Հայ քաղաքագետը բացահայտել է Հաջիևի ստերը և օկուպացված Արցախում Ադրբեջանում հավատարմագրված դիվանագետներին մոլորեցնելու փորձերը

ԱրմԻնֆո.  Քաղաքագետ, «Հասան-Ջալալյանների խորհուրդ» ՀԿ-ի հիմնադիր-նախագահ Ստեփան Հասան-Ջալալյանը պատմել է, թե ինչպես է Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևը մոլորության մեջ գցել երկրում հավատարմագրված այն դիվանագետներին, որոնք այցելել են օկուպացված Արցախ։

Այսպես, ըստ ԱրմԻնֆո-ին ստացված հաղորդագրության, Ադրբեջանի նախագահի օգնականը 2026 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Ադրբեջանում հավատարմագրված դիվանագետների խմբին բերել է օկուպացված Արցախի Մարտակերտի շրջան, մասնավորապես՝ հայտնի հայկական Գանձասար եկեղեցի, և այնտեղ, առանց որևէ հիմքի ու փաստի, հայտարարել, թե այդ եկեղեցին կառուցել է «աղվանական կառավարիչ» Ասան-Ջալալ-Դոլան։ Ընդ որում, ինչպես նկատել է քաղաքագետը, ինքը՝ Հաջիևը, կովկասյան թաթար է, ծնված հին հայկական Գանձակ քաղաքում։

Այնուհետև նա ներկայացրել է մի քանի փաստ, որոնք ապացուցում են Հաջիևի հայտարարության կեղծությունն ու բացարձակ անհիմն լինելը։ Մասնավորապես, քաղաքագետը պատմել է, որ Հասան-Ջալալ Դոլան Արցախի Առանշահիկների արքայական տոհմի ամենանշանավոր ներկայացուցիչն էր։ «XIII դարի պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցին, որը անձամբ շփվել է Ասան-Ջալալ-Դոլայի հետ, Գանձասար եկեղեցու կառուցման մասին գրել է, որ եկեղեցին կառուցել է «Արցախի երկրամասերի Խաչենի մեծ իշխան Հասանը, որին քնքշորեն Ջալալ էին անվանում. նա բարեպաշտ, աստվածավախ ու համեստ մարդ էր, ազգությամբ՝ հայ»։ Մեջբերումը միանշանակ վկայում է, որ Արցախի իշխանաց իշխանն ազգությամբ հայ էր», - ուշադրություն է հրավիրել Հասան-Ջալալյանը։

Սակայն, ինչպես նկատել է քաղաքագետը, դեռևս կան հետազոտողներ, որոնց համար Արցախի իշխանաց իշխանի ազգային պատկանելության հարցը ուսումնասիրության առարկա է։ Այսպես, նա հիշեցրել է բրիտանացի գրող և լրագրող Թոմաս դե Վաալին («Սև այգի» գրքի հեղինակ՝ խմբ.), որը մասնագիտանում է Կովկասի հարցերով։ Նրա խոսքով՝ ցանկանալով պարզել Ասան-Ջալալ-Դոլայի ծագումը՝ Վաալը գրավոր դիմել է Նյու Ջերսի նահանգի (ԱՄՆ) Ռոուան քոլեջի պրոֆեսոր, XIII դարի Կովկասի պատմության մասնագետ Ռոբերտ Հյուսենին։ «2001 թվականի հունվարի 10-ին պրոֆեսոր Հյուսենը մանրամասն պատասխան է ուղարկել Թոմաս դե Վաալին։ Ուսումնասիրելով Ասան-Ջալալ-Դոլայի տոհմաբանությունը՝ գիտնականը հանգել է այն եզրակացության, որ այն բացառապես հայկական ծագում ունի՝ այդ մասին, մասնավորապես, գրելով հետևյալը. «Հասան-Ջալալի նախնիները հայտնի են մինչև IV դարը և ներառում են հետևյալ ազնվական տոհմերը. հորական գծով՝ Սյունիքի իշխանները, իսկ հետագայում՝ թագավորները։ Իր նախնիների հետ ամուսնացած իշխանուհիների միջոցով Հասան-Ջալալը սերում է Անի մայրաքաղաքով Բագրատունիների արքայատոհմի հայկական թագավորներից, Վան մայրաքաղաքով Արծրունիների արքայատոհմի Վասպուրականի հայկական թագավորներից, Գարդմանի իշխաններից», - նշել է փորձագետը։

Ներկայացնելով երրորդ փաստը՝ Ջալալյանը պատմել է, թե ինչպես 1908 թվականի ամռանը, երբ երիտասարդ հետազոտող Հովսեփ Օրբելին գտնվում էր Թիֆլիսում, Կովկասի թանգարանի տնօրենի օգնական դոկտոր Շմիդտը նրան ցույց է տվել թանգարանի ազգագրական բաժնում պահվող սառը զենքի երկու բռնակներ՝ դաստապաններ, որոնք թանգարանի հիմնադիր և տնօրեն, գերմանացի հնագետ դոկտոր Գուստավ Ռադդեն 1866 թվականին ձեռք էր բերել ընդամենը 10 ռուբլով։ «Այս երկու առարկաներից մեկը, որը գրանցված էր 851 համարի ներքո, չափազանց հետաքրքրեց հայ գիտնականին, քանի որ թանգարանային նմուշի նկարագրությամբ քարտի վրա նա կարդաց. «սրի նեֆրիտե բռնակ՝ հայկական տառերով»։ Ավելի մանրամասն ուսումնասիրությունից հետո Օրբելին վերծանեց բռնակի վրա փորագրված հետևյալ հայերեն արձանագրությունը՝ Հասան Ջալալ, Խաչենի իշխան։ Ուսումնասիրության արդյունքում երիտասարդ հետազոտողը իրավացիորեն հանգեց այն եզրակացության, որ բռնակը պատկանում էր XIII դարի հայ թագավոր, Արցախի իշխանաց իշխան Ասան-Ջալալ-Դոլային», - ուշադրություն է հրավիրել քաղաքագետը։

Այսպիսով, ինչպես նկատել է փորձագետը, աներկբա է այն փաստը, որ Ասան-Ջալալ-Դոլան սերում է ամենանշանավոր և հայտնի հայկական տոհմերից մեկից։ Այդ կապակցությամբ նա նաև պատմել է, թե որտեղից է ծագում նրա օտարալեզու անունը և ինչ են նշանակում այս անձի երեք ոչ հայկական անվանումները՝ Ասան, Ջալալ և Դոլա։ Ինչպես պարզաբանել է Ջալալյանը, անհրաժեշտ է հիշել Իրանի, ապա հատկապես Արաբական խալիֆայության ազդեցության և դրանց միջոցով օտարածին մշակութային միջավայրերի ազդեցության մասին ողջ Հայկական աշխարհի ու նրա ժողովրդի վրա։ «Հնում, ինչպես և այսօր, Արցախում, ինչպես նաև ողջ Հայաստանում, ավագ որդուն սովորույթի համաձայն անվանում էին պապի անունով։ Տվյալ դեպքում հայրը՝ Վախթանգ-Տանգիկը, իր ավագ որդուն Հասան-Ջալալ-Դոլա է անվանել իր հոր՝ Ասանի պատվին», - պարզաբանել է քաղաքագետը։

Նրա խոսքով՝ 1261 թվականին, Արցախի թագավոր, իշխանաց իշխան Ասան-Ջալալ-Դոլայի ողբերգական մահից հետո, Արցախի Ներքին Խաչեն գավառի իշխանական տունը XIII դարի վերջից սկսել է կոչվել Ասան-Ջալալ-Դոլայի անունով, սակայն առանց «Դոլա» նախածանցի՝ պարզապես Ասան-Ջալալյան։ Նրա խոսքով՝ այս ազգանունը կրել են նաև այդ իշխանական տոհմից սերած հոգևոր գործիչները, որոնք արդեն ժառանգաբար XIII դարի կեսերից իրենց ձեռքում էին կենտրոնացրել Ներքին Խաչեն գավառի եպիսկոպոսական գավազանը, իսկ XIV դարի վերջից՝ նաև ողջ Արցախի կաթողիկոսական աթոռը։ «Արցախի թագավոր, իշխանաց իշխան Ասան-Ջալալ-Դոլայի սերունդներն այսօր էլ ողջ են և անպայման վերադառնալու են իրենց պատմական հայրենիք՝ տերերի իրավունքներով ու կարգավիճակով։ Այսպիսով, հիմնվելով վերը նշված փաստերի վրա՝ կարող ենք պնդել, որ կովկասյան թաթար Հիքմեթ Հաջիևը ստել և մոլորության մեջ է գցել Ադրբեջանում հավատարմագրված այն դիվանագետներին, որոնք 2026 թվականի սեպտեմբերի 12-ին այցելել են գրեթե 800-ամյա հայկական Գանձասար վանք՝ հայտարարելով, թե Արցախի իշխանաց իշխան Ասան-Ջալալ-Դոլան, իբր, ունի այսպես կոչված աղվանական ծագում», - ընդգծել է քաղաքագետը։

Որպես ևս մեկ ապացույց այն բանի, որ Ադրբեջանը շարունակում է Արցախում հայկական հետքը ջնջելու քաղաքականությունը, նա պատմել է, թե ինչպես բրիտանացի գրող և լրագրող Թոմաս դե Վաալի հետ զրույցում Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ֆարիդա Մամեդովան, մասնավորապես, հայտարարել է. «Առանց աղվանների Ղարաբաղյան խնդիրը հնարավոր չէ լուծել»։ «Մեջբերումն ամբողջությամբ բացահայտում է Ադրբեջանի՝ Արցախի նկատմամբ ներկայացրած պահանջների մտացածին ու անհիմն լինելը։ Իր հայտարարությամբ Մամեդովան ընդունել է, որ առանց աղվանների մասին կեղծ թեզի՝ Ադրբեջանը որևէ հիմք չունի արդարացնելու Արցախին ներկայացրած իր հավակնությունները, որն ունի հազարամյա հայկական կերպար և պատմություն։ Մամեդովայի հայտարարության լույսի ներքո կարող ենք պնդել, որ Հիքմեթ Հաջիևը հավատարիմ է այնպիսի տխրահռչակ պատմաբանների կեղծարարություններին ու առասպելաստեղծությանը, ինչպիսիք են Զիա Բունիաթովը, Ֆարիդա Մամեդովան և նրանց նման «գիտնականները»», - ամփոփել է Ջալալյանը։

Հիշեցնենք, որ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանը «հակաահաբեկչական գործողության» պատրվակով լայնածավալ ագրեսիա է նախաձեռնել Արցախի դեմ, որը հանգեցրել է ԼՂՀ-ի ամբողջական հայաթափմանը։ Դրան նախորդել էր հանրապետության գրեթե 10-ամսյա շրջափակումը։ 2020 թվականի աշնանը սկսված թշնամական ագրեսիայի արդյունքում, որն ավարտվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախի ամբողջական էթնիկ զտմամբ, ավելի քան 150 հազար արցախցի զրկվել է հայրենիքից և դարձել փախստական։