Առաջնորդ՝ առանց վստահության, ընդդիմություն՝ առանց աջակցության, խաղաղություն՝ առանց զիջումների. Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության 7 տարին

Արմինֆո. Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության քաղաքական գոյատևումն այժմ ավելի քիչ է կախված ժողովրդականությունից և ավելի շատ ուղղակի հետևանք է Հայաստանի քաղաքական համակարգում վստահության խորը և համապարփակ վակուումի: Այդ մասին ասվում է "Իրավունքի և ազատության կենտրոն" հասարակական կազմակերպության փոխնախագահ Վաչե Թամրազյանի հետազոտության մեջ, որն իրենից ներկայացնում է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և նրա կառավարության նկատմամբ հանրային հավանության և վստահության վարկանիշների համակողմանի վերլուծություն՝ 2018 թվականի Թավշյա հեղափոխությունից մինչև 2025 թվականի կեսերը։

Փորձագետի կարծիքով՝ դա ստեղծում է փխրուն և անկայուն քաղաքական հավասարակշռություն 2026 թվի կարևոր խորհրդարանական ընտրությունների ճանապարհին: Այս ուսումնասիրության մեջ Փաշինյանի կառավարման ժամանակը բաժանված է երեքի փուլի:

Առաջին փուլը (2018թ. – 2020թ. կեսեր) հեղափոխական մանդատի դարաշրջանն է, որը բնութագրվում է 80% - ից բարձր հավանության վարկանիշներով: Այդ շրջանը նշանավորվում է նախկին կոռուպցիայից ու լճացումից զերծ նոր Հայաստանի հույսով ու խոստումով։

Երկրորդ փուլն ընդգրկում է 2020թ. վեերջը և 2021թ. ՝ 44 - օրյա պատերազմի ժամանակաշրջանը, որը հանգեցրեց հանրային վստահության անդառնալի անկման։ Ռազմական պարտությունը և դրան հաջորդած հրադադարի եռակողմ համաձայնագիրը (2020թ. նոյեմբերի 9 - ի-խմբ.), որը լայն հանրության կողմից ընկալվեց որպես ազգային նվաստացում, առաջացրել է հանրային վստահության աղետալի և անդառնալի փլուզում ։ Փաշինյանի հավանության վարկանիշը, որը մինչ պատերազմը գերազանցում էր 84 տոկոսը, կտրուկ անկում ապրեց և հետագա տարիներին կայուն մնաց ցածր երկնիշ մակարդակի վրա։ «Առաջնորդի և հասարակության միջև այս անջրպետը պարզվեց, որ հիմնարար է և անփոխարինելի", - ասվում է հետազոտության մեջ:

Չնայած այդ փլուզմանը՝ Փաշինյանի "Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցությունը համոզիչ հաղթանակ տարավ 2021 թվականի արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում։ Սակայն այս պարադոքսալ արդյունքը չէր վկայում ժողովրդական մանդատի վերականգնման մասին, այլ միայն ընդգծում էր վստահության խորը վակուումը հայկական քաղաքականության մեջ։ "Փաշինյանի կուսակցության համոզիչ հաղթանակը, որը վերականգնեց նրա մանդատը, ոչ թե ժողովրդական հավանության պատճառով է, այլ այլընտրանքի հանրային խորը մերժման ֆոնին", - նշել է Թամրազյանը։

Փաշինյանի կառավարման երրորդ և ընթացիկ փուլը (2022 - 2025թթ.) ուղեկցվում է բնակչության միայն մի փոքր մասի (11-17%) հավանությամբ և նշանավորվել է ծանր իրադարձությունների շարանով՝ Ադրբեջանի ռազմական ներխուժմամբ, Լաչինի միջանցքի երկարատև շրջափակմամբ և, ի վերջո, 2023թ. սեպտեմբերին ռազմական զավթմամբ և Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումներով։ Այնուամենայնիվ, հենց այս ժամանակահատվածում հայտնվեց նոր հստակ ժողովրդական մանդատ ՝ վճռական աջակցություն կառավարության արտաքին քաղաքականության պատմական ընթացքին՝ Ռուսաստանից դեպի Արևմուտք դիվերսիֆիկացման ուղղությամբ:

«Այս ռազմավարական շրջադարձը ՝ նահանջը Ռուսաստանից ավանդական կախվածությունից և Արևմուտքի հետ ավելի խորը ներգրավումը, պարզապես նախագիծ չէ, որն առաջ է մղում կառավարող վերնախավը: Այն հիմնված է պատերազմի ընթացքում հայերի հասարակական կարծիքի զուգահեռ և դրամատիկ տեղաշարժի և վաղեմի դաշնակցի կողմից լքվածության զգացողության վրա։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Փաշինյանի կառավարությունը ներքին լեգիտիմության համար պայքար է մղում բազմաթիվ ճակատներում, այն ունի հստակ և ամրապնդվող ժողովրդական մանդատ աշխարհաքաղաքական կուրսի այս պատմական փոփոխության համար», - ասվում է ուսումնասիրության մեջ:

Թամրազյանի կարծիքով՝ այդ արևմտամետ տրամադրվածությունը բյուրեղացել է եվրոպական ինտեգրման հարցի շուրջ ։ ԵՄ-ին անդամակցության աջակցությունը դուրս է եկել նեղ մասնագիտական շրջանակներից և վերածվել մեծամասնության կարծիքի։ Սա Փաշինյանի կառավարությանը ժողովրդական մանդատ է տվել ԵՄ-ի հետ ավելի խորը ինտեգրման հայտարարված քաղաքականության համար, ներառյալ անդամակցության գործընթացը սկսելու պաշտոնական քայլերը:

"Արտաքին քաղաքականության մեջ այդ մանդատը կտրուկ հակադրվում է շատ ներքին հարցերում կառավարության աջակցության ցածր մակարդակին", - նշել է փորձագետը:

Հետազոտությունն անդրադարձել է նաև Ադրբեջանի հետ խաղաղության հասնելու և հարաբերությունների կարգավորման Փաշինյանի գծին։ Առկա իրողություններում, ինչպես նշում է փորձագետը, դդիտվում է հասարակական երկակիություն Ադրբեջանի և Թուրքիայի նկատմամբ ։ Մինչ Հայաստանի կառավարությունն ակտիվորեն առաջ է տանում խաղաղության օրակարգը, այդ թվում ՝ "Խաղաղության խաչմերուկ" նախագիծը, որն ուղղված է հարևանների հետ հարաբերությունների կարգավորմանը և սահմանների բացմանը, հասարակությունը մնում է թերահավատ և հակասական տրամադրված, ինչի մասին վկայում են այդ ժամանակահատվածում անցկացված բոլոր հարցումները: Հայաստանի բնակչության մոտ 80% - ը չի պաշտպանում խաղաղության դիմաց որեւէ զիջում Ադրբեջանին։ Սա, ըստ Թամրազյանի, լուրջ խոչընդոտ է բանակցությունների համար, հատկապես ՝ Հայաստանի սահմանադրության մեջ փոփոխություններ կատարելու Բաքվի պահանջով:

«Այսպիսով, կառավարությունը հայտնվել է բարդ իրավիճակում. այն առաջ է մղում խաղաղության օրակարգը, որը հասարակությունը սկզբունքորեն ցանկանում է, բայց, փաստացի, մերժում է, չափազանց բարձր համարելով խաղաղության գինը, իսկ բանակցողների հուսալիությունը՝ բացակայող: Այս ներքին հակասությունը ստեղծում է մշտական քաղաքական խոցելիություն, որը ընդդիմությունը համակարգված կերպով օգտագործում է՝ ցանկացած հնարավոր զիջում ներկայացնելով որպես դավաճանություն կամ կապիտուլյացիա», - ասվում է հետազոտության մեջ:

Փորձագետի կարծիքով՝ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը զարգանում է հակասությունների հանգույցում. այն ուժեղ մանդատ ունի արտաքին քաղաքականության ոլորտում, բայց թույլ՝ ներքին օրակարգի համար: «Նրա գլխավոր ուժը ոչ թե սեփական ժողովրդականությունն է, այլ մրցակիցների թուլությունը: Այս պարադոքսի ՝ խաղաղության ձգտման և դրա գինը մերժելու, դեպի Արևմուտք գնալու և բոլոր մեծ տերությունների հանդեպ անվստահության, ժողովրդավարությունից հիասթափվելու և ավտորիտարիզմը մերժելու մեջ թաքնված է տեսանելի ապագայում Հայաստանի ցանկացած իշխանության գլխավոր մարտահրավերը։

2026 թվականի ընտրությունների արդյունքները և ազգի կայունությունը կախված կլինեն այն բանից, թե ինչպես կլուծվի այս արմատական խնդիրը: