Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն․ 2020 թվականից ի վեր Արցախում հիմնովին ոչնչացվել է 7 եկեղեցի և 10 գյուղ, իսկ վանդալիզմի դեպքերի թիվը գերազանցում է հազարը

Արմինֆո. 2020 թվականից ի վեր Արցախում արձանագրված վանդալիզմի դեպքերի թիվը գերազանցել է 1000-ը, 7-ից ավելի եկեղեցիներ ամբողջությամբ ոչնչացվել են, շուրջ 10 գյուղեր դադարել են գոյություն ունենալ, մոտավորապես նույնքան էլ մասամբ ավերվել են: Այդ մասին սեպտեմբերի 28-ին հաղորդել է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն, "Ազգային" պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովը՝ Երևանում "Արցախը երեք տարի անց։ Փաստեր, պատասխանատվություն, ապագայի օրակարգ" թեմային նվիրված մամուլի ասուլիսում:

Խոսելով Արցախի մշակութային ժառանգության պահպանման մասին՝ նա նշել է, որ այսօր այդ ոլորտում երկու հիմնական խնդիր կա։ Առաջինը կապված է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ գտնվող Արցախի տարածքում մշակութային ժառանգության պահպանման հետ, իսկ երկրորդը՝ արդեն Հայաստանի տարածքում արցախյան ոչ նյութական ժառանգության պահպանման հետ։ Բացի արդեն ներկայացված տվյալներից, նա պատմել է, որ այսօրվա դրությամբ գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացվել է Ստեփանակերտի մոնումենտալ ժառանգությունը, ներառյալ՝ բնակելի շրջանները: "Սրանք այն խնդիրներն են, որոնք այսօր պետք է մշտապես բարձրացվեն", - նշել է Ավանեսովը:

Նա նաև ուշադրություն է հրավիրել նոր խնդրի վրա՝ Ադրբեջանի դիմումը Ինտերպոլին ՝ Դադիվանքից դուրս բերված խաչքարերն ու որմնանկարները հետախուզվող արվեստի գործերի տվյալների բազայում ներառելու պահանջով: Նրա խոսքով ՝ այստեղ պետք է ուշադրություն դարձնել, առնվազն, երկու հանգամանքի վրա։ "Նախ, Ինտերպոլը չունի համապատասխան գործիքներ և լիազորություններ՝ նման հարցերին միջամտելու համար։ Երկրորդ՝ միջազգային իրավունքի տեսանկյունից զինված հակամարտության գոտուց մշակութային ժառանգության դուրս բերումն ինքնին հանցագործություն չէ։ Մեր խնդիրն է միջազգային հանրությանը ներկայացնել բոլոր փաստերը և ցույց տալ, որ այնտեղ գտնվող հայկական մշակութային ժառանգությունը ենթարկվում է ամբողջական ոչնչացման վտանգի", - ընդգծել է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմենը:

Այդ առնչությամբ նա հաղորդել է, որ առաջիկայում իրենք մտադիր են իրենց հարթակի միջոցով գրավոր դիմում ուղարկել Ինտերպոլ ՝ նման գործողությունների հիմքերի վերաբերյալ պարզաբանումներ ստանալու և պարզելու համար, թե արդյոք ադրբեջանական կողմի հարցումն իսկապես գրանցվել է համապատասխան բազայում: Քանի որ, ըստ նրա, չի բացառվում, որ այդ կերպ Ադրբեջանը փորձում է տեղեկատվական արշավներ իրականացնել ՝ օգտագործելով Ինտերպոլի հեղինակությունը: "Նախկինում նման հայտարարությունների դեպքեր արդեն եղել են, սակայն համապատասխան ճշգրտումներից հետո պարզվել է, որ միջազգային կազմակերպություններին որևէ պաշտոնական հարցում չի ուղարկվել: Պատասխանը ստանալուց հետո այն անպայման կներկայացնենք հանրությանը", - հայտարարել է Ավանեսովը։

Խոսելով երկրորդ խնդրի՝ արդեն Հայաստանի տարածքում Արցախի ոչ նյութական ժառանգության պահպանման մասին՝ նա նշել է, որ արցախցիների բռնի տեղահանումից հետո այդ ժառանգությունը հայտնվել է լուրջ վտանգի տակ։ Մասնավորապես, վտանգված են բարբառներն ու ազգային ավանդույթները։ "Որքան էլ հասարակական նախաձեռնություններ ձեռնարկվեն այդ ժառանգությունը պահպանելու համար, խնդիրը բացառապես նման միջոցներով լուծել հնարավոր չէ։ Արցախցիների կոմպակտ վերաբնակեցման անհրաժեշտություն կա։ Այս խնդիրը պետք է լինի մեր հիմնական առաջնահերթություններից մեկը, քանի որ այն վերաբերում է ոչ միայն սոցիալական խնդիրներին, այլև մշակութային ժառանգության պահպանմանը: Զուգահեռաբար, անհրաժեշտ է լուծել Արցախի մշակութային ժառանգության կարգավիճակի որոշման հարցը, որը տարբեր ժամանակահատվածներում տեղափոխվել է Հայաստանի տարածք", - նշել է նա։

Բացի այդ, ինչպես նշել է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմենը, գոյություն ունի Արցախից բռնի տեղահանված արվեստի ոլորտի ներկայացուցիչների, այդ թվում ՝ նկարիչների և քանդակագործների կարիքների գնահատման բացակայության խնդիր: Ինչպես պարզաբանել է Ավանեսովը, Արցախում նրանցից շատերն ունեցել են սեփական արվեստանոցներ, գործիքներ եւ աշխատանքի համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածք։ "Պետք է հասկանալ, թե ինչ խնդիրների են նրանք բախվում, և ինչ քայլեր կարող ենք ձեռնարկել դրանք լուծելու համար։ Չէ որ՝ խոսել արցախյան ժառանգության մասին և միևնույն ժամանակ անտեսել այն մարդկանց ապագան, ովքեր անմիջականորեն կապված են այդ ժառանգության զգալի մասի ստեղծման հետ, անհնար է", - ընդգծել է Արցախի մշակութային ժառանգության Օմբուդսմենը։

Վերջում նա ասուլիսի մասնակիցներին կոչ է արել պատրաստել համատեղ հայտարարություն, ստորագրել այն և ուղարկել արտաքին դերակատարներին և Հայաստանի իշխանություններին: Փաստաթղթում, ըստ նրա, անհրաժեշտ է նախանշել թվարկված բոլոր խնդիրները և ներկայացնել դրանց լուծման կոնկրետ պահանջներ։ "Միայն պաշտպանելով մեր ժառանգությունը ՝ մենք կարող ենք դիմակայել այն ոչնչացնելու Ադրբեջանի ձգտմանը ։ Մենք նաև չպետք է սպասենք, թե հաջորդ անգամ ինչ է անելու հենց Ադրբեջանը մեր ժառանգության հերթական տարրի նկատմամբ։ Անհրաժեշտ է արդեն հիմա գործողություններ ձեռնարկել և բոլոր հնարավոր միջոցներով միջազգային հանրությանը տեղեկացնել տեղի ունեցածի մասին", - ամփոփել է Ավանեսովը։ Նշենք, որ Արցախում մշակութային ցեղասպանությունը տեղի է ունենում, այսպես կոչված, քաղաքակիրթ միջազգային հանրության լուռ խրախուսման ֆոնին: Օր օրի ադրբեջանցի զավթիչները ոչնչացնում են այդ հողում հայերի հազարամյա ներկայության մասին վկայող օբյեկտները՝ նենգափոխելով երկրամասի իրական պատմությունը։