Փորձագետներն ու քաղաքագետները վերլուծել են "Հայաստանի շուրջ առկա խնդիրները և դրանց հնարավոր լուծումները"

Արմինֆո.Այսօր Հայաստանում տեղի ունեցող գործընթացները քննարկվել են նախօրեին կայացած "Հայաստանի շուրջ առկա խնդիրները և դրանց հնարավոր լուծումները" կլոր սեղանի ժամանակ: Հանրային քննարկմանը մասնակցել են փորձագետներ և քաղաքագետներ, հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ:

ԱԺ նախկին պատգամավոր, վերլուծաբան Արման Աբովյանն իր ելույթում նշել է, որ այս օրերին Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձություններն արտառոց բնույթ են կրում, քանի որ, մի կողմից, թվում է, թե քաղաքական գործընթացներ են ի հայտ գալիս, բայց, մյուս կողմից, դրանք չի կարելի լրիվ քաղաքական անվանել: Այդ համատեքստում փորձագետը վկայակոչել է շարժման առաջնորդ Բագրատ Սրբազանի հայտարարությունն այն մասին, որ շարժումն օրհնվել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի կողմից, քանի որ տեղի ունեցողը գոյաբանական խնդիր է բոլորի համար, և եկեղեցու դիրքորոշումն այն է, որ այդ գոյաբանական ռիսկերը սպառնում են ոչ թե ընդդիմությանը կամ իշխանությանը, այլ յուրաքանչյուր հայի, երկրի յուրաքանչյուր քաղաքացու: <Ես չեմ քննարկում և չեմ քննարկելու եկեղեցու որոշումները, բայց ակնհայտ է, որ Սուրբ եկեղեցու կողմից ղեկավարվող այս շարժումը ոչ թե հասարակական նոր ջրբաժան է ստեղծում, այլ, հակառակը, փորձում է քանդել հասարակության մեջ առկա սևի և սպիտակի բաժանումները ՝ հիմքում դնելով հայանպաստ միասնության սկզբունքը: Խոսքը հասարակական լայն համերաշխության մասին է, որն, ըստ էության, ապաքաղաքական է։ Այո, շարժման մեջ կա քաղաքական բաղադրիչ, ամեն ինչ վերջնական արդյունքում որոշվելու է քաղաքական դաշտում, բայց բուն գործընթացը, փիլիսոփայությունը պետք է լինեն ապաքաղաքական, ինչպես այսօր է տեղի ունենում ", - հավելել է Արման Աբովյանը։

Մեդիափորձագետ Տիգրան Քոչարյանն իր խոսքում նշել է, որ այն, ինչ այսօր տեղի է ունենում Հայաստանում, մի փոքր այլ գործընթաց է, քանի որ իշխանությունների քաղաքականությանը հակադրվում են ոչ թե դասական քաղաքական գործիչներ, այլ՝ Հայ առաքելական եկեղեցու սպասավորները, որոնց դեմ իշխանությունը չի կարող "արդյունավետ" կիրառել իր փորձված գործիքները՝ ահաբեկում, ձերբակալություններ, հետապնդումներ, ճնշումներ և այլն, քանի որ հալածանքներն ավելի լայն են բացում դրախտի դարպասները եկեղեցու սպասավորների համար: Հենց այդ պատճառով էլ այն տեխնոլոգիաները, որոնցով փորձում էր աշխատել իշխանությունը, ընդհուպ մինչև Բագրատ Սրբազանի վարկաբեկումը, չաշխատեցին, տվեցին հակառակ արդյունք։ "Դրա համար էլ այսօր ամեն կերպ փորձում է Բագրատ Սրբազանին կապել այս կամ այն նախկին քաղաքական գործչի հետ", - ասել է նա: Քոչարյանը նշել է, որ շարժման առաջնորդը շատ լավ տիրապետում է այն բոլոր գործիքներին, որոնք 6 տարի առաջ Փաշինյանն օգտագործել էր իշխանության հասնելու համար, և շատ լավ տիրապետում է ժողովրդի հետ շփվելու կոդերին: <Եթե մարդը պայքարի է դուրս գալիս հանուն հավատքի, հանուն գաղափարի, դժվար է պայքարել այդպիսի մարդկանց դեմ: Կառավարությունն այս պահին բարդ իրավիճակում է։ Եվ իշխանության մեջ, ինչպես տեսնում եմ, օրինակ, որևէ հաշվարկ չկա, թե ինչ կլինի, եթե Բագրատ Սրբազանի նկատմամբ ուժ կիրառվի։ Այս փուլում շատ բան կախված է ներքին գործերի նախարար Վահե Ղազարյանի դիրքորոշումից՝  արդյոք ոստիկանությունը դուրս կգա ժողովրդի դեմ, թե կմիանա նրան: Եվ հասկանալի է, որ Վահե Ղազարյանի նկատմամբ սարսափելի ճնշում է գործադրվում, քանի որ, թեև Փաշինյանը կցանկանար նրան փոխարինել, բայց, մյուս կողմից, նրա համար դժվար է գտնել նման նվիրյալ մարդու ։ Եվ հենց այս Փաշինյան - Ղազարյան-Բագրատ Սրբազան տավուշյան եռանկյունում են լուծվելու հարցերը", - հավելել է Տիգրան Քոչարյանը։

Քաղաքագետ Վիգեն Հակոբյանն, իր հերթին, նշել է, որ այս շարժումը ոչ թե ապաքաղաքական է, այլ անկուսակցական, որովհետև ողջ օրակարգը, բոլոր պահանջներն ու գնահատականները, որոնք առաջ են քաշվում՝ Կիրանցից սկսած, քաղաքական օրակարգ է: Իսկ վերջին օրերին, արդեն Երևանում, այս օրակարգն այլ երանգներ է ստացել. բավականին լուրջ քաղաքական պահանջներ են առաջ քաշվել, ընդհուպ՝ վարչապետի հրաժարականը, և առաջարկվել է քաղաքական մեխանիզմ: "Իմ կարծիքով՝ սա հանրային ընդվզում է իշխանության քաղաքականության և վարքագծի դեմ, որն այն պահից, երբ երթը հասավ Երևան, անցավ քաղաքական ասպարեզ, ինչի մասին երեկ խոսել է նաև Բագրատ Սրբազանը: Երեկ խոսակցություն է գնացել շարժման ինստիտուցիոնալացման մասին, ինչը նշանակում է, որ այն պետք է լինի ինստիտուտ, եթե նրանք որոշեն գնալ սահմանադրական ճանապարհով, և մեծ անհրաժեշտություն կա հանրությանը ներկայացնել ինչ-որ այլընտրանք։ Առաջիկա օրերին կփոխվեն շարժման կառավարման մեխանիզմները, հարթակում կհայտնվեն որոշակի անհատներ, որոնք պետք է ընդունվեն հասարակայնության կողմից։ Ես կարծում եմ, որ դա կլինի ինչ-որ հիբրիդային մարմին, որտեղ ներկայացված կլինի ինչպես հոգևոր դասը, այնպես էլ ինչ-որ հայտնի անձինք", - ասել է նա։ Հակոբյանի կարծիքով՝ իշխանության գործիքները չեն աշխատում, հակաքարոզչության զինանոցը հարուստ չէ և բացարձակապես ոչ մի արդյունք չունի ։ Իշխանությունները փորձել են օգտագործել նույն գործիքները, ինչ, օրինակ, երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի դեմ, բայց այս դեպքում դա որևէ արդյունք չի տվել։ <Փաշինյանը շատ լավ է զգում մարդկանց մտավոր՝մենթալ մակարդակում։ Նա հասկանում էր, որ պատերազմից հետո խաղաղության լուրջ կարիք է առաջացել և չորս տարի շարունակ այդ մասին անընդհատ խոսում էր իր ելույթներում։ Ի վերջո, նա ներկայացրեց իր հայեցակարգը՝ "հանձնենք ամեն ինչ և ապրենք խաղաղ", բայց այդ ամենը ոչնչացվեց Ալիևի հունվարյան ուղերձով, որի թեզերն ընդհանուրը ոչինչ չունեին Փաշինյանի շարադրածի հետ:  Այդ թեզերը նշանակում էին, որ խաղաղության հայեցակարգի շուրջ համաձայնություն չկար, այս ամենը բլեֆ էր։ Եվ հենց այն պահից, երբ պարզ դարձավ, որ խաղաղության համաձայնագիր չկա, իսկ եթե անգամ ինչ-որ բան ստորագրվի, դա կլինի լիակատար կապիտուլյացիա։ Հենց դա էլ դարձավ հանրային լայն դժգոհության կայծ", - ընդգծել է Վիգեն Հակոբյանը։

Քաղաքագետ Արման Ղուկասյանը, նշելով, որ Հայաստանը վերջին շրջանում անհանգիստ վիճակում է, հիշեցրել է, որ երկրի իշխանությունները, ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին սոցհարցումների տվյալներով, այսօր շատ քիչ աջակցություն ունեն: Խնդիրն այն է, որ հասարակության շրջանում շատ մեծ անտարբերություն կա, հասարակությունը գտնվում է ապատիայի վիճակում, իսկ իշխանությունը երկրում զարգացած ճգնաժամի և պատասխանատուն է, և շարժիչ ուժը՝ միաժամանակ։ Ղուկասյանի կարծիքով ՝ հասարակությունն այլևս կենտրոնացած չէ անձի վրա, մարդիկ չեն սպասում  կոնկրետ մարդու, ամենագլխավոր հարցն այն է, թե ով կարող է այս ճգնաժամից դուրս գալու ուղիներ առաջարկել:

"Անձնավորված գործընթաց այլևս չի կարող լինել, քանի որ մեկ անգամ՝ 2018 թվին, հայտնվեց այդպիսի «փրկիչ», և մենք տեսնում ենք, թե ինչ ստացվեց դրանից: Համոզված եմ, որ կհաղթի հստակ հայեցակարգը։ Բոլորը սպասում են հստակ հասկացությունների, ուրեմն՝ "Նիկոլ, հեռացիր, հետո կտեսնենք՝ ինչ ենք անելու" այլևս չի աշխատի։ Եվ 2018 թվի սցենարը նույնպես չի աշխատի: Մեզ անհրաժեշտ է իսկապես ազգային միասնություն, որը մեզ թույլ կտա հասկանալ հետևյալ հարցերը. դե, փոխվեց կառավարությունը, ինչպես է իրականացվելու սահմանազատումը, կամ՝ արդյոք կկարողանանք վերադարձնել Արցախը",- ասել է քաղաքագետը։ Այլ կերպ ասած՝ ինչպես արձանագրել է Ղուկասյանը, մենք գտնվում ենք մի փուլում, երբ հասկանալի է, որ Փաշինյանի քաղաքականությունը ձախողված է, և երկրին հարկավոր են այլ լուծումներ, քանի որ հնարավոր չէ երկիրն այս ճգնաժամից դուրս բերել միայն իշխանափոխությամբ և դեմքերի փոփսոխությամբ։