանում է պատասխանատվության անորոշություն։ Եթե անհատական բաղադրիչի ժամերի վարձատրությունը կախված է ատեստավորման արդյունքից, ապա ուսուցչի իրավունքների խախտման դեպքում հարց է առաջանում՝ ո՞ր գործընթացն է բողոքարկման ենթակա՝ ատեստավորո՞ւմը, դպրոցի վարչակա՞ն որոշումը, թե՞ վարձատրության հաշվարկի մեխանիզմը։ Այս անորոշությունը փաստացի թուլացնում է ուսուցչի իրավական պաշտպանվածությունը։

Արդյունքում կարելի է եզրակացնել, որ առաջարկվող մոտեցումը, չլինելով հստակ սահմանված, չափելի և իրավականորեն հավասարակշռված, կարող է վերածվել ֆինանսական, մասնագիտական և հոգեբանական ճնշման գործիքի ուսուցչի նկատմամբ, ինչը հակասում է ինչպես կրթության մարդակենտրոն փիլիսոփայությանը, այնպես էլ աշխատանքային իրավունքի հիմնարար սկզբունքներին», - ասվում է Ուսուցիչների իրավունքների պաշտպանության կոմիտեի հայտարարությունում։