Միջազգային իրավունքի փորձագետը արձագանքել է Ադրբեջանի մարդու իրավունքների հանձնակատարի հայտարարությանը

Արմինֆո. Միջազգային իրավունքի մասնագետ և իրավաբան Սիրանուշ Սահակյանը արձագանքել է Ադրբեջանի մարդու իրավունքների հանձնակատար Սաբինա Ալիևայի հայտարարությանը:

Փաստաբանի հայտարարության մեջ, մասնավորապես, նշվում է, որ 2026 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանի մարդու իրավունքների հանձնակատարի գրասենյակը Ռուբեն Վարդանյանի կողմից իր և Ումբակիում պահվող մյուս հայ գերիների վերաբերյալ բարձրացված հարցերը անվանել է «անհիմն»: Այս պատասխանը ուշագրավ է ոչ այնքան նրանով, թե ինչ է պատասխանում, որքան նրանով, թե ինչից է խուսափում: Մասնավորապես, պատասխանից պարզապես բաց են թողնվել մի շարք բողոքներ՝ տեսակապի բացակայություն, կրթության հասանելիություն, Կարմիր Խաչի կանոնավոր հասանելիություն, ընտանիքի հետ հանդիպումներ, նամակներ և ծանրոցներ, դիվանագիտական կամ հյուպատոսական հասանելիություն, Վերոնիկա Զոնաբենդի կողմից առաջարկված մարդասիրական այց: Ընտանեկան այցելությունների և առաջարկվող մարդասիրական այցի մասին լռությունը խոսուն է: Գրասենյակը պնդում է, որ ընտանիքի հետ կապը հեշտացվում է: Նրա ձերբակալությունից ի վեր ընտանեկան ոչ մի այցելություն տեղի չի ունեցել: Միակ գոյություն ունեցող կապը հեռախոսով է, և նույնիսկ ոչ բոլորի համար: Վերոնիկա Զոնաբենդի այցը հեշտացնելու խնդրանքները հունիս և հուլիս ամիսներին ուղարկվել են հանձնակատարի գրասենյակ։ Դրանք մնացել են անպատասխան։ Մինչդեռ ադրբեջանական լրատվամիջոցները բացահայտորեն ակնարկում են, որ եթե նա գա Բաքու, կարող է ձերբակալվել։ Ահա թե ինչ է գործնականում նշանակում «ընտանիքի հետ շփումը հեշտացվում է»։

«Այլ հարցերի վերաբերյալ պատասխանը տրվում է մի հարցի, որը ոչ ոք չի տվել: Արայիկ Հարությունյանին մատուցված նոտարական ծառայությունը չի բացատրում, թե ինչու Ռուբեն Վարդանյանը չի կարող տրամադրել իր սեփական լիազորագրերը: Գրքերը չեն արձագանքում թերթի բաժանորդագրության վերաբերյալ բողոքին: Բժշկական զննումը չի հաստատում, որ Վարդանյանի պահանջած ախտորոշիչ թեստերը կատարվել են, կամ որ դրանց արդյունքները նրան են հաղորդվել: Այն դեպքերում, երբ իրադարձությունների հանձնակատարի տարբերակը տարբերվում է Վարդանյանի ներկայացրած փաստերից, փաստաթղթերի բացակայությունը ակնհայտ է: Գրասենյակը պնդում է, որ 916 թեժ գծին ուղղված յուրաքանչյուր զանգին ժամանակին արձագանք է տրվել: Վարդանյանին թույլատրվել է նման մեկ զանգ՝ հունիսի 19-ին: Այս պատասխանի հաստատում չի տրամադրվել: Նրա անունից ուղարկված գրավոր հարցումներին նույնպես բովանդակալից պատասխաններ չեն տրամադրվել: Եթե շաբաթական զանգերը իսկապես հասանելի են յուրաքանչյուր բանտարկյալի համար, ինչո՞ւ է Լյուդվիգ Մկրտչյանը հաջորդ զանգին սպասում մեկուկեսից մինչև երկու ամսից ավելի: Զանգերի գրանցամատյանները կարող էին անմիջապես պատասխանել այս հարցին: Վարդանյանը բազմիցս խնդրել է նոտարի մոտ գնալ լիազորագրեր կազմելու կամ ձևաթղթեր ձեռք բերելու՝ դրանք անձամբ ստորագրելու համար: Ոչ մեկը չի բավարարվել: Հետևաբար, օգոստոսի 20-ին Բաքվի վարչական դատարան հայց է ներկայացվել, որը... վերջերս է գրանցվել։ Հունիսից օգոստոս ընկած ժամանակահատվածում հանձնակատարի գրասենյակ է ուղարկվել առնվազն վեց գրավոր հարցում՝ բժշկական զննումների, տեսակոնֆերանսների, 916 թեժ գծի, հանձնակատարի հետ հանդիպումների և ընտանիքի հետ հանդիպումների հարցումներ։ Դրանցից ոչ մեկը պատասխան չի ստացել։ Նույնը վերաբերում է նաև պաշտպանի հետ կապ հաստատելուն։ Տեղացի փաստաբանին բազմիցս մերժվել է Վարդանյանի հետ կապ հաստատելու հնարավորությունը։ Սեպտեմբերի 16-ին կապը մերժվել է հաստատության տնօրենի բացակայության պատճառով։ Սեպտեմբերի 19-ին հանձնակատարը հայտարարել է, որ բանտարկյալների իրավունքները ապահովվում են։ Սեպտեմբերի 22-ին պաշտպանի հետ կապ հաստատելու հնարավորությունը կրկին մերժվել է նույն պատճառով։ Հետևաբար, գործը պետք է հասներ դատարան. հաստատության վարչակազմի դեմ հայց է ներկայացվել կապ հաստատելու հնարավորությունը մերժելու համար։ Հանձնակատարը նաև մեծապես հույսը դնում է իր գրասենյակի կողմից անցկացված այցելությունների վրա։ Սակայն անհարմար իրոնիան այն է, որ հենց այն հաստատությունը, որը այս այցելությունները որպես արդյունավետ վերահսկողության ապացույց է մեջբերում, արդեն քննադատության է ենթարկվել ՄԱԿ-ի Խոշտանգումների դեմ կոմիտեի կողմից՝ լուրջ խախտումների մասին հավաստի մեղադրանքներին «իր գործառույթները արդյունավետորեն չկատարելու» համար, ինչը, ըստ կոմիտեի, «ցույց է տալիս անկախության պակաս»։ Եթե Ռուբեն Վարդանյանի մեղադրանքները իսկապես «անհիմն» են, պատասխանը պարզ է՝ ներկայացնել Ումբակիում գտնվող յուրաքանչյուր հայ գերու վերաբերյալ փաստաթղթեր՝ ընտանեկան այցելությունների, հյուպատոսական մուտքի, հեռախոսազանգերի գրանցամատյան, նրանց հարցումներին գրավոր պատասխաններ, նոտարական գրառումներ և անկախ փաստաբանի հետ մուտքի գրառումներ: «Կատեգորիկ մերժումը, անկախ նրանից, թե որքան վճռական է, ապացույց չէ», - նշել է Սիրանուշ Սահակյանը՝ որպես հետգրություն ավելացնելով, որ գերիների՝ Ռուբեն Վարդանյանի կողմից հանձնակատարի հետ հանդիպման խնդրանքը մնում է անպատասխան: Ինչպես նաև՝ անհարմարաբար, այն հարցերը, որոնք նրա հայտարարությունը դեռևս անպատասխան է թողնում:

Պետք է նշել, որ ադրբեջանական բանտերում պահվող հայ ռազմագերիների և պատանդների ճշգրիտ թիվը մնում է անհայտ: Մասնագետները գնահատում են մի քանի հարյուր: Այսօր ադրբեջանական իշխանությունները հաստատում են իրենց գերության մեջ 19 հայի առկայությունը: Ադրբեջանական գերության մեջ պահվողների թվում են Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության ութ նախկին և ներկա անդամներ: Դրանք են՝ Արցախի նախկին նախագահներ Արկադի Ղուկասյանը, Բակո Սահակյանը, Արայիկ Հարությունյանը, նախկին արտգործնախարար Դավիթ Բաբայանը, ինչպես նաև խորհրդարանի խոսնակը: Դավիթ Իշխանյանը, Արցախի պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար, գեներալ Լևոն Մնացականյանը, գեներալ Դավիթ Մանուկյանը և նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանը։ Փետրվարին Բաքվի խամաճիկ դատարանը Արայիկ Հարությունյանին, Դավիթ Բաբայանին, Դավիթ Իշխանյանին, Դավիթ Մանուկյանին և Լևոն Մնացականյանին դատապարտեց ցմահ ազատազրկման՝ կեղծ մեղադրանքներով, իսկ Բակո Սահակյանին, Արկադի Ղուկասյանին և Ռուբեն Վարդանյանին՝ 20 տարվա ազատազրկման։ Այսպես կոչված դատարանը մնացած արցախցիներին դատապարտեց մինչև 15 տարվա ազատազրկման։