Սերժ Ավետիքյան. Կինոն՝ որպես պայքար հանուն մարդու ազատության և արժանապատվության. Երևանում ներկայացվել է ռեժիսորի անիմացիոն ժառանգությունը

Արմինֆո.  "Նաիրի" կինոթատրոնում տեղի է ունեցել ֆրանսիացի հայտնի ռեժիսոր և դերասան Սերժ Ավետիքյանի կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմերի հետահայաց ցուցադրությունը: Երեկոն կազմակերպել էր Կինոյի հիմնադրամը ՝ «Ռեա Ֆեստ» անիմացիոն ֆիլմերի և կոմիքսների արվեստի միջազգային փառատոնի շրջանակներում:

Դահլիճում հավաքվել էին Ավետիքյանի ընկերներն ու համախոհները, ինչպես նաև նրա ստեղծագործության երկրպագուները: Հանդես գալով ողջույնի խոսքով՝ ռեժիսորը հաղորդել է, որ մտադիր է ներկա գտնվել բոլոր կինոցուցադրություններին, որոնք կտևեն մինչև նոյեմբերի 13-ը: Ավետիքյանը խոստովանել է, որ իր համար չափազանց հետաքրքիր է պատասխանել առաջացած հարցերին և զգալ, թե ինչպես են այդ ֆիլմերն այսօր "խոսում":

Յուրաքանչյուր կինոսեանսից առաջ ռեժիսորը հակիրճ ներկայացնում էր իր աշխատանքը ՝ ավելի շուտ պատմելով ստեղծման պատմության, տեսլականի, քան սյուժեի մասին։

Առաջինը հանդիսատեսին ներկայացվել է «Կյանքի գիծը» (Ligne de vie, 2003): Նա խոստովանել է, որ անիմացիան իր համար երբեք առանձնապես մոտ չի եղել, բայց ժամանակի ընթացքում եկել է գիտակցում, որ որոշ պատմություններ կարելի է փոխանցել հենց այս ժանրի միջոցով: Ի սկզբանե այս աշխատանքը Ավետիքյանը ծրագրել էր իրականացնել ականավոր Ռոբերտ Սահակյանցի հետ ։ Նրա ներկայացրած մոտեցումն ավելի դասական էր, սակայն Ավետիքյանն ուզում էր ինչ-որ կոտրված բան ստանալ։ «Ես այլ կերպ չէի կարողանա նկարահանել այս ֆիլմը, սա անիմացիայի տարածք մտնելու իմ առաջին ռիսկային քայլն էր: Այս ֆիլմը ստեղծվել է նացիստական ճամբարի մասին նովելի հիման վրա, սակայն Ավետիքյանն այն փոքր-ինչ ադապտացրել է, որտեղ սյուժեի կենտրոնում նկարիչն էր, ում ձեռքերը կտրել էին։ "Եթե կտրել են ձեռքերդ՝ որ չնկարես, ուրեմն քեզ արգելել են ապրել", - ասել է նա:

Երկրորդ ֆիլմը "Մի գեղեցիկ առավոտ" (Un beau matin, 2005) ֆիլմն է, որը ստեղծվել է Ֆրանսիայում հայտնի ֆրանկ Պավլոֆի "Շագանակագույն առավոտ" վեպի մոտիվներով ։ Ինչպես պատմել է Ավետիքյանը, այդ գիրքը վաճառվել է 1.5 մլն տպաքանակով ։ Նա դիմել է հեղինակին ՝ այս հակաֆաշիստական առակը հարմարեցնելու համար, որտեղ խոսքը վերաբերում է բոլոր գույներն արգելելուն, բացառությամբ մեկի, անիմացիոն ֆիլմում, և համաձայնություն է ստացել։ «Իմ մոտեցումն այն էր, որ մեզանից գողանում են այն, ինչ կա մեր ներսում, մեր անհատականությունը, և մենք դառնում ենք թափանցիկ: Ֆաշիզմի գաղափարախոսությունը մեզ զոմբիացնում է, գողանում մեր սուբյեկտիվությունը, մեր պատկերացումներն ու հայացքները», - նշել է վարպետը։

Երեկոն փակվեց «Շների պատմություն» (Chienne d ' histoire, որը հայտնի է նաև որպես Barking Island, 2010) ֆիլմի ցուցադրությամբ, որն արժանացել է Կաննի կինոփառատոնի "Ոսկե արմավենու ճյուղին" ՝ որպես լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմ: Ֆիլմի իրադարձությունները ծավալվում են 20-րդ դարի սկզբին Կոստանդնուպոլսում, որի փողոցները լեփ-լեցուն են թափառող շներով: Իշխանությունները որոշում են ազատվել բոլոր թափառող շներից ՝ ուղարկելով նրանց անմարդաբնակ կղզի, փաստացի, դատապարտելով սովամահության։

Ավետիքյանը պատմել է, որ ֆիլմը հիմնված է իրական իրադարձությունների վրա, սակայն մինչ դրա ստեղծումը նա կարդացելէ 1910 թվականին իշխանության եկած, սուլթանին տապալած երեք փաշաների ՝ Թաալաթի, Էնվերի և Ջեմալի մասին գիրք, որոնք իրագործել են այն, ինչ մեզ ՝ հայերիս քաջ հայտնի է (1915թ. Հայոց ցեղասպանություն)։

Ռեժիսորը նշել է, որ Կաննում ցուցադրությունից հետո չի եղել լրատվամիջոց, որը չգրեր, թե դա Հայոց ցեղասպանության թեմային է նվիրված: Բայց ինքը՝ Ավետիքյանն, այնքան էլ համաձայն չէ նման մեկնաբանության հետ ։ Նա նշել է, որ այդ ֆիլմի հիմքում մարդկանց պատմությունն է, որոնք պատրաստվում էին հետագայում այլ մարդկանց հետ վարվել այնպես, ինչպես վարվել են շների հետ: "Մաքրել տարածքը, որպեսզի թույլ չտան վերադառնալ այնտեղ, որտեղ նրանք ապրել են երկար տարիներ", - ասել է ռեժիսորը: Նշելով, որ չնայած նրան, որ երբեք իրեն չի դիրքավորել որպես մարտիկ, ինչ-որ քաղաքական շարժման կողմնակից և, անգամ, որևէ կուսակցության անդամ չի եղել, նրա գրեթե բոլոր աշխատանքներում կարմիր թելի պես  գնում է պայքարի թեման, այդ թվում՝ ֆաշիզմի դեմ։ Ավետիքյանն իր աշխատություններում ուղղակի կամ անուղղակի խոսում է այն վտանգների մասին, որոնք մեզ սպասվում են առջևում կամ մեր կողքին են: "Եվ եթե մենք չկարողանանք դրանց դիմակայել, ապա այդ ամենը կփլվի մեր գլխին", - հավելել Է ռեժիսորը:

Նշենք, որ Ավետիքյանի ֆիլմերի երեկոյին ներկա էին Հայաստանում Ֆրանսիական ինստիտուտի ներկայացուցիչներ, Rea Fest-ի հիմնադիր և տնօրեն Վրեժ Քասունին, "Ոսկե ծիրան" - ի տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար Կարեն Խաչատրյանը, կինոյի հիմնադրամի տնօրեն Դավիթ Բանուչյանը, ինչպես նաև կինոգործիչներ, որոնց թվում են ուկրաինահայ նշանավոր ռեժիսոր Ռոման Բալայանը, հայ ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան Միքայել Դովլաթյանը և այլոք:

Կինոյի հիմնադրամի ղեկավարն Ավետիքյանին անվանել է Փարիզում հայկական ֆիլմերի դեսպան: Նա պատմել է, որ հայ կինոգործիչները, որոնք Ֆրանսիայի մայրաքաղաք են գալիս իրենց ֆիլմերը ցուցադրելու կամ տարբեր նախագծեր իրականացնելու համար, աջակցության համար դիմում են Ավետիքյանին: Բանուչյանի խոսքով ՝ տարիներ շարունակ ռեժիսորը չի հրաժարվել օգնել որևէ մեկին, ով դիմել է իրեն։ Բանուչյանը հիշեցրել է, որ վարպետը Փարիզում կազմակերպել էր Արտավազդ Փելեշյանի ֆիլմերի ցուցադրություն, աջակցել դրանց վերականգնմանը, նա էր, որ Փարաջանովին դիմավորում էր Փարիզում, ուղեկցում Պոմպիդու կենտրոն: «Եվ նման պատմությունները շատ են: Կարծում եմ, որ մենք դեռ մինչև վերջ չենք կարդացել "Սերժ Ավետիքյան " վերնագրով գիրքը", - ասել է հիմնադրամի ղեկավարը ։ Ի նշան երախտագիտության հայկական կինոյում ունեցած ավանդի համար՝ Բանուչյանը ռեժիսորին հանձնել է «Կոմիտաս» շքանշան:

Միքայել Դովլթյանն, իր հերթին, Ավետիքյանին անվանել է փոթորիկ, սնդիկ և գեներատոր, գաղափարների լոկոմոտիվ: «Որովհետև սա մարդ է, ով կարող է զուգահեռ 3 նախագիծ առաջ տանել, միգուցե երեքն էլ հենց հիմա չստացվի, բայց դրանք ամեն դեպքում կկայանան, որովհետև ինքը հավատում է: Ընդ որում, ոչ միայն իր գործին, այլ նաև այն մարդկանց, ում հետ աշխատում է ։ Քանի որ սիրում է: Նա ունի հազվագյուտ որակ, նա դեռ կարող է զարմանալ: Իսկ դա նշանակում է, որ այս մարդու մեջ ապրում են անկեղծությունն ու մաքրությունը։ Պահպանիր այդ զգացողությունը, Սերժ», - ասել է կինոգործիչը՝ դիմելով Ավետիքյանին։

Նշենք, որ Rea Fest-ը Հայաստանում անցկացվում է նոյեմբերի 7-14-ը։ Փառատոնի բացման արարողության ժամանակ Սերժ Ավետիքյանը մրցանակ է ստացել Հայաստանի անիմացիոն արվեստում ունեցած նշանակալի ավանդի համար: