
Արմինֆո. Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ չկարգավորված հակամարտության պատճառով քաղաքական լարվածությունն ու աճող անվստահությունը գերակշռում էին Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձություններում։ Այս մասին ասվում է Human Rights Watch (HRW) միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության 2022 թվականի հաշվետվությունում։
Նշվում է, որ մարդու իրավունքների հետ կապված խնդիրները ներառում էին իրավապահ մարմինների կողմից վատ վերաբերմունք, հավաքների ազատությանը միջամտություն, ընտանեկան բռնություն, հաշմանդամություն ունեցող անձանց նկատմամբ խտրականություն և սեռական կողմնորոշման և գենդերային ինքնության հիման վրա բռնություն և խտրականություն:
"Իրավապահ մարմինները ողջ տարվա ընթացքում միջամտել են հավաքների ազատությանը բողոքի ակցիաների ժամանակ ։ Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեն ՝ ոչ կառավարական խումբը, փաստագրել է ուժի անհամաչափ կիրառումը մայիսին և հունիսին ընդդիմության բողոքի ակցիաների ժամանակ", - ասվում է զեկույցում։
Ընդ որում ՝ մատնանշվում է լրագրողների նկատմամբ բռնության աճը ։ "Մինչև 2022 թվականի հունիսը փաստաթղթավորվել է 12 միջադեպ ՝ 13 զոհով, որոնք կատարվել են ինչպես պետական պաշտոնյաների, այնպես էլ մասնավոր անձանց կողմից ։ Դրանց մեծ մասը տեղի է ունեցել ընդդիմության տարբեր բողոքների ժամանակ։ Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեն (CPFE) հայտնել է նույն ժամանակահատվածում ճնշման այլ տեսակների 23 դեպքի մասին", - նշել են կազմակերպության իրավապաշտպանները։
Որպես դրական քայլ նշվում է, որ Հայաստանը ապաքրեականացրել է "ծանր վիրավորանքը" ՝ այդ հանցագործությունը բացառելով Քրեական օրենսգրքից։ Հայաստանը մեծացրել է տուգանքները խնդրանքով պաշտոնական տեղեկատվություն չներկայացնելու համար, սակայն CPFE-ն հայտնել է տեղեկատվություն ստանալու և տարածելու իրավունքի խախտման 69 դեպքի մասին:
Միաժամանակ արձանագրվում է, որ Ռուսաստանի միջնորդությամբ կնքված հրադադարը մի քանի անգամ խախտվել է, երբ Ադրբեջանը ներխուժել է Լեռնային Ղարաբաղ և Հայաստան։
"Քաղաքական ընդդիմությունը մեղադրել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, շարունակական բողոքի ակցիաներ անցկացրել և պահանջել նրա հրաժարականը։ ՀՀ իշխանությունները տեղեկացրել են, որ ռազմական գործողությունների արդյունքում Ադրբեջանի հետ սահմանակից Հայաստանի երեք շրջաններից ժամանակավորապես տեղափոխվել է ավելի քան 7600 խաղաղ բնակիչ, հիմնականում կանայք և երեխաներ, վնասվել կամ ավերվել են բազմաթիվ բնակելի տներ: Ռազմական գործողությունների առանձին դեպքեր շարունակել են սպառնալ Լեռնային Ղարաբաղի գյուղերում եւ հայ-ադրբեջանական սահմանի երկայնքով բնակվող խաղաղ բնակիչների անվտանգությանը եւ ապրուստի միջոցներին", - նկատել են իրավապաշտպան կազմակերպությունում:
HRW-ն նշել է, որ Հայաստանի իշխանությունները հայտնել են, որ 2022 թվականի սեպտեմբերին ռազմական գործողությունների հետևանքով զոհվել է առնվազն երեք խաղաղ բնակիչ, իսկ հակամարտության հետ կապված նախորդ միջադեպերի ընթացքում Լեռնային Ղարաբաղում ևս սպանվել է ազգությամբ հայ երեք խաղաղ բնակիչ։
"Human Rights Watch-ի կողմից հաստատված տեսանյութում ներկայացված է առնվազն յոթ հայ զինվորների արտադատական մահապատիժը, ամենայն հավանականությամբ, ադրբեջանական զորքերի կողմից 2022 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցած մարտերի ժամանակ ։ Հայ իրավաբանների տվյալներով ՝ առնվազն 30 հայ ռազմագերիներ (ռազմագերիներ) և երեք քաղաքացիական անձինք գերեվարված են մնում 2020 թվականի մարտական գործողությունների պատճառով և կալանքի տակ են մնում Ադրբեջանում մինչև 2022 թվականի հոկտեմբերը ։ Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի տվյալներով ՝ օգոստոսի վերջի դրությամբ 2020 թվականի մարտական գործողությունների ընթացքում անհետ կորած է համարվում 303 մարդ ՝ ինչպես քաղաքացիական, այնպես էլ զինվորական ։ Հայաստանում իրավաբաններն ու իրավապաշտպան խմբերը պնդում են, որ վերջին անգամ նրանցից ոմանց ողջ են տեսել ադրբեջանական ուժերի կալանքի տակ", - ասվում է HRW-ի զեկույցում։