
ԱրմԻնֆո. Հիջաբի ճգնաժամը վերջին տարիներին դարձել է Բաքվի և Անկարայի միջև առաջին բաց քաղաքական հակամարտությունը, սակայն Հայաստանը չպետք է որևէ պատրանք ունենա, ասում է Կովկասի ինստիտուտի փոխտնօրեն Սերգեյ Մինասյանը:
Փորձագետը հիշեցրել է, որ Թուրքիան սկզբում պահանջել է վերացնել սահմանափակումները, ինչին ի պատասխան Բաքուն մեղադրել է Անկարային իր ներքին գործերին միջամտելու մեջ, մինչդեռ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը խորհուրդ է տվել բոլորին «իմանալ իրենց տեղը»:
«Առայժմ Անկարան, ըստ էության, տեղի է տվել»: Թուրքական լրատվամիջոցների փոխանցմամբ, Բաքուն պահանջել է Էրդողանի խորհրդական Օկտայ Սարալի հրաժարականը՝ Բաքվի գործողությունները քննադատելու համար: Սարալը ստիպված է եղել հրաժարական տալ: Ալիևը չի մասնակցել Թուրքական պետությունների կազմակերպության գագաթնաժողովին հոկտեմբերի 30-ին: Սակայն նոյեմբերի 2-ին Էրդողանը, Հարավային Կորեա մեկնելու ճանապարհին թռչելով Ադրբեջանի վրայով, շնորհավորել է նրան «Հաղթանակի օրվա» կապակցությամբ: «Ամեն ինչ ցույց է տալիս, որ Անկարան և Բաքուն մեղմացնում են արդեն իսկ լարված վեճը», - նշել է Մինասյանը։
Քաղաքագետը ընդգծել է, որ հիջաբը ընդամենը պատրվակ էր և բացահայտել է Բաքվի և Անկարայի միջև ավելի խորը տարաձայնություններ։ Նրա խոսքով՝ երկու կողմերն ունեն տարբեր մոտեցումներ աշխարհիկության և քաղաքական իսլամի, Իսրայելի և Ղազայի հարցի նկատմամբ։
«Այնուամենայնիվ, ամենակարևոր հարցն այն է, թե ով ում «մեծ եղբայրն» է։ 1990-ականներից հայտնի «մեկ ազգ, երկու պետություն» բանաձևը Բաքվում այժմ վերաձևակերպվում է որպես «երկու հավասար պետություն»։ Սա նաև համապատասխանում է Բաքվի ցանկությանը՝ ներկայացնելու Ադրբեջանը որպես «միջին չափի տերություն» տարածաշրջանում, կարծում է հայ փորձագետը։
Նա նաև նշել է, որ Ադրբեջանն իրական լծակներ ունի այս վեճում, քանի որ մեծ ներդրումներ է կատարել Թուրքիայի նավթավերամշակման և նավթաքիմիական ոլորտներում։ Մինասյանը նշել է, որ Ադրբեջանը Թուրքիային մատակարարում է գազի կարիքների մոտավորապես մեկ հինգերորդը՝ Անկարայի համար ձեռնտու ֆիքսված գնով։
«Ավելին, այն թուրքական ռազմական արտադրանքի ամենամեծ գնորդն է»։ Ավելացրեք դրան Ադրբեջանի տարանցումը և Թուրքիայի դարպասը դեպի Կենտրոնական Ասիա։ Արդյունքում ստացվում է հակադարձ ասիմետրիա. անվանապես ավելի թույլ գործընկերը կարողացել է պայմաններ թելադրել։ Կարո՞ղ է այս դրվագը Անկարային դրդել արագացնել Հայաստանի հետ վեճի կարգավորումը Բաքվի ցանկությանը հակառակ, ինչպես որոշ դիտորդներ հույս ունեին Երևանում։ «Հավանաբար՝ ոչ մոտ ապագայում, չնայած իրավիճակը կարող է փոխվել միջնաժամկետ հեռանկարում», - կարծում է փորձագետը։
Նա կարծում է, որ հիջաբի վեճում Թուրքիան գործնականում տեղի տվեց Բաքվի ճնշմանը, և այժմ նա որևէ պատճառ չունի նոր լարվածություն ստեղծելու Բաքվի հետ հարաբերություններում։ Մինասյանը հավելեց, որ 2009-2010 թվականների «ֆուտբոլային դիվանագիտության» նախադեպը նույնպես խոսում է դրա դեմ։ Այն ժամանակ ավելի խորը ճգնաժամ առաջացավ հենց Բաքվի «հետևից» Երևանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու փորձի պատճառով։ Փորձագետը հիշեցրեց, որ ճգնաժամն ավարտվեց նրանով, որ Անկարան հաշվի առավ Ադրբեջանի դիրքորոշումը և կասեցրեց գործընթացը։
«Հետևաբար, Թուրքիան կշարունակի զարգացնել հարաբերությունները Հայաստանի հետ միայն այն դեպքում, երբ դա չի պահանջում Բաքվի հետ բացահայտ անհամաձայնություն։ Ներկայիս ճգնաժամը, հավանաբար, ավելի կամրապնդի այս գիծը։ Պաշտոնական Երևանը չպետք է իր հաշվարկները հիմնի թուրք-ադրբեջանական դաշինքում առաջացած «ճաքի» վրա։ Տարաձայնությունները իրական են, բայց կառավարելի, ինչպես երկու կողմերն էլ արդեն ցույց են տվել։ Ավելին, այս վեճում Հայաստանին հաղթող ներկայացնելու ցանկացած հրապարակային փորձ կաշխատի նրա դեմ։ Բաքուն լրացուցիչ փաստարկ կստանա հայ-թուրքական գործընթացի դեմ, և Անկարան ստիպված կլինի կրկին ապացուցել իր հավատարմությունը իր դաշնակցին», - կարծում է նա։
Փորձագետը վստահ է, որ ստեղծված իրավիճակում ավելի նպատակահարմար է հետևողականորեն, թեև դանդաղ, զարգացնել երկկողմ գործընթացը Թուրքիայի հետ։ Նրա խոսքով, այս դեպքում, միջնաժամկետ հեռանկարում, երբ բացվի քաղաքական հնարավորությունների պատուհան, հայ-թուրքական կարգավորումը Բաքվի պահանջներին կապելը Անկարայի համար ավելի ու ավելի անհարմար կդառնա։