Հինգշաբթի, 13 Դեկտեմբերի 2018 21:03
Դավիթ Ստեփանյան

Հայաստան 2018-2023. Զարգացման հետընտրական սցենարներ

Հայաստան 2018-2023. Զարգացման հետընտրական սցենարներ

Արմինֆո.Դեկտեմբերի 9-ին Հայաստանը վերջնականապես հաստատվեց փոփոխություններին ուղղված ճանապարհի վրա: Համենայն դեպս, քվեարկելով «Իմ քայլը՚ դաշինքի, ավելի ստույգ, Նիկոլ Փաշինյանի օգտին, ընտրական տեղամասեր գնացածների ավելի քան 70 տոկոսը քվեարկեց հենց 27 տարի շարունակ Հայաստանում գոյություն ունեցած կարգերի փոփոխության օգտին:

 

Դատելով տեղական և միջազգային դիտորդների, իսկ, գլխավորը, հենց խորհրդարանական ընտրությունների մասնակիցների գնահատականներից, երկար տարիների ընթացքում առաջին անգամ ընտրությունները Հայաստանում, վերջապես, կայացան առանց որևէ վերապահման: Իսկ  Փաշինյանը դարձավ լեգիտիմ առաջնորդ` վերջնականապես և անվերապահորեն ստանալով երկիրը կառավարիելու ժողովրդի մանդատը: Ժողովրդի վստահության քվեն Փաշինյանին«փողոցային՚ հեղափոխականից վերածեց վարչապետի, որի լեգիտիմությունը Հայաստանի հետխորհրդային պատմության մեջ կարելի է համեմատել, թերևս, 1991 թվականին Լևոն Տեր-Պետրոսյանի լեգիտիմության հետ: Սակայն, նման մանդատը, անշուշտ, ընտրություններում հաղթած ուժի և, առաջին հերթին, անձամբ Փաշինյանի վրա վիթխարի պատասխանատվություն է դնում երկրի ու ժողովրդի ճակատագրի համար: Այդ լույսի ներքո` այսօր հայ հասարակության համար առաջնային կարևորության հարց է այն, թե առաջիկա տարիներին նա ուր է տանելու երկիրը և` ինչպես: Այս հոդվածում փորձ է արվում վերլուծել և կանխատեսել հնգամյա կտրվածքով Հայաստանի ներքաղաքական զարգացման երեք հնարավոր` դրական-լավատեսական, զուսպ-անորոշ և բացասական-հոռետեսական սցենարները:

 

Ուժերի դասավորությունը  

 

7-րդ գումարման Ազգային ժողովի` Հայաստանի պատմության մեջ առաջին արտահերթ ընտրությունների արդյունքում «Իմ քայլը՚ դաշինքը խորհրդարանում կունենա 84 մանդատ` գումարած ազգային փոքրամասնությունների ներիկայացուցիչների 4 մանդատը, ԲՀԿ-ին բաժին կընկնի 10, իսկ ԼՀԿ-ին` 7 մանդատ: Սակայն, հաշվի առնելով ՀՀ ԸՕ պահանջը` ԲՀԿ-ն և ԼՀԿ-ն կստանան լրացուցիչ մանդատներ, և Գագիկ Ծառուկյանի կուսակցությունը ԱԺ-ում կունենա 26, իսկ Էդմոն Մարուքյանի կուսակցությունը` 18 ժողովրդի ընտրյալ: Նիկոլ Փաշինյանի թիմի մանդատների հետ միասին` 7-րդ գումարման Ազգային ժողովում կլինի 132 պատգամավոր: Մնացած բոլոր քաղաքական ուժերը, ներառյալ նախկին կառավարող  ՀՀԿ-ն, մնացին արտախորհրդարանական ուժերի կարգավիճակում:

 

Հոդվածում դիտրակվում են, բացառապես, «Իմ քայլը՚ դաշինքի առաջիկա գործողությունների հնարավոր սցենարները, քանի որ մյուս երկու խորհրդարանական ուժերը, մեծ հաշվով, ի զորու չեն ազդել որոշումների կայացման վրա: Ավելին, ԲՀԿ-ն երբեք չի եղել կուսակցություն` դասական իմաստով: Կուսակցությունը, ինչպես նաև ինքը` Ծառուկյանը, միշտ եղել են ածանցյալ, իրավիճակից ելնելով արձագանքելով քաղաքական լանդշաֆտի փոփոխություններին, փաստացի հիմնադրից` ի դեմս երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի աշխատակզմի, մինչև ՀՀԿ և դրա առաջնորդ Սերժ Սարգսյանը, չնչին շեղումներով դեպի սկզբունքային ինքնուրույնություն, որը, որպես կանոն, ավարտվել է առաջին դեմքի «անվայել՚ քաղաքական սլենգով:

 

Իսկ, հաշվի առնելով «հեղափոխության գործին՚ ծառայելու Ծառուկյանի արտահայտած պատրաստակամությունը, Նիկոլ Փաշինյանի ածանցյալի դերն անխուսափելի է ԲՀԿ համար նաև նոր խորհդրարանում: «Լուսավոր Հայաստան՚ կուսակցությունը, իր հերթին, որպես, այսպես կոչված, նոր ֆորմացիայի հայկական կուսակցություններից մեկը, նույնպես ի զորու չէ ազդել գործադիր իշխանության քաղաքական որոշումների վրա: ԼՀԿ առաջնորդ Էդմոն Մարուքյանը, դատելով ըստ ամենայնի, դեռևս մնում է Փաշինյանի իրավիճակային զինակիցը: Այսպիսով, այդ արևամտամետ ազատական կուսակցությանն, ամենայն հավանականությամբ, կվերապահվի հայ հասարակության արևմտամետ մասի  տրամադրությունները հնչեցնելու խոսափողի դեր: Հաշվի առնելով ԼՀԿ խմբակցության փոքրաթիվ լինելու հանգամանքը` նոր խորհրդարանում նրան չի կարող այլ դեր հատկացվել` ըստ սահմանման:

 

Առաջին սցենար   

 

Դրական-հեռանկարային: Ընդհանուր առմամբ, հասարակությունը նոր իշխանությունից ակնկալում է, առաջին հերթին, երկրում առկա սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի բարելավում: Հենց դա է եղել մարդկանց մոտիվացման անկյունաքարը, որոնք «ոչ՚ ասացին նախորդ իշխանությանն ու քարտ-բլանշ տրամադրեցին նոր իշխանությանը: Եվ այդ ճանապարհին արմատական, անհապաղ և բավականին բարդ բարեփոխումները թվում են անայլընտրանք: Ընդ որում, այդ բարեփոխումներից շատերը կարող են, ի սկզբանե, ամենևին ժողովրդականություն չվայելել հասարակկության շրջանում, ինչը բնավ դրանք չի դարձնում երկրորդական: Խոսքը վերաբերում է անհապաղ բարեփոխումներին իշխանության բոլոր երեք ճյուղերում ` օրենսդիր, դատական և, անշուշտ, գործադիր`  սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը բարելավելու գերակայուն նպատակով: Ընդ որում, կոռուպցիայի դեմ ընթացող պայքարը հարկավոր է խստացնել, չսպասելով, հենց նույն կոռուպցիայի մեջ խրված  դատական համակարգի բարեփոխմանը, հենվելով, այսպես կոչված, անցումային արդարադատության վրա: Շուկայական տնտեսությունը կարող է  արդյունավետ զարգանալ իր բոլոր ֆունդամենտալ հիմքերի պահպանման դեպքում, որոնցից գլխավորը սեփականության անձեռնմխելիությունն է և տնտեսական մրցակցության պաշտպանությունը, այլ ոչ թե, օրինակ` բանանի ներմուծման մենաշնորհը նախկինում արտոնյալ գործարարից մեկ այլ գործարանի փոխանցման միջոցով` նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում «Իմ քայլը՚ դաշինքի օգտին լավ աշխատելու դիմաց:

 

Հետևաբար, այսօր արմատական արդիականացման կարիք ունի տնտեսության և մենեջմենթի պետական կարգավորման ողջ համակարգը: Խոսքը վերաբերում է հարկաբյուջետային, դրամավարկային, դատաիրավական քաղաքականությանը, հակամենաշնորհային, հակակոռուպցիոն, հանրային կյանքի կառուցման և կարգավորման բոլոր մյուս մեխանիզծմերի կատարելագործմանը: Ընդ որում, չափազանց կարևոր է թվում ինքնակարգավորվող մեխանիզմների ստեղծումը, որոնք թույլ տան կառավարությանը տնտեսության ձեռքով կառավարումից, ինչը բնական էր նախորդ ավտորիտար վարչակարգի օրոք, անցնել «ավտոպիլոտի՚:

 

Դժբախտաբար, ստիպված ենք փաստել Հայաստանի անկախության բոլոր 27 տարիներին բազմաթիվ բարեփոխումների լիակատար անարդյունավետությունը, ինչի վկայությունը մեկ շնչի հաշվով 4000 դոլարի չհասնող  տնտեսության բազմամյա լճացումն է: Մինչդեռ, հենց այդ ցուցանիշն է արտացոլում իրական կենսամակարդակը ցանկացած երկրում: Հետևաբար, Փաշինյանի հռչակած նոր Հայաստանի համար արմատական, որակապես միանգամայն նոր բարեփոխումներն անհրաժեշտություն է: Եվ «նախորդների՚ թանալի հետ բերումը կարող է ընդամենը խթանել այդ բարեփոխումները, սակայն ոչ մի կերպ չի կարող դառնալ լծակ երկիրը փոսից դուրս բերելու համար, այդ թվում  պարտքի փոսից, որում այն հայտնվել է: Այլ կերպ ասած` անհրաժեշտ է ոչ միայն պայքարել խնդրի հետևանքների դեմ, այլև արմատախիլ անել դրա պատճառները: Եվ իրավիճակը փոխել կարող է միայն Հայաստանում առկա անմխիթար սոցիալ-տնտեսական վիճակի պատճառների իսպառ վերացումը, միայն սկզբունքորեն նոր, քաղաքականության մշակումը, որը նպատակաուղղված լինի ոչ թե մարդկանց նեղ խմբի, այլ ժողովրդի ընդհանուր բարեկեցության մակարդակի բարձրացմանը: Հանրային կյանքի վրա արտացոլվող սոցիալ-տնտեսական խնդիրներն առնչվում են խոշոր բիզնեսի հետ պետական պաշտոնյաների բազմաամյա սերտաճումանը, որպես կանոն, ըստ ոլորտների մենաշնորհներով բաշխված բիզնեսի առաջացմանը,  հետևաբար, նման սերտաճման բացակայությունը, որն առայժ դիտվում է, պետք է առնվազն ստեղծվեն բարենպաստ հիմքեր և կյանքի կոչվեն վերը նշված բարեփոխումները Հայաստանի արդիանակացման ուղղությամբ: Հենց դա է Փաշինյանից ակնկալում նրան և նրա շրջապատին վստահություն հայտնած ժողովուրդը, և հենց այդպիսի մոտեցնումն է ի զորու, առնվազն, զարգացման ռելսերին դնել երկիրը: Եվ հենց այդպիսի բարեփոխումների իրագործումը հնգամյա կտրվածքով ներկա իշխանությանը թույլ կտա վստահաբար հավակնել ժողովրդի կրկնակի վստահությանը 2023 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում:

 

Երկրորդ սցենար 

 

Անորոշ, ի դեպ, ինչպես նաև երրորդ սցենարն ածանցյալ են և պայմանավորված են, բացառապես,  իշխանության կողմից առաջինի չիրագործմամբ: Այսօր քաղաքական ընդդիմախոսների նկատմամբ վերջնական հաղթանակից հետո Փաշինյանն ու նրա շրջապատը պետք է լուծեն ոչ պակաս բարդ խնդիր` խուսափել նրանց ճանապարհով գնալու գայթակղությունից: Նիկոլ Փաշինյանը պետք է զերծ մնա իշխանության բոլոր երեք ճյուղերը և, որպես հետևանք, երկրի հիմնական ֆինանսական հոսքերն իր ձեռքում կենտրոնացնելու գայթակղությունից: Նրա մերձագույն շրջապատը կառավարության և խորհրդարանի աշխատասենյակներում պետք է ձեռնպահ մնա հարստության ապօրինի կուտակումից, սեփական շահերի օգտին պետության շահերի վնասմանն ուղղված քայլերից, այնպիսի գործողություններից, որոնք կարող են Փաշինյանին հասցնել իրատեսության կորստի:

 

Հայ հասարակությունն արդեն փորձել  է անցանկալի, ապօրինի, կոռումպացված և, ամենագլխավորը, իրականության զգացողությունը կորցրած վարչակազմի նկատմամբ հաղթանակի համը:  Հետևաբար, «Քաղաքացիական պայմանագիր՚ կուսակցությունն ու անձամբ Փաշինյանը պետք է ամեն ջանք գործադրեն նախորդների ճակատագրից խուսափելու նպատակով: Լավագույն ճանապարհը հենց երկում առկա իրավիճակի, իրողությունների գիտակցումը պահպանելն է: Այդ լույսի ներքո պակաս կարևոր չէ, որ, ի տարբերություն նախորդների, իշխող կուսակցությունն ու անձամբ Փաշինյանն ունեն սթափեցնող գործոն, առաջին հերթին, «Սասնա Ծռեր՚ հետադիմական կուսակցության տեսքով; Տարիներ շարունակ Ռոբերտ Քոչարյանը և, հատկապես, Սերժ Սարգսյանը ընդդիմության խնդիրը լուծել են տարրական կաշառքի միջոցով: Չկաշառվողներին, իսկ այդպիսիք եղել են, բանտ են նետել: Փաշինյանի հետ չհամաձայնողներին կաշառելու տեսական հնարավորությունն այսօր էլ պահպանվում է, սակայն հենց նույն անկաշառ Ժիրայր Սեֆիլյանին ճաղերի հետևում պահելու հնարավորություն նա արդեն չունի: Նոր Հայաստանում նոր քաղբանտարկյալների հայտնվելն ակնկաթարթորեն կոչնչացնի նոր իշխանության հիմնական կապիտլաը` նրա լեգիտիմությունը, ժողովրդավարականությունը և, որպես հետևանք, ժողովրդականությունը: Հետևաբար, բիզնեսի հետ իշխանության սերտաճման, կաշառակերության, բյուջեի կողոպտման և, ամենագլխավորը, պետության ինքնիշխանության և շահերի շուրջ սակարկության  առաջին իսկ նշանները իրենց սպառազինությունում կդնեն Փաշինյանի բավականին մեծաթիվ հակառակորդները և, առաջին, հերթին, «Սասան Ծռերը՚, որի համասնական ցուցակը գլխավորող Վարուժան Ավետիսյանը նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում նշել է 1,5-2 տարի անց արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների անցկացման անհրաժեշտությունը: Տպավություն է ստեղծվում, որ  երկիրը նման սցենարից զերծ պահելու ունակ են միայն հենց նույն ժողովրդական վստահությունն ու դրանով պայմանավորված աջակցությունն իշխանությանը: Հակառակ դեպքում, Հայաստանին կսպառնա երկրորդ հարկադրաբար իշխանափոխություն, և նման սցենարի ամենագլխավոր սպառնալիքը    դրա լիակատար անկանխատեսելիությունն է, քանի որ այդ դեպքում երկիրը կարող է համակվել Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն հիշեցնող իրադարձություններով:

 

Երրորդ սցենար 

 

Բացասական. Իրական բարեփոխումների բացակայությունը, իրավիճակն էապես փոխելու ցանկության բացակայությունը, սոցիալ-տնտեսական, հանրային կյանքի դրական փոփոխությունների բացակայությունը լիովին ի զորու են հանգեցնել այդ սցենարի իրագործման: Դրա էությունը «նախորդների՚ վերադարձն է իշխանության` ի դեմս հանրապետականների կամ Ռոբբերտ Քոչարյանի, ինչը հղի է շատ ավելի վատ հետևանքերով:  Այս սցենարը թվում է միանգամայն իրատեսական, հաշվի առնելով 2007-2008թթ. հայ հասարակությանը համակած կարոտախտը Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հանդեպ: Եվ դա այն դեպքում, երբ վերջինը մեղադրվել էր 1996 թվականի նախագահական ընտրությունները կեղծելու համար, իսկ հետո հեռացվել էր իշխանություննից Արցախի տարածքը հանձնելու մտադրության մեղադրանքով: Այդպիսով, Քոչարյանի և հանրապետականների քաղաքական վերակենդանացումը միանգամայն հնարավոր է: Հենց այդ սցենարն է առավել և միանշանակ վտանգ ներկայացնում Հայաստանի համար: Նրանց «վերադարձի՚ դեպքում երկիրը շատ արագ ժողովրդավարության առումով կարող է գլորվել մինչև Ադրբեջանի մակարդակի, ինչը կհանգեցնի քաղբանտարկյալների առկայության, խոսքի, մամուլի ազատության ճնշման և այլն:

 

Եզրակացություն

 

Վերը թվարկված սցենարների լույսի ներքո Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա թիմը ունեն միակ անայլընտրանք ճանապարհը` դեպի հասարակաքաղաքական, սոցիալ-տնտեսական կյանքի արմատական բարեփոխում, ճանապարհ դեպի կայուն-հաստատուն աճ, ներքին ցնցումների բացակայություն, իշխանության քաղաքակիրթ-ժողովրդավարական ժառանգականություն, համալիր զարգացում, հայ հասարակության և պետականության կայացում: Այդ ուղուց ամեն մի շեղում կարող է չափազանց թանկ նստել թե հենց իրենց, թե ողջ երկրի վրա:

ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ներմուծեք թվանշաններն     



Մեկնաբանվողներ
Կառավարությունը հաստատեց սոցիալական աջակցության հերթական ծրագիրըԿառավարությունը հաստատեց սոցիալական աջակցության հերթական ծրագիրը
Ապրիլի 10-ից քաղաքացիները կարող են դիմել կորոնավիրուսի տնտեսական հետևանքների չեզոքացման միջոցառումներով նախատեսված սոցիալական աջակցությունները ստանալու համարԱպրիլի 10-ից քաղաքացիները կարող են դիմել կորոնավիրուսի տնտեսական հետևանքների չեզոքացման միջոցառումներով նախատեսված սոցիալական աջակցությունները ստանալու համար
Թորոսյան. Կորոնավիրուսի դեմ պայքարի համար նոր ստեղծվող առողջապահական ենթահամակարգը կարիք ունի բուժաշխատողներիԹորոսյան. Կորոնավիրուսի դեմ պայքարի համար նոր ստեղծվող առողջապահական ենթահամակարգը կարիք ունի բուժաշխատողների
Պետությունը միանվագ սոցհատկացումներ կտրամադրի անչափահաս երեխաներ ունեցող ընտանիքներին՝ աշխատանքը կորցնելու դեպքումՊետությունը միանվագ սոցհատկացումներ կտրամադրի անչափահաս երեխաներ ունեցող ընտանիքներին՝ աշխատանքը կորցնելու դեպքում
Փաշինյան. Հին աշխարհն այլեւս գոյություն չունի, մենք մտնում ենք նոր աշխարհՓաշինյան. Հին աշխարհն այլեւս գոյություն չունի, մենք մտնում ենք նոր աշխարհ
Կորոնավիրուսային հիվանդությամբ պայմանավորված` առողջապահության նախարարությունը հավաքագրում է կամավորներիԿորոնավիրուսային հիվանդությամբ պայմանավորված` առողջապահության նախարարությունը հավաքագրում է կամավորների
Վերին Լարսի ավտոճանապարհը շարունակում է փակ մնալՎերին Լարսի ավտոճանապարհը շարունակում է փակ մնալ
Ավիգդոր Էսկին. Հոսեյն Ամիր Աբդոլլահիյանի հայտարարությունը միջամտություն է ինքնիշխան Հայաստանի գործերինԱվիգդոր Էսկին. Հոսեյն Ամիր Աբդոլլահիյանի հայտարարությունը միջամտություն է ինքնիշխան Հայաստանի գործերին
Փոխվարչապետը կոչ է արել Հայաստանի քաղաքացիներին հնարավորինս զերծ մնալ տարբեր գերատեսչություններ այցելելուցՓոխվարչապետը կոչ է արել Հայաստանի քաղաքացիներին հնարավորինս զերծ մնալ տարբեր գերատեսչություններ այցելելուց
Nail Sunny-ին գեղեցկությամբ կնվաճի Երևանը. Մովսիսյան քույրերն առաջին սրահը կբացեն հայրենիքումNail Sunny-ին գեղեցկությամբ կնվաճի Երևանը. Մովսիսյան քույրերն առաջին սրահը կբացեն հայրենիքում
Հայաստանի օդային երթևեկության կարգավարները ինքնամեկուսացել են կորոնավիրուսի պատճառովՀայաստանի օդային երթևեկության կարգավարները ինքնամեկուսացել են կորոնավիրուսի պատճառով
Հաստատվել է կորոնավիրուսի 3 նոր դեպքՀաստատվել է կորոնավիրուսի 3 նոր դեպք
Տիգրան Ավինյան. Առաջարկություն եմ ներկայացրել Արմեն Սարգսյանին՝ ՀՀ քաղաքացիություն շնորհել 1698 անձիՏիգրան Ավինյան. Առաջարկություն եմ ներկայացրել Արմեն Սարգսյանին՝ ՀՀ քաղաքացիություն շնորհել 1698 անձի
Հակառակորդի կողմից արձակված կրակոցի հետևանքով մահացու հրազենային վնասվածք է ստացել պայմանագրային զինծառայողՀակառակորդի կողմից արձակված կրակոցի հետևանքով մահացու հրազենային վնասվածք է ստացել պայմանագրային զինծառայող
ՀՀ ԱԳՆ-ն կրկին դիմել է իր քաղաքացիներին՝ կորոնավիրուսի հետ կապված համաճարակաբանական իրավիճակի հետ կապվածՀՀ ԱԳՆ-ն կրկին դիմել է իր քաղաքացիներին՝ կորոնավիրուսի հետ կապված համաճարակաբանական իրավիճակի հետ կապված
Փնտրել ըստ օրերի