Հայաստանում քննարկվում են «Ընտանեկան և ընտանեկան բռնության կանխարգելման և ընտանեկան բռնության ենթարկված անձանց պաշտպանության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու հարցը

ԱրմԻնֆո: Հայաստանում քննարկվում են «Ընտանեկան և ընտանեկան բռնության կանխարգելման և ընտանեկան բռնության ենթարկված անձանց պաշտպանության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու և դրանց հետ կապված փաստաթղթերի փաթեթի վերաբերյալ: Նախագծի քննարկումը Ազգային ժողովում հետաձգվել է 2026 թվականի հոկտեմբերին մինչև երկու ամսով՝ վերանայման համար: Ներկայացված փաստաթղթի հեղինակներն էին իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության պատգամավորներ Զարուհի Բաթոյանը, Ծովինար Վարդանյանը և Սոնա Ղազարյանը:

Նախաձեռնությունը ներկայացնելով ՀՀ Ազգային ժողովի մարդու իրավունքների և հանրային հարցերի հանձնաժողովի հոկտեմբերի 26-ի նիստում՝ Զարուհի Բաթոյանը նշել է, որ նախագիծը նպատակ ունի բարձրացնել ընտանեկան բռնությունից պաշտպանության արդյունավետությունը, ընդլայնել գործիքակազմը և քրեականացնել ընտանեկան բռնությունը որպես առանձին հանցագործություն: Մասնավորապես, առաջարկվում է ընտանեկան և ընտանեկան բռնությունը Քրեական օրենսգրքում դասակարգել որպես առանձին հանցագործություն՝ սահմանելով անկախ պատասխանատվություն: Առաջարկվող փաստաթղթի հեղինակները ցանկանում են ընտանեկան և ընտանեկան բռնության բոլոր դեպքերը դասակարգել որպես հանրային հետապնդման դեպքեր, ինչը նշանակում է, որ քրեական գործի հարուցումը կախված չի լինի տուժողի հայտարարությունից կամ բողոքից, և կողմերի միջև հաշտեցման հնարավորությունը կբացառվի: Սա կներառի ագրեսիվ անձանց կանխարգելիչ ոստիկանական հսկողության տակ պահելը նույնիսկ կրկնության անմիջական սպառնալիքի բացակայության դեպքում, եթե բռնությունն արդեն իսկ հաստատվել է, անհետաձգելի միջամտության միջոցառումների կիրառումը, եթե բռնությունը տեղի է ունեցել մեկից ավելի անգամ վերջին մեկ տարվա ընթացքում, և տուժողի հետ շփման արգելքը ազատազրկման դատապարտված անձանց համար: Համատեղ բնակության դեպքերում առաջարկվում է համատեղ բնակության վայրից հեռացնել բռնություն կատարողին, այլ ոչ թե տուժողին: Նախատեսվում է նաև արգելել տնային կալանքը, եթե մեղադրյալն ու տուժողը ապրում են միասին, և ներդնել հատուկ պաշտպանիչ միջոցառումների պահպանման էլեկտրոնային մոնիթորինգ: Ոստիկանության աշխատակիցները պարտավոր կլինեն օգտագործել մարմնի տեսախցիկներ՝ բռնության մասին ահազանգերին արձագանքելիս:

Իր հերթին, ՀՀ ներքին գործերի նախարար Արփինե Սարգսյանն նշել է, որ գլխավոր հարցն այն է, թե ինչպես է պետությունը մտադիր միջամտել ընտանեկան կյանքին և ինչ մեթոդներ կիրառել ընտանեկան բռնությունը կանխելու համար: Մասնավորապես, նախատեսվում է խստացնել Քրեական և Քրեական դատավարության օրենսգրքերի համապատասխան դրույթները: Ընտանեկան բռնությունը կդառնա առանձին հանցագործության տեսակ, որի համար կսահմանվի համապատասխան պատասխանատվություն: Փաթեթը, ինչպես նշեց նախարարը, ցույց է տալիս պետության վերաբերմունքի փոփոխությունը այս տեսակի հանցագործությունների նկատմամբ: Մեկ այլ փոփոխություն վերաբերում է զոհերի պաշտպանության ամրապնդմանը: Ներկայումս, գործող օրենսդրության համաձայն, իրավապահ մարմինների համար անհրաժեշտ միջոցառումներ իրականացնելու համար անհրաժեշտ է զոհի հայտարարությունը: Այժմ քրեական վարույթ կարող է սկսվել առաջին ազդանշանի դեպքում: Ավելին, հաշտեցումը բացառվում է այս գործընթացից: Ընտանեկան բռնության մեջ կասկածվողների համար կվերացվի տնային կալանքը, եթե ամուսինները ապրում են միասին: Կասկածյալի մոնիթորինգը կարող է իրականացվել էլեկտրոնային եղանակով:

Օրինագծով առաջարկվում է վերացնել նախազգուշացումները որպես պաշտպանիչ միջոց և պարտադիր դարձնել վերականգնողական ծրագրի իրականացումը ընտանեկան բռնություն կատարողների համար: Կառավարությունն իր հերթին առաջարկել է նման անձանց ներառել կանխարգելիչ ոստիկանական գրանցամատյանում նույնիսկ այն դեպքերում, երբ բռնությունը հաստատվել է, բայց չկա կրկնության անմիջական սպառնալիք: Ավելին, կառավարությունը առաջարկել է կիրառել անհետաձգելի միջամտության միջոցառումներ, եթե բռնությունը տեղի է ունեցել մեկից ավելի անգամ վերջին տարվա ընթացքում, նույնիսկ կրկնության կամ շարունակության անմիջական սպառնալիքի բացակայության դեպքում: Կառավարության կողմից առաջարկված մեկ այլ փոփոխություն կարգելի ընտանեկան բռնության համար ազատազրկման դատապարտված անձին շփվել զոհի հետ: Փաթեթը նաև նախատեսում է ոստիկանության գործողությունների պարտադիր տեսանկարահանում կամ լուսանկարահանում ընտանեկան բռնության մասին հաղորդումներին արձագանքելիս և միասնական անվճար թեժ գծի ստեղծում:

Առանձին փոփոխություններ վերաբերում են ընտանեկան բռնություն կատարողների դեմ էլեկտրոնային մոնիթորինգի սարքերի օգտագործմանը: Առաջարկվում է նրանցից պահանջել կրել էլեկտրոնային սարք, որը թույլ կտա 24/7 հետևել նրանց տեղաշարժերին և ապահովել սահմանված սահմանափակումների պահպանումը: Ներքին գործերի նախարարությունը բացատրել է, որ էլեկտրոնային մոնիթորինգի կիրառման հնարավորությունը որպես արտակարգ միջամտության կամ պաշտպանիչ կարգադրության մաս արդեն նախատեսված էր 2023 թվականի փոփոխություններով, սակայն գործող օրենսդրությունը չի պահանջում բռնություն կատարողներից կրել նման սարք: Առաջարկվում է քրեական պատասխանատվություն էլեկտրոնային մոնիթորինգի սարք կրելուց խուսափելու կամ հրաժարվելու համար: Նախարարությունը կարծում է, որ նման դեպքերում վարչական միջոցառումները բավարար չեն, քանի որ էլեկտրոնային մոնիթորինգը նախատեսված է կրկնակի բռնությունը կանխելու և զոհի պաշտպանությունն ապահովելու համար: GPS-ով էլեկտրոնային մոնիթորինգի սարքերը նաև թույլ կտան հետևել հանցագործի մոտեցմանը սահմանափակ տարածքներ: Նախաձեռնությունը հիմնավորելիս Ներքին գործերի նախարարությունը մեջբերել է Ֆրանսիայի, Կանադայի և Միացյալ Նահանգների փորձը։

Նշենք, որ հանձնաժողովը, չորս կողմ ձայներով, դրական կարծիք է հայտնել առաջարկվող փաթեթի վերաբերյալ՝ առաջարկելով Ազգային ժողովի խորհրդին այն ներառել խորհրդարանի լիագումար նիստի օրակարգում, որը կբացվի հոկտեմբերի 27-ին։