Ռուս փորձագետ․ Հայաստանը "բազմավեկտորության" քողի ներքո եվրաինտեգրման գիծ է իրականացնում

Արմինֆո.Հայաստանը "բազմավեկտորության" քողի ներքո եվրաինտեգրման գիծ է իրականացնում։ Նման կարծիքի է ռուս քաղաքագետ, Ռազմավարական մշակույթի հիմնադրամի փորձագետ Անդրեյ Արեշևը։

Փորձագետը հիշեցրել է, որ սեպտեմբերի 20-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը "Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցության համագումարում հայտարարել էր, որ 2026 թվականի հունիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններում իր քաղաքական ուժի հաղթանակի դեպքում Հայաստանի արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունը կլինի Եվրոպական միությանն ինտեգրվելը, միեւնույն ժամանակ, Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները գտնվում են "կառուցողական տրանսֆորմացիայի" գործընթացում։

"Անհամաձայնություն հայտնելով "հիբրիդային պատերազմի" մասին հայտարարություններին, որը Ռուսաստանն, իբր, վարում է Հայաստանի դեմ, նա պատմել է, որ "բոլոր քննարկումների ժամանակ, այդ թվում ՝ միջազգային գործընկերների հետ", ինքը մշտապես ընդգծում է Ռուսաստանի նախագահի և վարչապետի հետ երկխոսության կարևորությունը։

Ավելի վաղ՝ սեպտեմբերի 19-ին, ՀՀ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) Թուրքիայի և Կովկասի գծով կառավարիչ տնօրեն Էլիզաբեթ Ֆալկետիի հետ քննարկել էր տարածաշրջանային զարգացումները և հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը: Մյուս փոխվարչապետի՝ Տիգրան Խաչատրյանի հետ հանդիպման ընթացքում անդրադարձ է կատարվել Սիսիան - Քաջարան ճանապարհահատվածի կառուցմանը, ինչպես նաև տարբեր ուղղություններով համագործակցության հեռանկարներին: ՎԶԵԲ - ը խոշոր ինստիտուցիոնալ ներդրող է Հայաստանում, նրա հիմնական առաջնահերթություններն են ընկերությունների մրցունակության բարձրացումը և ֆինանսական հատվածում ռիսկերը բաշխող պրոդուկտների միջոցով միջնորդության աջակցությունը: Ըստ ARKA գործակալության, Հայաստանում գործունեության սկզբից ի վեր ՎԶԵԲ - ը 2,4 մլրդ եվրո է հատկացրել տարբեր ոլորտներում, այդ թվում ՝ էներգետիկայի, ենթակառուցվածքների, հեռահաղորդակցության եւ ֆինանսների, 220 ծրագրերի իրականացման համար", - գրել է Արեշեւը Ռազմավարական մշակույթի հիմնադրամի համար իր հոդվածում:

Նա նշել է, որ հուլիսի 14-ին Փաշինյանի Բրյուսել կատարած աշխատանքային այցից հետո Եվրահանձնաժողովի ղեկավար Ուրսուլա ֆոն դեր Լյայենը նշել է, որ Եվրամիության և Հայաստանի միջև կապերն ավելի են ամրապնդվում, քան՝ երբևէ: "Բրյուսելը Հայաստանին ավելի քան 200 մլն եվրո կհատկացնի "Կայունության եւ աճի ծրագրի" երկրորդ փուլի շրջանակներում, պատմել է վերջերս Բաքու եւ Երեւան այցելած ԵՄ ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարթա Կոսը: Նրա խոսքով ՝ Բրյուսելը պատրաստ է աջակցել Հայաստանին տրանսպորտի, թվայնացման, առևտրի, էներգետիկայի և ենթակառուցվածքների ոլորտներում "Խաղաղության խաչմերուկ" նախագծի շրջանակներում իրականացվող նախագծերում: Ավելի վաղ հայտնի էր դարձել Երևանին 145 մլն դոլար հատկացնելու Սպիտակ տան մտադրության մասին՝ "Թրամփի ճանապարհը դեպի միջազգային խաղաղություն և բարգավաճում" (TRIPP) նախաձեռնության իրականացման համար: Առաջին տրանշն ուղղված կլինի առեւտրի, ենթակառուցվածքների, կրիտիկական կարեւոր հանքային ռեսուրսների մատակարարման շղթաների ներդրումներին աջակցելուն եւ անդրսահմանային անվտանգության ապահովմանը", - նշել է փորձագետը։

Արեշևը նաև ուշադրություն է հրավիրել Հայաստանի էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանի այն խոսքերին, որ ամենամեծ տնտեսական էֆեկտը կլինի ոչ թե երկաթուղու գործունեության վերսկսումից, այլ այն բանից, որ ամերիկյան խոշոր ընկերությունը ներդրումներ կիրականացնի Հայաստանում:

Փորձագետը նաև ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ ավելի վաղ հաղորդվել էր Սյունիքի մարզով երկաթուղիների և ավտոմոբիլային ճանապարհների, նավթա - և գազատարների հնարավոր կառուցման, կապի ենթակառուցվածքի զարգացման մասին "Զանգեզուրի միջանցքի" շրջանակներում, որը Ադրբեջանի հիմնական տարածքը կապում է Նախիջևանի ինքնավարության և այնուհետև Թուրքիայի հետ:

"Այդ փաթեթում նավթա-և գազատարների առկայությունը, ինչպես նաև "Թրամփի ճանապարհ" անվանումը վկայում են 1990-ականների և 2000 - ականների սկզբի ամերիկյան և արևմտաեվրոպական նախագծերի հնարավոր վերակենդանացման մասին: Հարավային Կովկասում լրացուցիչ տարանցիկ միջանցքների ստեղծման մասին։

Ակտիվացել է նաև հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը։ Սեպտեմբերի 12-ին հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում Թուրքիայի և Հայաստանի հատուկ ներկայացուցիչներ Սերդար Քըլըչն ու Ռուբեն Ռուբինյանը․..վերահաստատել են իրենց հանձնառությունը ՝ շարունակելու առանց նախապայմանների հարաբերությունների կարգավորումը և պայմանավորվածություն են ձեռք բերել արագացնել գործընթացը՝ երկու երկրների միջև սահմանը հատելու մասին 2022 թվականի համաձայնության իրականացման համար՝ "հերթական անգամ որոշում կայացնելով "Կարս - Գյումրի երկաթուղային գծի և Էլեկտրական փոխկապակցման գծի վերականգնման և շահագործման հարցով երկու երկրների համապատասխան մարմինների կողմից անհրաժեշտ տեխնիկական աշխատանքներ իրականացնելու մասին", - շարունակել է ռուս քաղաքագետը:

Նրա խոսքով, այս ամենն ուղեկցվում է հայ-ռուսական ապրանքաշրջանառության զգալի կրճատմամբ, ինչի մասին ավելի վաղ Արեւելյան տնտեսական համաժողովի շրջանակներում հայտնել էր ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը: "Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանի եւ Հայաստանի առեւտրին, ապա այն արդեն զգալիորեն կրճատվել է, եւ մենք ակնկալում ենք, որ տարեվերջին այն կկրճատվի նախորդ տարվա համեմատ երկու անգամ: Այսինքն, եթե նախորդ տարի 12,4 մլրդ էր, ապա այս տարի երևի 6 մլրդ կլինի, գուցե մի քիչ ավելի"։ Փորձագետներն ուշադրություն են դարձնում նաև 2022 թվականից Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև վերաարտահանման կրճատմանը, որը կազմել է ընդհանուր երկկողմ ապրանքաշրջանառության մոտ մեկ երրորդը, ինչը նույնպես բացասաբար է ազդում դրա ծավալների վրա։

"Դա հաստատում է նաեւ Գեւորգ Պապոյանը. այն դեպքում, երբ պատրաստի արտադրանքի մասնաբաժինը Եվրոպա հայկական արտահանման ծավալում, իբր, աճում է, վերաարտահանումը շատ քիչ տնտեսական օգուտ է բերում, ուստի, դրա կրճատումն առանձնապես բացասական հետեւանքներ չի ունենում։ Նախարարի տվյալներով՝ ավելի քան 3,7 միլիարդ դոլար առևտրի ընդհանուր կրճատումից՝ 4,2 միլիարդ դոլար բաժին է ընկնում ոսկերչությանը և չմշակված ոսկուն, 185 միլիոն դոլար՝ պլատինին, 175 միլիոն դոլար՝ արծաթին, “այսինքն, գրեթե 4 միլիարդ դոլար` 4,254 միլիարդ դոլարից. դա ոսկի է և մի քիչ ադամանդ: Ոսկին ՝ չմշակված կամ կիսամշակված փոշին, ներմուծվում է Հայաստան, այնուհետև նույն ձևով վերաարտահանվում ԱՄԷ ։ Ռուսաստանից ոսկին ձուլակտորների կամ թերթիկների տեսքով Հայաստան է բերվում ինքնաթիռով, վերաորակավորվում հայկական ընկերության կողմից, այնուհետև ուղարկվում ԱՄԷ: Արդյոք դրանից շահում է Հայաստանը։ Ոչ,

չի շահում: Այստեղ ոչինչ չի ստեղծվում. հարկային եկամուտներն աճում են երկնիշ տեմպերով, զբոսաշրջությունն աճում է երկնիշ տեմպերով, գյուղատնտեսությունը նույնպես աճում է արագ տեմպերով ։ Ոսկու այս առևտուրը Հայաստանին ոչինչ չի տվե լ։ Ընդհակառակը, այն զգալի ռիսկեր է ստեղծում մեր տնտեսության համար։ Եթե դա շարունակվեր, մենք կարող էինք բախվել տարբեր պատժամիջոցների”, ուստի , արդեն մոտ ժամանակներս համապատասխան միջոցներ կձեռնարկվեն։ Ընդ որում, դեպի Եվրոպա արտահանողներին աջակցության ծրագիրը Պապոյանը հաջողված է համարում. 2025 թվականի հունվար-հունիս ամիսներին պատրաստի սննդամթերքի արտահանումն աճել է 56 տոկոսով, խմիչքների արտահանումն աճել է 20 տոկոսով, ինչը նպաստում է հետագա աճին", - կարծում է Արեշեւը։

Այդ առումով նա հիշեցրել է, որ 2024-25 թվականներին Փաշինյանի կառավարությունը և իշխող "Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցությունը սկսել են Եվրամիությանը երկրի անդամակցության որոշում ընդունելու գործընթացը՝ այդ թեմայով առանձին օրենք ընդունելով։ "Եվ Մոսկվայում, և Երևանում բազմիցս խոսել են երկու ինտեգրացիոն միավորումներին Հայաստանի միաժամանակյա անդամակցության անհնարինության մասին, և Փաշինյանն ընդունել է, որ վաղ թե ուշ ստիպված են լինելու ընտրություն կատարել (ինչ-որ բան հուշում է, որ այն արդեն արված է)։ Ընթացիկ տարվա սկզբին Ա. Օվերչուկը մատնանշում էր ԵՄ-ին անդամակցելու Հայաստանի որոշման բացասական ազդեցությունը ՌԴ-ի հետ տնտեսական հարաբերությունների վրա: Նրա խոսքով՝ ռուսական բիզնեսը "դեռևս 2024 թվականին սկսել է հայկական շուկայում գործառնությունների աստիճանական կրճատումը"։ Բացի այդ, "եվրոպամետ" քաղաքականության շրջանակներում Երևանում 2024 թվականի հունվարին հրաժարվեցին 2007 թվականից ընդհատումներով գործող "Սևծովյան" լաստանավային երթուղուց Ռուսական Կովկաս նավահանգստի և վրացական Փոթի նավահանգստի միջև, որով փոխադրումները հայ-ռուսական առևտրաշրջանառության մոտ 20 տոկոսի էին հասնում, իբր, դրա անշահավետության պատրվակով", - փաստել է ռուս քաղաքագետը։

Արեշեւը նաեւ ուշադրություն է հրավիրել սեպտեմբերի 11-ին RTVI-ին տված հարցազրույցում նախագահ Վահագն Խաչատրյանի այն հայտարարությանը, որ " այժմ բոլորովին այլ հարաբերություններ են Ռուսաստանւ հետ՝ գործընկերային։ Ռուսաստանի վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ ոչ թե այնպես է, ինչպես մեծ ու փոքր եղբոր, այլ, պարզապես, գործընկերային հարաբերություններ, ինչին մենք հասել ենք վերջին չորս տարիներին՝ իրականում" ։ Ընդ որում, Երեւանում "ցանկանում են, որ ռուս գործընկերները հաշվի առնեն մեր երկրի իշխանությունների ինքնուրույն որոշումները" ։Հայաստանի կառավարությունը "ինքը պետք է որոշի, թե ում հետ, ինչպես առեւտուր անել, աշխատել, դիվանագիտական հարաբերություններ ունենալ"։ Նման կարծիք է հայտնում նաև Փաշինյանը...Հայաստանն արդեն 34 տարի անկախ պետություն է, և կարևոր է հասկանալ, որ գործընկերությունը ոչ թե "ամուսնություն" է, այլ ընկերություն, և եթե շատ ընկերներ կան, ապա դուք նորմալ մարդ եք: Միջազգային հարաբերությունները գոյություն ունեն, որպեսզի պետությունը հնարավորինս շատ գործընկերներ ունենա"։

"Հստակորեն հետեւելով" եվրոպական ընտրությանը", որը սերտորեն կապված է Կովկասում ադրբեջանաթուրքական նախագծերին ինտեգրվելու հետ եւ լուրջ ռիսկեր է պարունակում տնտեսության եւ շարքային քաղաքացիների համար, Հայաստանի գործող իշխանությունները փորձում են ռուս գործընկերների առջեւ ոչ այնքան համոզիչ ներկայացում խաղալ ԵԱՏՄ - ին անդամակցությունից հետագայում եւս արտոնություններ ստանալու ձգտման մեջ, որոնք "դեպի Արեւմուտք" շարժման ճանապարհին ակնհայտորեն չեն խանգարի", - եզրափակել է Արեշեւը: