Արևելագետը՝ Իրանում բողոքի ցույցերի մասին․ Հայաստանը պետք է մնա ակտիվ դիտորդ և պատրաստվի վատթարագույնին

Արմինֆո.  Չնայած այն հանգամանքին, որ Իրանում բռնկված բողոքի ցույցերի ֆոնին իրանական ռեժիմի կայունության հավանականությունը դեռևս պահպանվում է բավականին բարձր մակարդակի վրա, Հայաստանը պետք է ակտիվ դիտորդ մնա և պատրաստվի վատթարագույնին: ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում նման կարծիք է հայտնել արևելագետ Սերգեյ Մելքոնյանը ' խոսելով դեկտեմբերի 28-ին Իրանում սկսված բողոքի ցույցերի մասին՝ ռեալի փլուզումից եւ երկրում սննդամթերքի գների բարձրացումից հետո:

Իրավիճակի կապակցությամբ Իրանի Իսլամական Հանրապետության ԱԳՆ-ը դեկտեմբերի 8-ին իր հայտարարության մեջ դատապարտել Է Իրանի ներքին իրադարձությունների վերաբերյալ «ամերիկացի պաշտոնյաների կեղծավոր հայտարարությունները»՝ «առավելագույն ճնշման, սպառնալիքների եւ Իրանի ներքին գործերին միջամտելու ԱՄՆ դիրքորոշումը» համարելով «բռնություն եւ ահաբեկչություն հրահրելու, ինչպես նաեւ երկրում անկարգություններ եւ անկայունություն ստեղծելու նպատակ հետապնդող":

Մելքոնյանը, արձագանքելով իրավիճակին, ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքին, որ Իրանի ղեկավարությունն արտաքին միջամտությամբ լայնածավալ գործողություններին հակազդելու փորձ ունի: Այդ առնչությամբ նա հիշեցրել է, որ Իրանի գործերին միջամտելու նախորդ նման փորձը հանգեցրել է տրամագծորեն հակառակ արդյունքի։ "Ռեժիմի փոփոխության կամ դրա կոլապսի հետ կապված նպատակներին հասնելու փոխարեն, ինչպես դա ձեւակերպում են Իսրայելում կամ ԱՄՆ-ում, ամերիկյան եւ այլ դաշնակիցների աջակցությամբ Իսրայելի հարվածները հանգեցրել են ռեժիմի շուրջ հասարակության համախմբման՝ արտաքին սպառնալիքի ֆոնին", - հիշեցրել է արեւելագետը:

Այսպիսով, փորձագետի կարծիքով, հետեւանքները կարող են զգալիորեն տարբեր լինել։ Օրինակ, ինչպես նշել է Մելքոնյանը, բողոքները կարող են շարունակել զարգանալ պարուրաձեւ, եւ ապա արտաքին հարվածն ուղղված է լինելու ոչ թե  անվտանգության համակարգի դեմ, այն, օրինակ, քաղաքական ղեկավարության տեղակայման վայրերի դեմ։ Արևելագետն այդ առնչությամբ նշել է, որ բողոքի ցույցերն Իրանում ի սկզբանե ունեցել են սոցիալ-տնտեսական հիմք, և միայն աստիճանաբար փոխակերպվել են քաղաքական ուղղվածության՝ երկրի որոշ շրջաններում ռեժիմի փոփոխման պահանջով։

Մելքոնյանի կարծիքով, գոյություն ունի իրավիճակի զարգացման երկու հիմնական սցենար: "Առաջին․ ռեժիմը կանգուն է, ղեկավարությունը պահպանել է իր դիրքերը։ Այդ դեպքում հնարավոր է երկու ենթասցենար. կամ՝ ռեժիմը գնում է ներքին կանոնների խստացման ճանապարհով, կամ կսկսի հետագա բարեփոխումներ իրականացնել, ինչպես դա եղավ, օրինակ, հիջաբների կամ Կենտրոնական բանկի ղեկավարի հրաժարականի դեպքում։ Իսկ եթե տեղի ունենա արտաքին միջամտություն, ապա սցենարները կարող են տարբեր լինել. հնարավոր է ինչպես համախմբում ղեկավարության շուրջ՝ ընդհանուր արտաքին սպառնալիքի ֆոնին, այնպես էլ բացասական հետևանքներ, օրինակ, կետային քաղաքական սպանություններ կամ սպառնալիք գործող ղեկավարությանը", - կարծում է փորձագետը։

Սակայն, ինչպես նկատել է արևելագետը, թեև բողոքի ակցիաները լայն աշխարհագրական ընդգրկում ունեն, դրանք, հիմնականում, առաջանում են ոչ թե խոշոր քաղաքներում, այլ գյուղական բնակչության շրջանում: "Մայրաքաղաքում նույնպես բողոքի շարժում կա, բայց այն աննշան է և, հիմնականում, կապված է տնտեսական խնդիրների հետ։ Հենց դա է դժվարացնում ղեկավարության արձագանքը, քանի որ բողոքի ցույցեր են տեղի ունենում նոսր բնակեցված շրջաններում, որտեղ անվտանգության ուժերի քանակը սահմանափակ է: Սակայն, հաշվի առնելով Իրանի ներկայիս ղեկավարության փորձն ու ճկունությունը, հավանաբար, նրանց կհաջողվի մարել բողոքի ցույցերը եւ հասնել նոր հասարակական պայմանագրի", - նշել է Մելքոնյանը։

Ընդ որում, մասնագետն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Հայաստանը պետք է պատրաստ լինի նաև այլ զարգացումների: Նրա ասելով՝ խոսքը փախստականների հնարավոր հոսքի և հակամարտությունների մի հատվածից մյուսը հոսքի մասին է, այսպես կոչված՝ "Spillover" էֆեկտի (հակամարտության տարածման էֆեկտ - խմբ.): "Այս դեպքում արմատական սցենարներից մեկը էթնիկ քարտեզի օգտագործման փորձն է։ Այս համատեքստում առավել արդիական կարող է դառնալ ադրբեջանական բնակչության օգտագործումը անջատողական նպատակներով, որը կուղեկցվի ազգայնական դիսկուրսով եւ ուղղված կլինի նաեւ Հայաստանին", - պարզաբանել է փորձագետը։

Բացի այդ, Մելքոնյանը հիշեցրել է, որ Հայաստանը սահմանակից է Իրանի ադրբեջանական նահանգներին, ինչը, նրա խոսքով, լրացուցիչ ռիսկեր է ստեղծում: Բացի այդ, նա ուշադրություն է հրավիրել տնտեսական խնդիրների առաջացման ռիսկերի առկայության վրա, հաշվի առնելով, որ Հայաստանի արտահանման շուրջ 30 տոկոսն անցնում է Իրանի տարածքով ։ "Սա Հայաստանի համար տրանսպորտային երկու զարկերակներից մեկն է, և այս համատեքստում Իրանում ցանկացած ներքին հուզում կարող է հանգեցնել լուրջ տնտեսական հետևանքների: Այդ դեպքում Հայաստանին անհրաժեշտ կլինի նախապես մշակել դրանց հաղթահարման ռազմավարություններ", - ամփոփել է Մելքոնյանը։

Ինչպես ավելի վաղ հաղորդել էր ԱրմԻնֆո-ն, արևմտյան ԶԼՄ-ների տվյալներով ՝ ցույցերն արդեն ընդգրկել են Իրանի ավելի քան 90 բնակավայր, ավելի քան 1000 ցուցարար ձերբակալվել է, 36 մարդ զոհվել է: