Հայաստանի խորհրդարանում սկսվել են TRIPP նախագծի վերաբերյալ քննարկումները

Արմինֆո: Հոկտեմբերի 27-ին Հայաստանի Ազգային ժողովի լիագումար նիստում սկսվեցին քննարկումներ՝ կապված Թրամփի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման նախաձեռնության (TRIPP) շրջանակներում ռազմավարական համագործակցության շրջանակային համաձայնագրի հետ, որը ներկայացվել էր Հայաստանի կառավարության կողմից վավերացման համար:

Փաստաթուղթը ներկայացնող արտաքին գործերի և միջազգային առևտրի նախարար արարատ Միրզոյանը հիշեցրեց, որ համաձայնագիրը մանրամասն քննարկվել է Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի հոկտեմբերի 21-ի նիստում: Նախարարը ընդգծեց, որ համաձայնագիրը սահմանում է տնտեսական համագործակցության նոր, աննախադեպ մակարդակ՝ միաժամանակ ամրագրելով Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու իրավասությունը ծրագրի շրջանակներում գործող ենթակառուցվածքների նկատմամբ: Համաձայնագրի իրականացումից Հայաստանի համար ակնկալվող օգուտների թվում են շրջափակման վերացումը, ինչպես նաև միջազգային փոխադրումներին մասնակցելու նոր հնարավորությունները: Հայաստանը կկարողանա ոչ միայն արտահանել իր արտադրանքը և ներմուծել անհրաժեշտ ապրանքներ, այլև դառնալ կարևոր օղակ երրորդ երկրների միջև տրանսպորտային շղթայում: «Մենք պետք է ստորագրենք բաժնետիրական համաձայնագիր և հաստատենք ընկերության կանոնադրությունը։ Սա, հավանաբար, կավարտի TRIPP-ի գործունեության համար անհրաժեշտ հիմնական փաստաթղթային քայլերը։ Այս համաձայնագիրը նաև նպատակ ունի կարգավորել այս հարցերը», - ասաց ՀՀ արտաքին գործերի նախարարը։ Նախարարը չբացառեց այն հնարավորությունը, որ TRIPP նախագիծը կարող է մեկնարկել մինչև Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը։ Նա հիշեցրեց, որ խաղաղության պայմանագրի տեքստն արդեն նախաստորագրվել է, և երկու երկրներն էլ պաշտոնապես հայտարարում են, որ չեն կասկածի տակ դնում դրա բովանդակությունը։ Սակայն Բաքուն հրաժարվում է ստորագրել փաստաթուղթը մեկ այլ պատճառով՝ պահանջելով փոփոխություններ կատարել ՀՀ Սահմանադրությունում։ Նախարարի խոսքով, չնայած ստորագրված համաձայնագրի բացակայությանը, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև արդեն հաստատվել է գործնական խաղաղություն։ «TRIPP-ը մեկնարկելու համար անհրաժեշտ է խաղաղություն, և այն արդեն գոյություն ունի», - ընդգծեց Միրզոյանը։

Արտգործնախարարը խոստովանեց, որ նախ խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու, ապա համատեղ նախագծեր իրականացնելու հաջորդականությունը տրամաբանական կթվա։ Սակայն, ըստ նրա, գործնականում իրադարձությունները միշտ չէ, որ զարգանում են այս օրինաչափությամբ։ Նա նաև չբացառեց, որ TRIPP-ի և այլ համատեղ նախաձեռնությունների իրականացումը կարող է ինքնին նպաստել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրմանը։

Նշենք, որ ներկայացված համաձայնագրի հիմնավորման համաձայն՝ Հայաստանում նախատեսվում է ստեղծել TRIPP անունով զարգացման ընկերություն։ 74% վերահսկիչ բաժնեմասը կպատկանի ամերիկյան կողմին՝ TRIPP զարգացման ընկերությանը, իսկ 26%-ը՝ Հայաստանին։ Ամերիկյան ընկերությունը պետք է գրանցված լինի Դելավեր նահանգում որպես ԱՄՆ Միջազգային զարգացման ֆինանսական կորպորացիայի 100% դուստր ձեռնարկություն։ Այն միշտ պետք է մնա ԱՄՆ վերահսկողության տակ, և ոչ մի երրորդ կողմ չի կարող ձեռք բերել դրա նկատմամբ սեփականության իրավունք։ Ընկերության կանոնադրությունը կկարգավորվի ՀՀ օրենսդրությամբ, իսկ բաժնետերերի համաձայնագիրը՝ ԱՄՆ-ի և Նյու Յորք նահանգի օրենքներով։ TRIPP նախագիծը ներառում է երկաթուղային, ճանապարհային, նավթի և գազի խողովակաշարեր, օպտիկամանրաթելային և էներգետիկ նախագծեր։ Զարգացնողը կարող է ստեղծել մասնագիտացված դուստր ձեռնարկություններ առանձին նախագծերի իրականացման համար։ Ընկերության կառավարման փոփոխությունները, բաժնետոմսերի փոխանցումները, դուստր ձեռնարկությունների ստեղծումը և սեփականության իրավունքը, որոշակի խոշոր ֆինանսական և պայմանագրային գործարքները, կոնցեսիոն իրավունքների տրամադրումը և վերջնական պայմանները, ինչպես նաև ազգային անվտանգության և քաղաքական հարցերը կկարգավորվեն կողմերի փոխադարձ համաձայնությունը պահանջող հատուկ մեխանիզմներով: Ընկերության և դրա դուստր ձեռնարկությունների համար անհրաժեշտ գործարքների իրականացումը հեշտացնելու համար Հայաստանը համաձայնվում է, անհրաժեշտության դեպքում, նախատեսել բացառություններ բաժնետիրական ընկերությունների, գնումների և պետական-մասնավոր գործընկերության վերաբերյալ օրենսդրությունից: Նախագծի իրականացման տարածքները կորոշվեն կողմերի փոխադարձ համաձայնությամբ՝ հաշվի առնելով նաև իրագործելիության ուսումնասիրությունները և նախագծային ուսումնասիրությունները: Հայաստանը երաշխավորում է, որ համապատասխան հողերը պետական սեփականություն են կամ կարող են դառնալ և ազատ են խոչընդոտներից և երրորդ կողմի իրավունքներից՝ կրելով այդ գործընթացների ֆինանսական ծախսերը: Կառուցապատողին տրվում է հողը օգտագործելու և զարգացման բացառիկ իրավունքներ 49 տարվա սկզբնական ժամկետով: Այս իրավունքները կարող են փոխանցվել նախագծերն իրականացնող դուստր ձեռնարկություններին: Պայմանագրի ժամկետի ավարտից հետո կողմերը կարող են փոխադարձ համաձայնությամբ երկարաձգել իրավունքները ևս 50 տարով: Այդ դեպքում ընկերության մեջ Հայաստանի բաժնեմասը կաճի մինչև 49%: Երկարաձգումը կլինի Հայաստանի միակ փոխհատուցումը՝ բաժնեմասի ավելացման դիմաց: Զարգացման իրավունքների ժամկետի ավարտից, ընկերության գործունեության դադարեցումից կամ բաժնետերերի փոխադարձ համաձայնությամբ, ընկերության մնացորդային իրավունքները կանցնեն Հայաստանին առանց որևէ վճարման կամ փոխհատուցման: Համաձայնագիրը չի խոչընդոտում TRIPP տարածքից դուրս գտնվող այլ ենթակառուցվածքային օբյեկտների կառուցմանը և շահագործմանը Հայաստանի տարածքում: Զարգացման ընկերությունը իրավասու կլինի ընտրել նախագծերին մասնակցող երրորդ կողմերին՝ կոնցեսիոներներ, ներդրողներ, օպերատորներ, կապալառուներ և ինժեներական, գնումների և շինարարական ծառայությունների մատակարարներ: Հայաստանը կպահպանի իր կարգավիճակը՝ որպես միակ կոնցեսիայի մատակարար:

Համաձայնագիրը նաև սահմանում է որոշակի հարկային արտոնություններ: Հայաստանում զարգացնող ընկերության կողմից ամերիկյան ընկերությանը վճարված դիվիդենտները կազատվեն հարկումից, եթե վերջինիս վերջնական սեփականատերը ԱՄՆ կառավարությունն է: Զարգացման ընկերությունը նաև հարկ չի վճարի Հայաստանում դուստր ձեռնարկություններից ստացված դիվիդենտների կամ կապիտալի եկամտի համար՝ իր բաժնետոմսերի կամ դուստր ձեռնարկությունների բաժնետոմսերի օտարման դեպքում: Համաձայնագրով նախատեսված իրավունքների փոխանցումը Հայաստանի կառավարությունից զարգացնող ընկերությանը և դրանից դուստր ձեռնարկություններին նույնպես կազատվի հարկից: Երկու երկրները կնշանակեն ավագ պաշտոնյաներ՝ համագործակցությունը համակարգելու համար։

Միացյալ Նահանգները մտադիր է ավարտել անհրաժեշտ ընթացակարգերը, ներառյալ Կոնգրեսին ծանուցումը և Միջազգային զարգացման ֆինանսական կորպորացիայի տնօրենների խորհրդի կողմից հաստատումը։ Միացյալ Նահանգները նաև մտադիր է տրամադրել կամ նպաստել ֆինանսավորմանը՝ կախված միջոցների առկայությունից և իրավասության պահանջներից, այդ թվում՝ պետական և մասնավոր ներդրողներից, առևտրային հիմունքներով։

Համաձայնագրի մեկնաբանման կամ կիրառման վերաբերյալ վեճերը կլուծվեն փոխադարձ խորհրդակցությունների միջոցով։ Այն ուժի մեջ է մտնում անհրաժեշտ ներքին ընթացակարգերի ավարտի մասին վերջին ծանուցման ստացման օրվանից և կարող է փոփոխվել կողմերի փոխադարձ գրավոր համաձայնությամբ։ Կողմերից յուրաքանչյուրը կարող է դադարեցնել համաձայնագիրը՝ մյուս կողմին գրավոր ծանուցում տալով։ Դադարեցումը ուժի մեջ կմտնի ծանուցման օրվանից մեկ տարի անց։

Խնդրում ենք նկատի ունենալ, որ համաձայնագրի վերաբերյալ ելույթ ունենալու համար ստորագրել է խորհրդարանի 41 անդամ։