"Քաղաքացիական պայմանագիր" խմբակցության ներկայացուցիչները լքել են արցախցիների խնդիրների շուրջ լսումները՝ կառավարության աջակցության ծրագրի քննադատությունից հետո

Արմինֆո.  "Քաղաքացիական պայմանագիր" խմբակցության ներկայացուցիչները լքել են ԱԺ լսումները, որտեղ քննարկվել են արցախցիների խնդիրները՝ Արցախի Մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանի կողմից փախստականների աջակցության կառավարության ծրագրի վերաբերյալ հնչեցրած քննադատությունից հետո:

Սեպտեմբերի 23-ին "Արցախցիների սոցիալ-տնտեսական, իրավական խնդիրները և դրանց լուծումները" խորագրով  քննարկումների ժամանակ Ստեփանյանը պատմել է, որ դեպի Հայաստան միգրանտների նոր հոսքի ֆոնին բարձրացել են անշարժ գույքի վարձակալության գները: Այս իրավիճակում, ըստ նրա, առավել խոցելի վիճակում են հայտնվել արցախցիները։ Ինչպես պարզաբանել է Արցախի օմբուդսմենը, այն չնչին գումարը, որը մինչ օրս հայկական պետության կողմից վճարվում է արցախցիների որոշակի խմբերի, բացարձակապես չի բավարարում նրանց կարիքները:

"Այսօրվա դրությամբ մոտ 8000 մարդ ստացել է բնակարան ձեռք բերելու հավաստագրեր, սակայն դրանք իրացնել կարողացել է միայն մոտ 4000-ը։ Արդյո՞ք այս թիվը ոչինչ չի ասում: Մասնավորապես, այն մասին, որ արցախցիների որոշակի հատված ստանում է հավաստագիր, բայց չի կարողանում իրացնել։ Հիմնական պատճառներից մեկն այն է, որ հաճախ նրանք չեն կարողանում գտնել սահմանված պահանջներին համապատասխանող բնակարան, այդ թվում՝ ըստ արժեքի։ Բավական է բացել Հայաստանում անշարժ գույքի որոնման ամենատարածված կայքերից մեկը՝ List.am-ը, եւ տեսնել, թե որքանով է իրատեսական այնտեղ կառավարության ծրագրի պահանջներին եւ սահմանված հավաստագրի գումարին համապատասխանող բնակարան գտնելը", - հայտարարել է Ստեփանյանը։

Այլընտրանքը, ինչպես նշել է Արցախի օմբուդսմենը, կարող էր լինել նոր բնակարանների կառուցումը։ Մասնավորապես, ինչպես պարզաբանել է իրավապաշտպանը, անհրաժեշտ է անել հնարավորը, որպեսզի այսօր գործող ծրագիրը արցախցիներին խթանի հենց շինարարության: "Դա կարող է լինել ինչպես առանձին անձի ինքնուրույն նախաձեռնություն ՝ սեփական տուն կառուցելու համար, այնպես էլ նախագծի իրականացում ՝ շինարարական կազմակերպության ներգրավմամբ ։ Հնարավոր է, որ հենց այդ տարբերակը կարող էր լինել առկա խնդրի լուծումներից մեկը", - կարծում է ԼՂՀ օմբուդսմենը։

Մեկ այլ խնդիր էլ, ինչպես շարունակել է Ստեփանյանը, բնակարանային ծրագրի շրջանակներում տրամադրվող գումարի ավելացման անհրաժեշտությունն է։ Նրա խոսքով ՝ այն պետք է ինդեքսավորվի՝ հաշվի առնելով անշարժ գույքի գների աճը։ Ստեփանյանն առանձին անդրադարձել է փոքր ընտանիքների խնդրին։ Նրա խոսքով՝ այդ կատեգորիայի ներկայացուցիչներին հաճախ վստահեցնում են, որ այդ ուղղությամբ աշխատանքներ են տարվում ։ Սակայն, ինչպես նշել է Ստեփանյանը, մինչ օրս այդ աշխատանքի որևէ շոշափելի արդյունք իրենք չեն տեսնում, մինչդեռ, նման ընտանիքների վիճակն օրեցօր ավելի է բարդանում:

Ստեփանյանի խոսքով ՝ խնդիրները պահպանվում են նաև ուսանողների ուսման վարձի վճարման հարցում: Մասնավորապես, նա հարց է ուղղել, թե ինչու համապատասխան ծրագրի շահառու չեն դարձել նաև 2026-2027 ուսումնական տարում ուսման ընդունվող դիմորդները: "Միթե՞ կարելի է ասել, որ սոցիալական կայունությունն արդեն այնքան ապահովված է, որ այդ ընտանիքներն այլևս նման աջակցության կարիք չունեն ",- հարց է ուղղել մարդու իրավունքների պաշտպանը:

Այս համատեքստում նա մատնանշել է նաև մեկ այլ խնդիր․ արցախցի ուսանողներն ինչ-ինչ պատճառներով զրկվում են վճարումներից ՝ ուսումնական հաստատությունը փոելու դեպքում ։ Բացի այդ, ըստ նրա, ծրագրից կարող են օգտվել միայն պետական բուհերի ուսանողները: Փոխարենը, Ստեփանյանի կարծիքով, ծրագիրը կարող էր նախատեսել եթե ոչ ծախսերի ամբողջական ծածկույթ, ապա գոնե մասնակի փոխհատուցում։

Ստեփանյանն անդրադարձել է նաև ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու հարցին, մասնավորապես, նշելով դրա ձևակերպման չափազանց երկար ժամկետները: "Արցախցիները, որոնք քաղաքացիություն ստանալու համար դիմել են հունվարին, այն ստացել են միայն հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Այսպիսով, ամբողջ գործընթացը կարող է տևել 6-7 ամիս: Էլեկտրոնային համակարգի միջոցով դիմում ներկայացնելու դեպքում անձնագրային և վիզաների վարչություն ներկայանալու անհրաժեշտության մասին ծանուցումը կարող է ստացվել միայն երկու ամիս անց, որից հետո, լավագույն դեպքում ,երեք ամիս անց շնորհվում է քաղաքացիություն: Հարցի առնչությամբ աշխատանքներ են տարվում պատասխանատու պետական մարմնի հետ, սակայն ստեղծված իրավիճակում այն դեռևս բավարար արդյունավետ չէ: Հատկապես, հաշվի առնելով, որ քաղաքացիություն ստանալն անմիջականորեն կապված է բնակարանի վկայական ստանալու հնարավորության հետ", - ուշադրություն է հրավիրել Արցախի օմբուդսմենը։

Խոսելով արցախցիների զբաղվածությանն աջակցության ծրագրի մասին՝ Ստեփանյանը նշել է հստակ տվյալների բացակայությունը, թե դրա շահառուներից քանիսն են հետագայում իսկապես կարողացել աշխատանք գտնել: Նրա խոսքով ՝ սա ևս խնդիր է, քանի որ պետք է հասկանալ, թե արդյոք ծրագրի իրականացման համար հատկացված միջոցները հանգեցրել են արցախցիների երկարաժամկետ և կայուն զբաղվածության ապահովմանը: "Ինչ վերաբերում է արցախցիների ինքնազբաղությանն աջակցության ծրագրին, ապա, իմ տեղեկություններով, ներկայումս դրա իրականացումն ամբողջությամբ կասեցված է։ Այդ առնչությամբ անհրաժեշտ է պարզաբանումներ ստանալ ծրագրի կասեցման պատճառների, ինչպես նաև այն մասին, թե արդյոք նախատեսվում է ծրագրի հետագա շարունակություն", - հավելել է իրավապաշտպանը։

"Քաղաքացիական պայմանագիր" խմբակցության պատգամավոր Մարիամ Պողոսյանը Ստեփանյանի ելույթից հետո հայտարարել է, որ խմբակցության ներկայացուցիչները եկել են արցախցիների սոցիալական խնդիրների լուծման հետ կապված հարցերի քննարկմանը սպասելով, մինչդեռ, նրա խոսքով, քննարկումը փաստացի վերածվել է "միջխորհրդարանական հանդիպման": "Մենք արդեն ասել ենք, որ Հայաստանում չի կարող գոյություն ունենալ երկու խորհրդարան, չի կարող լինել երկու իշխանություն, դրա հետ կապված՝ մենք ստիպված ենք լքել այս քննարկումը", - հայտարարել է նա:

Նշենք, որ դրանից հետո իշխող խմբակցության ներկայացուցիչները լքել են լսումները։ ԱԺ "Հայաստան" խմբակցության պատգամավոր Լիլիթ Գալստյանը հայտարարել է, որ նման որոշման հիմք չի տեսնում: "Այստեղ ընդդիմություն կամ իշխանություն չկա ։ Կա արցախցիների իրավունքների պաշտպանություն, որը հավասարապես թե ընդդիմության, թե իշխող ուժի պատասխանատվությունն է ։ Բայց դուրս եկեք, լավ, չէ որ դա ձեր քաղաքական կամքի խնդիրն է", - հայտարարել է նա՝ ի պատասխան իշխանության հեռացող ներկայացուցիչներին։