Իսկանդարյան. Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը քիչ հավանական է՝ բանակցային գործընթացում ասիմետրիայի պատճառով

Արմինֆո. Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը քիչ հավանական է՝ բանակցային գործընթացում ասիմետրիայի պատճառով։ Այդ մասին ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում հայտարարել է քաղաքագետ, Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանը: Այդ առնչությամբ նա ընդգծել է, որ խաղաղությունը, պարզապես, պատերազմի բացակայություն չէ, և խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը դժվար թե էապես փոխի իրավիճակը կամ Հայաստանի համար   ապահովի մեծ անվտանգություն:

Փորձագետը նաև կարծում է, որ մինչև ՄԱԿ-ի կլիմայական խորհրդաժողովը (COP29) Ադրբեջանում հակամարտության սրումը Հայաստանի տարածքում քիչ հավանական է: "COP29-ից հետո կարճաժամկետ հեռանկարում ես լուրջ էսկալացիա չեմ տեսնում ։ Հնարավոր են փոքր միջադեպեր կամ փոքր էսկալացիա, հատկապես՝ գարնանից սկսած ։ Դա երբեք չի կարելի բացառել։ Բայց լայնամասշտաբ պատերազմը քիչ հավանական է, քանի որ այն ենթադրում է տարածքների զավթում, իսկ Հայաստանը, այնուամենայնիվ, ճանաչված պետություն է, դա Լեռնային Ղարաբաղը չէ ։ Պատկերացնել, որ Ադրբեջանը կգնա դրան, դժվար է։ Բայց դա չի նշանակում, որ դա ընդհանրապես հնարավոր չէ", - պնդում է քաղաքագետը։

Ընդ որում, Իսկանդարյանը նշել է, որ զիջումները, որոնց մշտապես գնում է Հայաստանը, չեն հանգեցնի խաղաղության պայմանագրի ստորագրման: "Ադրբեջանին պետք չէ խաղաղության պայմանագիր կնքել ։ Բայց, նույնիսկ, եթե այն ինչ-որ տեսքով ստորագրվի, միևնույն է, դա կլինի հուշագրի պես մի բան", - պարզաբանել է նա։

Խոսելով ՀՀ սահմանադրության փոփոխությունների վերաբերյալ Ադրբեջանի պահանջների մասին ՝ քաղաքագետը նշել է, որ դա Հայաստանի վրա ճնշում գործադրելու հերթական միջոցն է: Նրա խոսքով ՝ Ադրբեջանի իշխանությունների համար, ինչ-որ առումով, բացարձակապես միեւնույն է, թե ինչ ձևակերպումներ կան Հայաստանի սահմանադրությունում։ Այդ առնչությամբ Իսկանդարյանը նշել է, որ Ադրբեջանը մի քանի տեսակի ճնշում է գործադրում Հայաստանի վրա։ Դրանց թվում են դիսկուրսիվ ճնշումները (օրինակ, հայտարարությունները Արևմտյան Ադրբեջանի մասին, այն մասին, որ Ղարաբաղը երբեք գոյություն չի ունեցել), ճնշումները երրորդ երկրների միջոցով (ներառյալ Ռուսաստանը և արևմտյան երկրները), ինչպես նաև ճնշումները գետնի վրա, օրինակ,  կրակոցները։

"Նման պահանջները փոխհամաձայնության գալու փորձ չեն։ Ադրբեջանական պահանջներում կարմիր գիծ, փաստացի, չկա։ Դրա համար՝ չեմ կարծում, թե որևէ զիջմամբ կարելի է ավելի մեծ անվտանգության հասնել ։ Այն գաղափարը, որ անվտանգության հասնելու համար պետք է լինել ոչ թե ավելի ուժեղ, այլ ավելի թույլ, սովորաբար չի աշխատում: Ապահով լինելու համար պետք է ավելի շատ ռեսուրսներ ունենալ, այլ ոչ թե՝ հակառակը: Ամեն ինչ սկսվեց այն բանից, որ պետք է լինի Լաչինի միջանցքը, հետո այն շրջափակեցին, որից հետո եղավ Արցախի շրջափակումը ։ Բնակիչներին տեղահանեցին, հետո եկան  սահմանադրության փոփոխությանը: Դրանից հետո պահանջելու են փախստականների վերադարձ և երկրի ապառազմականացում։ Չկա որոշակի սահման, որից հետո Ադրբեջանն այլևս ոչինչ չի պահանջի", - պարզաբանել է փորձագետը։

Այդ առնչությամբ քաղաքագետը շեշտել է, որ "խաղաղության դարաշրջան " չի կարող հռչակել կողմերից մեկը: Նրա խոսքով, երբ խաղաղություն է հայտարարում միայն մեկ երկիր, դա ավելի շատ փորձ է արտաքին աշխարհին ցույց տալու, որ ինքը մտադիր չէ շարունակել հակամարտությունը: Սակայն, ինչպես նշում է Իսկանդարյանը, նման հայտարարությունները գալիս են միայն Հայաստանից, մինչդեռ, Ադրբեջանը շարունակում է նրան մեղադրել ռևանշիստական տրամադրությունների և սպառազինություն գնելու համար, պնդելով, որ հայկական կողմն անընդհատ գնդակոծում է իրենց: "Խաղաղության դարաշրջանի հասնելու համար մի կողմի մտադրությունները բավարար չեն, հաշվի առնելով այն ակնհայտ փաստը, որ Հայաստանը չի կարող վտանգ ներկայացնել Ադրբեջանի համար", - պարզաբանել է Իսկանդարյանը:

Այնուհետև քաղաքագետն անդրադարձել է Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերություններին ։ Նրա խոսքով ՝ երկրների միջև գոյություն ունի փոխգործակցության որոշակի սխեմա, որը տարբեր ոլորտներում տարբեր ուղղություններ ունի: Տնտեսական ոլորտում, ինչպես նշում է փորձագետը, համագործակցությունը բավականին հաջող է ընթանում եւ, նույնիսկ, ավելանում է։ Իսկանդարյանը պարզաբանում է, որ դա կապված է պատժամիջոցների տակ գտնվող ռուսական տնտեսության վիճակի առանձնահատկությունների հետ, ինչը նրան ստիպում է արտաքին աշխարհի հետ փոխգործակցության նոր հնարավորություններ փնտրել: "Եթե տնտեսական ոլորտում Հայաստանը շարունակում է Ռուսաստանի հետ պահպանել նույն հարաբերությունները, ինչ նախկինում, ապա անվտանգության ոլորտում դա այդպես չէ ։ ՀԱՊԿ շրջանակում Հայաստանը գրեթե ոչ մի մասնակցություն չի ունենում, ընդ որում՝ դուրս չգալով դրանից։ Ճգնաժամ կա փոխհարաբերությունների հանրային ոլորտում։ Այլ բան է, որ վերջին շաբաթներին մենք տեսնում ենք փոխհարաբերությունների սրության նվազում։ Այսինքն, այստեղ ինչ - որ դինամիկա կա", - հավելել է քաղաքագետը։

Անդրադառնալով ճանապարհների բացման թեմային՝ Իսկանդարյանը նշել է, որ գլոբալ բաց ճանաչված սահմաններն ու ճանապարհները տեսականորեն լավ հետևանքներ են ունենում: Սակայն նա ընդգծել է, որ ներկա իրավիճակի համատեքստում դա բացարձակապես անհնար է պատկերացնել։ "Ենթադրենք ՝ հիմա խաղաղության խաչմերուկ կբացվի Ադրբեջանի համար, և նրանք կկարողանան Հայաստանի տարածքով բեռներ փոխադրել։ Բայց արդյո՞ք դա կգործի նաեւ հայկական կողմի համար։ Աարդյո՞ք հայկական բեռնատարը կկարողանա անցնել ողջ Ադրբեջանով: Արդյո՞ք հայկական համարանիշներով մեքենան կկարողանա տեղաշարժվել ադրբեջանական տարածքով, ինչպես դա տեղի է ունենում Վրաստանի տարածքով։ Պետք է հասկանալ, որ Ադրբեջանը չի ցանկանում հաղորդակցությունների բացում, ընդհանուր առմամբ, նա ցանկանում է բացել մեկ կոնկրետ ճանապարհ ՝ իր բեռների և մարդկանց համար՝ Հայաստանի տարածքով Նախիջևանի ինքնավարության հետ կապի համար, այնուհետև՝ դեպի Թուրքիա ։ Դա այն է, ինչին Հայաստանը դիմադրում է, և ինչը հակասում է Հայաստանի ինքնիշխանությանը", - պարզաբանում է Իսկանդարյանը։

Ընդ որում, քաղաքագետը նշել է, որ այդ թեմայի շուրջ բանակցությունները Հայաստանի և Ադրբեջանի հանձնաժողովներում ընթացել են և հասել տեխնիկական մանրամասների քննարկմանը, բայց հետո ամեն ինչ կանգնեցվել է: Իսկանդարյանի ասելով՝ այսօրվա դրությամբ կան միայն վերջնագրեր, որոնց հայկական կողմը չի կարող գնալ, ուստի հարցը մնում է կախված: "Այսօր ճանապարհների բացումը քիչ հավանական է ։ Դա կախված է ճնշման աստիճանից, այն բանից, թե ինչպես այն կիրականացվի, ինչպես նաեւ՝ արտաքին խաղացողների հետ հարաբերություններում քաղաքական իրավիճակի զարգացումից՝ ինչպես Ադրբեջանի, այնպես էլ Հայաստանի մոտ։ Սակայն այսօրվա դրությամբ դա, դեռ, դժվար թե տեղի ունենա", - եզրափակել է Իսկանդարյանը։