Կովկասագետ. ԱՄՆ-ը, ստանալով Սյունիքը, կկարողանա իրագործել Ռուսաստանին և Իրանին "զսպելու" երկարաժամկետ ռազմավարություն

Արմինֆո. Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը ցույց տվեց, որ փոքր երկրների դերը կարող է մեծ լինել, և այդ առումով Հայաստանը հնարավորություն ունի փոխել իրավիճակը տարածաշրջանում: ԱրմԻնֆո-ի հետ զրույցում նման կարծիք է հայտնել կովկասագետ Կարեն Իգիթյանը, ում Հայաստանի իշխանություններն ավելի վաղ արգելել էին մուտք գործել երկիր՝ անդրադառնալով Հայաստանի Սյունիքի մարզով արտատարածքային միջանցք ստանալու ադրբեջանաթուրքական տանդեմի փորձերին:

Փորձագետը վստահ է, որ թուրք-ադրբեջանական նախագծի իրականացումը, որն Ադրբեջանը Հայաստանի տարածքով կկապի Նախիջևանի հետ, կփոխի Հարավային Կովկասի ողջ կոնֆիգուրացիան: "Մասնավորապես, Թուրքիան ուղիղ ելք կստանա դեպի Միջին Ասիա, ինչը կտրուկ կուժեղացնի նրա դիրքերը, և կօգտագործվի Ռուսաստանի և Իրանի դեմ։ Իսկ Հայաստանը, իր հերթին, այդ քայլի արդյունքում կհայտնվի մեկուսացման մեջ, քանի որ կմնա միակ գործող սահմանը Վրաստանի հետ ", - ընդգծել է նա։

 Իգիթյանն, ընդ որում, նշել է, որ հենց այդ նպատակն է հետապնդում թուրք-ադրբեջանական տանդեմը։ Փորձագետի խոսքով, երկու երկրներն էլ իրենց երկարաժամկետ ծրագրերում Հայաստանին չեն տեսնում Կովկասի քարտեզի վրա, իսկ եթե, նույնիսկ, դիտարկում են, ապա՝ միայն որպես անկլավ, որը բոլոր կողմերից շրջապատված է Ադրբեջանով և Թուրքիայով: "Եթե մենք ուզում ենք հասկանալ, թե իրականում ինչ են ուզում Ադրբեջանն ու Թուրքիան Հայաստանից, ապա մենք պետք է ուշադրություն դարձնենք այն պահանջներին, որոնք Թուրքիան ներկայացրել է 1918 և 1920 թվականներին, ինչպես նաև Ադրբեջանը՝ 1919 թվականին մեր երկրի նկատմամբ։ Երկու դեպքում էլ նկատենք, որ ոչ մի տարանցիկ դեր Հայաստանի համար նախատեսված չէր։ Ընդհանրապես, Թուրքիայի և Ադրբեջանի ծրագրերում Հայաստանը կամ չպետք է լինի, կամ էլ այն շատ փոքր պետություն է, որը ցանկացած պահի կարող է ոչնչացվել նրանց կողմից ։ Ադրբեջանի համար Հայաստանն ընդհանրապես, այսպես կոչված, "Արեւմտյան Ադրբեջան "է", - նշել է կովկասագետը։

Ընդ որում, նա վստահ է, որ արդեն այսօր ադրբեջանաթուրքական տանդեմն իրականացնում է այդ նախագիծը։ Իգիթյանը կարծում է, որ Թուրքիան և ԱՄՆ-ը փորձում են ստանալ Հայաստանի կամ Ռուսաստանի կողմից չվերահսկվող միջանցք, որպեսզի ապագայում ռազմական տեխնիկան անարգել փոխադրեն Միջին Ասիա՝ ծրագրվող առճակատման շրջանաակում:

"Ընդ որում, Միջին Ասիայում հակամարտության նոր գոտու ստեղծումը կրկին ուղղված կլինի Ռուսաստանի դեմ։ Ըստ այդմ, ԱՄՆ-ի համար նախագիծը թույլ է տալիս երկարաժամկետ ռազմավարություն իրականացնել Ռուսաստանին և Իրանին "զսպելու", նրանց միմյանցից մեկուսացնելու և լարվածության նոր օջախներ ստեղծելու համար, որոնց շնորհիվ այդ երկրների մեծ ռեսուրսները կուղղվեն ԱՄՆ-ի համար անհրաժեշտ հուն", - շարունակել է փորձագետը։

Իգիթյանը, միաժամանակ, համոզված է, որ ամերիկյան մասնավոր ընկերության ներկայությունը Հայաստանի տարածքում իրենից ներկայացնելու է նույն միջանցքի իրականացում, քանի որ, ըստ էության, լինելու է ճանապարհի վերահսկողության փոխանցում ամերիկացիներին, ինչը նույնպես թուլացնելու է Հայաստանի դիրքերը։ "Ճանապարհի վերահսկողության փոխանցումը մասնավոր ընկերությանը մի շարք հարցեր է առաջացնում։ Օրինակ, արդյոք այդ ամերիկյան ընկերությունը կներգրավի թուրքական կապիտալի մասնակցություն, և արդյոք դա հնարավոր կլինի, ընդհանուր առմամբ, վերահսկել։ Արդյոք այն հետագայում կփոխանցվի ինչ-որ երկրների, օրինակ ՝ Թուրքիային, և այլն։ Սակայն մի բան անվիճելի է. երթուղու նկատմամբ վերահսկողության փոխանցումը ԱՄՆ-ին, ի վերջո, կհանգեցնի Հայաստանի մեկուսացման Իրանից, ինչպես նաեւ սպառազինությունների անվերահսկելի մատակարարման Կովկաս եւ Միջին Ասիա", - վստահ է փորձագետը։

Միաժամանակ, ինչպես ուշադրություն է հրավիրել Իգիթյանը, արտատարածքային միջանցքը սպառնում Է Իրանի և Ռուսաստանի կենսական շահերին։ Մասնավորապես, նրա խոսքով, Իրանի համար նման միջանցքի ստեղծումը նշանակում է Հայաստանի հետ սահմանի կորուստ, ինչի արդյունքում հյուսիսում Իրանը, փաստացի, սահմանակից կլինի միայն այն երկրներին, որոնք մտնում են Թյուրքական պետությունների կազմակերպության մեջ: Նրա խոսքով ՝ հենց այդ պատճառով Իրանը կձեռնարկի բոլոր հնարավոր գործողությունները՝ թույլ չտալու, որ միջանցքը "անցկացվի"։

"Իրանում այդ նախագիծն անվանում են "ՆԱՏՕ-ի թուրանական միջանցք"։ Թեհրանում լավ են հասկանում, որ դրա բացման և դրանով իսկ Հայաստանի տարածքով այլընտրանքային երթուղու կորստի դեպքում Թուրքիան և Ադրբեջանը կարող են կամ արգելափակել Իրանից դեպի հյուսիս բոլոր տրանսպորտային հոսքերը, կամ այնքան բարձրացնել տարանցման գները, որ դրանք Իրանին ձեռնտու չեն լինի։ Այդպիսով Իրանը կկորցնի ցամաքային կապը հյուսիսի հետ՝ կովկասյան ուղղությամբ։ Իսկ եթե նախագծի իրականացումը հանգեցնի նաև Թուրքիայի և, ընդհանուր առմամբ, ՆԱՏՕ-ի դերի կտրուկ աճի միջին Ասիայում, ապա Իրանը կկորցնի նաև միջինասիական երթուղով Ռուսաստանի հետ կապի հնարավորությունը։ Նույնը վերաբերում է Ռուսաստանին։ Այսպես կոչված՝ "Զանգեզուրի միջանցքը" կարգելափակի Ռուսաստանի ելքը դեպի հարավ՝ ՆԱՏՕ-ից անկախ երթուղիներով, առնվազն՝ ցամաքով", - պարզաբանել է կովկասագետը։

Այդ համատեքստում փորձագետը փաստել է, որ այսօր այդ նախագծի իրականացման համար զսպող գործոններն, առաջին հերթին, Ռուսաստանի և Իրանի դիրքորոշումներն են: Քաղաքագետը նշել է, որ Իրանը հյուսիսում բավական մեծ ռազմական ուժեր է կենտրոնացրել և մշտապես հայտարարում է միջանցքի բացման և Հայաստանի ինքնիշխանության խախտման անընդունելիության մասին:

Միևնույն ժամանակ, նա վստահ է, որ Ուկրաինայում Ռուսաստանի այսօրվա զբաղվածությունն ամենևին չի նշանակում, որ նա չի արձագանքի իր հակառակորդների կողմից այդ երթուղին ստանալու փորձերին։

 "Դժվար թե Ադրբեջանը ցանկանում է բախվել ռուսական բանակի հետ, որը, Ուկրաինայի հետ պատերազմի ավարտի դեպքում, կարող է տեղափոխվել Կովկաս։ Պետք է նշել, որ խոսքը խոշոր բանակի մասին է, որն անցել է ծանր մարտերի միջով և դրանով իսկ ձեռք բերել ժամանակակից պատերազմ վարելու յուրահատուկ փորձ", - նշել է փորձագետը։

Դրա հետ մեկտեղ, փորձագետը հնարավորություն չի տեսնում  կառավարության "Խաղաղության խաչմերուկ" նախագծի իրականացման համար, որը, Հայաստանի իշխանությունների խոսքով, տեղավորվում է տարածաշրջանով անցնող գլոբալ երթուղիներում եւ "նոր հնարավորություններ կբացի Հայաստանի համար":

"Թուրքիան և Ադրբեջանը տասնամյակներ շարունակ մեկուսացման մեջ են պահել Հայաստանը և չեն պատրաստվում վերացնել այն։ "Խաղաղության խաչմերուկի" իրականացման հնարավորություններ ես չեմ տեսնում, քանի որ այն երկրները, որոնք պետք է այդ նախագծի շրջանակներում բացեն իրենց սահմանները և բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատեն, դա չեն ուզում։ Մենք դա տեսնում ենք Ադրբեջանի և Թուրքիայի վարած քաղաքականությունից։ Ավելին, Ադրբեջանն արդեն բոլոր հարթակներում առաջ է տանում այն հռետորաբանությունը, թե Հայաստանը "Արևմտյան Ադրբեջան" է, որտեղ պետք է ապրեն ադրբեջանցիներ՝ "անվտանգության երաշխիքներով" և նախապես վերապահված իրավունքներով։ Հաշվի առնելով կողմերի մտադրությունները՝ ես կարծում եմ, որ այդ նախագիծը հնարավոր չէ իրականացնել, ավելին, ոչ ոք այն չի դիտարկի որպես այլընտրանք այն երթուղուն, որը ադրբեջանաթուրքական տանդեմը փորձում է ձեռք բերել", - վստահ է Իգիթյանը։

Բացի այդ, փորձագետն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Հայաստանն, ըստ էության, արդեն տարանցիկ երկիր է եւ կարող է հետագայում եւս լինել, եթե առաջ տանի, օրինակ, "Հյուսիս-Հարավ" միջազգային տրանսպորտային միջանցքի շրջանակներում ենթակառուցվածքների զարգացումը: Իգիթյանը վստահեցրել է, որ այդ դեպքում Հայաստանի տարանցիկ դերը միայն կուժեղանա։ "Հայաստանն իսկապես շատ բան կարող է փոխել տարածաշրջանում ՝ լինի դա նոր դաշնակիցներ գտնելու, բանակը վերազինելու, ուժի դիրքերից խոսակցություններ թույլ չտալու միջոցով, օրինակ ՝ "կամ դուք "կամավոր" եք տալիս, կամ մենք ուժով ենք վերցնում" ։ Հայաստանը հետագայում բոլորովին այլ քաղաքականություն վարելու հեռանկարներ ունի, ավելին, այդ հնարավորությունները կան նաև հիմա ։ Իսկ ապագայում, Ճիշտ մոտեցման դեպքում, դրանք կարող են շատ ավելի շատ լինել", - ամփոփել է փորձագետը։

Հիշեցնենք, որ Մեղրիի երթուղին Հայաստանի Սյունիքի մարզի տարածքով շուրջ 40 կմ երկարությամբ տրանսպորտային երթուղու նախագիծ է, որը տրանսպորտային կապ կապահովի Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների և նրա էքսկլավի ՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև: Տարածաշրջանում տրանսպորտային ուղիների բացումը նախատեսված էր Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության 9-րդ կետով: Մինչդեռ, Ադրբեջանը փորձում է խեղաթյուրել այդ պայմանավորվածությունների էությունը և ստանալ արտատարածքային միջանցք։