
Արմինֆո. Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը "Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցության 7-րդ համագումարում բացատրել է, թե ինչու է 2019 թվականին հայտարարել. "Արցախը Հայաստան է, և վերջ":
“Ես չեմ կարող մոռանալ, որ 2019 թվականին հայտարարեցի, որ “Արցախը Հայաստան է, և վերջ”։ Առիթներ եմ ունեցել մտածելու իմ այդ հայտարարության մասին, բայց անհրաժեշտ եմ համարում այն լրացնել։ Ուրեմն, ինչու՞ ես, այսօր ապրելով խաղաղության բերկրանքը, 2019-ին կատարեցի այդ հայտարարությունը: Դա պետք է ունենա շատ կոնկրետ պատճառ և բացատրություն: Ես այդ հայտարարությունն արել եմ մի պարզ պատճառով ՝ հայրենասիրության պատճառով, որովհետև հայրենասեր էի", - ասել է նա։
Փաշինյանը հարց է տվել․ "Իսկ միթե՞ ես այսօր հայրենասեր չեմ։ Իհարկե, հայրենասեր եմ: Ոչ ավել, ոչ պակաս: Ես դեռ նույն հայրենասերն եմ ։ Այսպիսով, ինչպես ենք մենք լուծում այս երկընտրանքը, որն է այս աղաղակող հակասության պատճառը: Իսկ պատճառը հայրենասիրության մոդելն է, հայրենասիրության բանաձևը, որի մասին խոսել եմ դեռ 2020 թվականին”, - շարունակել է նա։
Ինչպես կարծում է Փաշինյանը, այժմ ինքը հայրենասեր է, ով հավատարիմ է հայրենասիրության այն մոդելին, որը “սահմանել են Հայաստանի սնուցող մայրերը”։
“2019-ին ես հայրենասեր էի, հավատարիմ՝ այդ պահին Հայաստանում հասանելի հայրենասիրության միակ մոդելին: Բայց ո՞վ է դրել հայրենասիրության այս մոդելը, ինչպե՞ս է այն ձևավորվել։ Այդ մոդելը հայրենասիրության մոդելն էր, որը սահմանել էր Խորհրդային կայսրությունը, ավելի ճիշտ՝ նրա առաջնորդները՝ Ստալինը, Խրուշչովը և Բրեժնևը։ Մենք չէինք էլ նկատում, որ մինչև Հայաստանի իրական գաղափարախոսության ի հայտ գալը, Հայաստանում գոյություն ունեցող հայրենասիրության մոդելը մեծապես հիմնված էր 1940-1980-ական թվականներին ձևավորված գրքերի, երգերի, բանաստեղծությունների, արվեստի գործերի և պիեսների վրա: Մեր դասականները, իհարկե, անկասկած, մեծ ջանքեր գործադրեցին և այս ստեղծագործություններում ձևակերպեցին շատ օրգանական ուղերձներ ՝ կապված մեր ժողովրդի իրական ձգտումների, հույզերի և զգացմունքների հետ, Բայց այս ամենը, ի վերջո, մեզ դուր է գալիս դա, թե ոչ, ընդունում ենք դա, թե ոչ, ամփոփվել է Խորհրդային Միության գլավլիտներում", - նշել է նա։
Անտեղյակների համար, ինչպես պարզաբանել է Փաշինյանը, "գլավլիտը մի կազմակերպություն էր, որը գրաքննում էր բոլոր ելույթները, բոլոր թերթերի հրապարակումները, բոլոր գրքերը, նկարները, ֆիլմերը, ամբողջ բովանդակությունը, և այն ամենը, ինչ անցնում էր Գլավլիտի այս քավարանով, ինքնին չէր հրապարակվում"։
“Հետևաբար, բոլոր այն ստեղծագործությունները, որոնց վրա ձևավորվել է հայրենասիրության մեր մոդելը, այդ բոլոր ստեղծագործություններն ու ճառերը ձևավորվել են Գլավլիտի պայմաններում և, hետևաբար, գոնե ինչ-որ չափով արտահայտել են կայսրության քաղաքականությունը և կառուցվել այդ առանցքի շուրջ:
Ահա թե ինչու Անկախության հռչակագրի ընդունման 35-ամյակի առթիվ իմ ուղերձում ես գրել եմ հետևյալը. "Հայրենասիրության մոդելը, որը մեզ՝ հայերիս համար ձևավորել էր Խորհրդային Միությունը, արտահայտում էր ԽՍՀՄ-ի՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում հաղթած և Հյուսիսատլանտյան դաշինքի հետ հակամարտության մեջ մտած պետության նկրտումների հարավ - արևմտյան ուղղվածությունը", - ասել է նա:
Մյուս կողմից, այդ մոդելը կոչված էր ապահովելու Հայկական ԽՍՀ-ում գոյություն ունեցող հայրենասիրական պատկերացումների արտահանումը հանրապետությունից դուրս, թույլ չտալու դրանց լոկալ դրսևորում։ Այդ գաղափարախոսությունը տասնամյակներ շարունակ պարտադրվել է գրքերի, ֆիլմերի, պիեսների և թատերական ներկայացումների միջոցով, և հենց այս կերպ ձևավորված մեր սոցիալական հոգեբանությունն է հանգեցրել Ղարաբաղյան շարժմանը, շարունակել է Փաշինյանը:
“Մենք բոլորս, ինձնից սկսած, եղել ենք այս սոցիալական հոգեբանության կրողներ: ԽՍՀՄ-ի կողմից ձևավորված այս սոցիալական հոգեբանությունը փոխանցվեց 90-ականներին Հայաստանի Հանրապետությունում ձևավորված սերունդներին, և այդ սոցիալական հոգեբանության խորքային, ենթագիտակցական նպատակը Հայաստան անկախ պետության գոյության ռազմավարական անհնարինությունն էր, քանի որ կոնֆլիկտային կոնտեքստում գտնվող երկիրը չի կարող կառուցել իրական անկախություն:
Միթե՞ պարզ չէ, որ Հայաստանում, բնականաբար, կային օրգանական հայրենասիրական պոռթկումներ, և բավականին ուժեղ ։ Խորհրդային Միությունը հնարավոր էր համարում հաճելին համատեղել օգտակարի հետ։ Նրանք ասում էին․ "Դու հայրենասեր ես, շատ լավ, արի քո հայրենասիրությունն ուղղենք դեպի դուրս, Հայկական ԽՍՀ սահմաններից դուրս, դեպի արևելք, արևմուտք, հյուսիս, հարավ”: Ահա և ամբողջ պատմությունը”, - ասել է ՀՀ վարչապետը։