Իշխանությունները մտադիր են վերափոխել միգրացիայի կառավարման համակարգը

ԱրմԻնֆո.  Վերջին տարիներին Հայաստանը վերածվել է մարդկանց ներհոսք ունեցող ընդունող երկրի, ինչը միգրացիայի կառավարումը դարձնում է պետական քաղաքականության առանցքային ուղղություն։ Այս մասին հայտարարել է ՀՀ ներքին գործերի նախարար Արփինե Սարգսյանը՝ երկրի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի նախագահությամբ անցկացված՝ միգրացիայի կառավարման համակարգի վերափոխման հիմնական ուղղություններին նվիրված կառավարական խորհրդակցության ժամանակ։

Սարգսյանը հիշեցրել է, որ տարեսկզբին վարչապետի մոտ նույն կազմով քննարկվել էր քաղաքացիության բաղադրիչը՝ այս ինստիտուտի վերաիմաստավորման տրամաբանության շրջանակում՝ այն կապելով «Իրական Հայաստանի», Հայաստանի հետ իրական կենսական կապի և Հայաստանի Հանրապետությունը որպես շահերի կենտրոն դիրքավորելու հետ։ Այս հայեցակարգի շրջանակում մշակվել է «ՀՀ քաղաքացիության մասին» օրենքում փոփոխությունների նախագիծը, որն այժմ գտնվում է ավարտական փուլում։

Նա նշել է, որ «ռազմավարական մակարդակում միգրացիայի կառավարման հստակ սահմանման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է երկու կարևոր հանգամանքով։ Առաջին՝ որքան ավելի ենք խստացնում քաղաքացիություն ստանալու պայմանները, այնքան ավելի մեծ հոսք է օտարերկրացիների ուղղվելու բնակության ինստիտուտի՝ բնակության թույլտվության (ԲԹ) ուղղությամբ, առավել ևս, որ խստացման հիմնական եղանակը բնակության և մշտական բնակության վայրի պահանջների սահմանումն է։ Երկրորդ՝ մեր երկրում միգրացիոն միտումները ինքնին զգալիորեն փոխվել են՝ ձևավորելով նոր պատկեր. տասնամյակներ շարունակ ելքի ուղղություն լինելով՝ վերջին տասնամյակում Հայաստանը վերածվել է մուտքի և տարանցման ուղղության, ինչը առավել հստակ է դրսևորվում 2022 թվականից ի վեր։ Միևնույն ժամանակ, 2025 թվականին մենք առաջին անգամ արձանագրեցինք ՀՀ քաղաքացիների կողմից սահմանների հատումների դրական հաշվեկշիռ, որը պահպանվել է նաև ընթացիկ տարվա առաջին կիսամյակում», — նշել է ՆԳ նախարարը։ Նա հավելել է, որ այս պայմաններում առաջացել են նոր մարտահրավերներ ներգաղթի արդյունավետ կառավարման համար։ Աճել են գործարքների և դիմումների ցուցանիշները միգրացիոն բոլոր գործընթացներում՝ սկսած սահմանը հատելուց մինչև ապաստան ստանալը, այդ թվում՝ բնակության դիմումները և բնակության օրինականացման միտումները։

Նախարարի կարծիքով՝ այս համատեքստում անհրաժեշտ է, մասնավորապես, ավելի արդյունավետ պայքարել անօրինական և չկարգավորվող միգրացիայի դեմ՝ կանխարգելիչ գործողությունների ինտեգրման, կարողությունների ընդլայնման, ինչպես նաև ինստիտուտների և մեխանիզմների ամրապնդման միջոցով։ Հետևաբար, միգրացիայի արդյունավետ կառավարման համար առաջարկվում է կիրառել ժամանակակից թվային գործիքակազմ, մասնավորապես՝ Սահմանների կառավարման էլեկտրոնային համակարգի, Բնակչության պետական ռեգիստրի և միգրացիոն այլ թվային հարթակների (քաղաքացիություն, բնակություն, ապաստան և այլն) մշտական ու կայուն փոխգործակցության միջոցով։

Այս համատեքստում, նախարարի խոսքով, ռազմավարական մակարդակում սահմանների կառավարման մոդելի և գործիքակազմի վերանայումը լրացնում է միգրացիոն ռազմավարությունը։

Նիստի ընթացքում ներկայացվել են իրավական և ինստիտուցիոնալ քայլեր, որոնք ուղղված են միգրացիոն հոսքերի և շարժունակության կառավարման միասնական ռազմավարական ղեկավարմանը, ինչպես նաև պետության համար անհրաժեշտ թափանցիկության ապահովմանը։ Ներկայացվել են նաև գործող միգրացիոն համակարգում առկա մի շարք խնդիրների լուծմանն ուղղված գործողությունների մանրամասները, որոնք կապահովեն միգրացիոն հոսքերի և շարժունակության կառավարման համապարփակ վերանայում։ Այս համատեքստում ներկայացվել են Հայաստանի միգրացիայի կառավարման համակարգի վերափոխման հիմնական ուղղությունները, որոնք են՝ միգրացիայի կառավարման միասնական համակարգի ձևավորումը, թվային, օպերատիվորեն համատեղելի (ինտերօպերաբել) և անվտանգ միգրացիայի կառավարման համակարգի ստեղծումը, մուտքի, վիզաների և բնակության ռեժիմների նպատակային վերափոխումը, ինչպես նաև սահմանների կառավարման և իրավակիրարկման կարողությունների ամրապնդումը։

Վարչապետ Փաշինյանն ընդգծել է, որ միգրացիայի կառավարումը պետական քաղաքականության առանցքային ուղղություն է, իսկ միգրացիայի արդյունավետ կառավարումը՝ պետության անվտանգության, տնտեսական զարգացման և մարդկանց իրավունքների պաշտպանության հիմքը։ Այս համատեքստում Նիկոլ Փաշինյանը նշել է, որ միգրացիայի արդյունավետ կառավարմանն ուղղված քայլերը պետք է լինեն համապարփակ, հավասարակշռված և միտված երկարաժամկետ կայունությանը։ Կառավարության ղեկավարը հանձնարարել է խորհրդակցության արդյունքներով ընդունված որոշումների հիման վրա համապատասխան շտկումներ կատարել ռազմավարության նախագծում և ապահովել դրա իրականացման հետագա ընթացքը։

Նշենք, որ ՆԳՆ-ի կողմից մշակված՝ «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության մասին» օրենքում փոփոխությունների նախագիծն արդեն անցել է գերատեսչական ակտիվ քննարկումների փուլը և պարունակում է մի շարք էական փոփոխություններ։ Նախագծում ներառված հիմնական հայտնի փոփոխություններն ու նորամուծությունները վերաբերում են էթնիկ հայերի նկատմամբ պահանջների խստացմանը. ազգային պատկանելության հիմքով պարզեցված կարգով քաղաքացիություն ստանալու համար սահմանվում է վերջին երկու օրացուցային տարիների ընթացքում Հայաստանում առնվազն 366 օր փաստացի գտնվելու պահանջ։ Նախկինում այս կատեգորիայի համար բնակության այդքան խիստ պահանջ չկար։ Կառավարությունը մտադիր է նաև զգալիորեն ավելացնել պետական տուրքերի չափը. քաղաքացիություն ստանալը դիմողի համար կարժենա 5 անգամ ավելի՝ ներկայիս 50 000 դրամի փոխարեն 250 000 դրամ։ Քաղաքացիության դադարեցումը՝ նույնպես։ Տուրքը կավելանա 10 անգամ՝ 150 000 դրամից հասնելով 1 500 000 դրամի։ Նախատեսվում են նաև քաղաքացիության վերականգնման սահմանափակումներ։ Այն քաղաքացիները, որոնք կամավոր դուրս են եկել Հայաստանի քաղաքացիությունից, ապագայում այն կկարողանան վերադարձնել միայն քաղաքացիության պաշտոնական վերականգնման ընթացակարգով։ Այլ հիմքեր, օրինակ՝ պարզեցված հիմքերը, կրկին օգտագործել հնարավոր չի լինի։

Նույնպես 2026 թվականի հունվարի 1-ից ներդրվում է դիմողների բոլոր փաստաթղթերի պարտադիր նախնական ստուգում միասնական էլեկտրոնային պորտալի միջոցով։ Առցանց համակարգում նախնական հաստատում չունենալու դեպքում փաստաթղթեր ներկայացնել հնարավոր չի լինի։ Բոլոր թվային հարթակները (քաղաքացիության, բնակության թույլտվությունների, ապաստանի և Պետական սահմանապահ կոմիտեի տվյալների բազաները) կմիավորվեն միասնական ինտերօպերաբել համակարգում։ Միևնույն ժամանակ, ՆԳՆ-ն կանխատեսում է, որ քաղաքացիությանը ներկայացվող ընթացակարգերի և պահանջների բարդացման պատճառով օտարերկրացիների հոսքը աստիճանաբար կվերաուղղվի մշտական և ժամանակավոր բնակության կարգավիճակներ (ԲԹ) ստանալուն։ Այդ կապակցությամբ զուգահեռաբար բարեփոխվում են նաև երկարաժամկետ բնակության կանոնները։