Կյանքը կրակոցների ներքո. ԿԽՄԿ-ն աջակցում է Սյունիքի սահմանամերձ համայնքների բնակիչներին հարմարվել հետպատերազմյան նոր իրողություններին

Արմինֆո.Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն (ԿԽՄԿ) աջակցում է Սյունիքի մարզի սահմանամերձ համայնքների բնակիչներին հարմարվել Արցախի շուրջ 44-օրյա պատերազմից և 2023 թվականի աշնանը հայ բնակչության զանգվածային տեղահանությունից հետո ստեղծված նոր իրողություններին:  Թիրախային ծրագրում են նաև բռնի տեղահանման հետևանքով անօթևան մնացած արցախցիները:

Կազմակերպությունն իրականացնում է երկարաժամկետ ծրագրեր, որոնք թույլ են տալիս բարելավել սահմանամերձ գյուղերի բնակիչների կենցաղային պայմանները ՝ դրանով իսկ կանխելով նրանց արտագաղթը:

Մասնավորապես, Արավուս համայնքում ԿԽՄԿ-ը մանկաբարձական կետ է կառուցել, քանի որ գյուղի բնակիչների համար դժվար էր հիմնական բուժօգնություն ստանալ։ Գյուղը գտնվում է նոր ձևավորված հայ-ադրբեջանական սահմանի մոտ։

Բուժքույր Սիլվա Բադալյանը, ով նորաբաց բուժկետի միակ աշխատակիցն է, պատմում է,  որ հետպատերազմյան նոր իրողությունները հանգեցրել են գյուղից բնակչության արտահոսքի ։ "Մի քանի օր չեն կրակում՝ արդեն լավ է։ Կյանքն ավելի դժվարացել է: Բնակիչները զրկվել են արոտավայրերից, վարելահողերից, ջրի խնդիր կա: Եթե նախկինում գյուղն ուներ 400-500 գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն, ապա այժմ անասուն գրեթե չի մնացել ", - ասում է Բադալյանը ։

Նրա խոսքով ՝ մոտ 140 բնակիչ ունեցող գյուղից բնակչության արտահոսքի ևս մեկ խթան կարող է լինել գյուղի դպրոցի փակումը: "Ուզում են փակել մեր դպրոցը ։ Իսկ սրանք աշխատատեղեր են, երեխաներ ունեցողներին գյուղում մնալու հնարավորություն ։ Եթե, այնուամենայնիվ, դպրոցը փակվի, գյուղում ընդհանրապես բնակիչներ չեն մնա", - դժգոհում է Բադալյանը, ուրախանալով, որ գոնե ԿԽՄԿ աջակցությամբ նոր ու հարմարավետ բուժկետ ունեն, որը թույլ կտա օգնել գյուղացիներին։

ԿԽՄԿ - ի կողմից իրականացվող աջակցության մեկ այլ ծրագիր էլ սեփական մեղվանոց հիմնելուն աջակցությունն է։ Լեռնային Ղարաբաղից 50 ընտանիք բռնի տեղահանությունից հետո հնարավորություն է ստացել ինչ-որ կերպ ամրապնդվել Հայաստանում և լուծել իրենց կենսական խնդիրները մեղվաբուծությամբ զբաղվելու միջոցով։ Կազմակերպությունը յուրաքանչյուր ընտանիքի տրամադրել է 4 փեթակ ՝ մեղուներով, իրենց գործը սկսելու համար, ինչպես նաև բոլոր անհրաժեշտ սարքավորումները և վերապատրաստման դասընթացներ:

Բացի այդ, ԿԽՄԿ-ն աջակցել է սահմանամերձ դաշտերի մելիորացիային Խնածախում: Ծրագրի շահառու է դարձել 70 ընտանիք, մշակվել է շուրջ 80 հա հողամասեր, որոնք պատկանում են համայնքին և  չեն մշակվել վերջին 35 տարում՝ անհրաժեշտ ծանր տեխնիկայի բացակայության պատճառով:

ԿԽՄԿ երևանյան պատվիրակության կազմակերպած մամուլի շրջագայության շրջանակներում գյուղ այցելած Խնածախի վարչակազմի ղեկավար Սեյրան Միրզոյանը պատմել է, որ համայնքային հողը քարքարոտ է, գյուղացիների համար դժվար է նման հող մշակել: Նրա խոսքով ՝ 44-օրյա պատերազմից հետո ստեղծված նոր իրողությունների պատճառով նախկինում անասնապահությամբ զբաղվող Խնածախի բնակիչները ստիպված են փող աշխատելու նոր ուղիներ փնտրել:

"Արոտավայրերի մեծ մասը կամ, ընդհանրապես, կորսվել է, կամ գտնվում է սահմանին այնքան մոտ, որ դրանց օգտագործման հնարավորություն չկա։ Իսկ դա, իր հերթին, անդրադարձել է անասնապահության վրա. գյուղում խոշոր եղջերավոր անասունների գլխաքանակը կրճատվել է մոտ 40 տոկոսով: 2020 թվականի հետ համեմատած ՝ արոտավայրերի 10 տոկոսը հնարավոր չէ օգտագործել սահմանին մոտ գտնվելու պատճառով՝ շուրջ 200 հա", - պատմել է Միրզոյանը, հավելելով, որ գյուղն ունի մոտ 950 հա վարելահող, բայց ավելի քիչ է օգտագործվում ՝ մոտ 300-350 հա։

Համայնքի ղեկավարը հավելել է, որ այդ ամենին գումարվում է ջրի պակասի խնդիրը, այդ ամենը մեծացնում է գործազրկությունն ու բնակչության արտահոսքը: "Մեկնում են, առաջին հերթին, աշխատատեղերի բացակայության պատճառով։ Այդ խնդիրը կարելի է լուծել փոքր ձեռնարկությունների ստեղծմամբ։ Մենք բազմիցս առաջարկել ենք, առայժմ մեզ չեն լսել: Որպես տարբերակներից մեկը ՝ կարելի է բացել կարի արտադրամաս, այն աշխատանքով կապահովի 15-20 ընտանիքի։ Գաղափարները շատ են ։ Կարելի է հիմնել ջերմոցներ եւ խելացի տնտեսություններ, բայց այստեղ  ջրի խնդի կա: Ջրի հարցը լուծվի՝ կարելի է առաջ շարժվել", - նշել է Միրզոյանը։