Դավիթ Անանյան․ պետական սահմանը չի կարելի «հարմարեցնել» որևէ ճանապարհի, խողովակաշարի կամ արտաքին ուժային կենտրոնի քաղաքական օրացույցին

ԱրմԻնֆո. Հայաստանի հարավային հատվածում կարող է մեկնարկվել մի գործընթաց, որի վերջնական պայմանները թաքցված են հանրությունից, սակայն որի հետևանքները տասնամյակներ շարունակ ազդելու են մեր տարածքի, անվտանգության և ինքնիշխանության վրա։ Այս մասին իր հոդվածում գրում է ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի նախկին նախագահ Դավիթ Անանյանը։

Նա հիշեցրել է Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովի հայտարարությունն այն մասին, որ սահմանազատումը պետք է սկսվի հայ-ադրբեջանա-վրացական սահմանների հատման կետից և շարունակվի հյուսիսից հարավ։ Ինչպես նկատել է Անանյանը, սա նոր պայման չէ, քանի որ երկու երկրների սահմանազատման հանձնաժողովները դրա շուրջ համաձայնության էին եկել դեռևս 2025 թվականի հունվարին։ "Սակայն ԱԺ  արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ Սարգիս Խանդանյանը չի բացառել, որ ՏՐԻՓՓ-ի իրականացման արագացման նպատակով այս հաջորդականությունից շեղում կլինի, և այն հատվածները, որոնցով պետք է անցնեն երկաթուղին, նավթամուղը կամ գազատարը, սահմանազատման կենթարկվեն ոչ սովորական կարգով։ Այլ կերպ ասած՝ պետական սահմանի որոշման տրամաբանությունը կարող է ենթարկվել ոչ թե Հայաստանի անվտանգության ընդհանուր օրակարգին, այլ կոնկրետ ենթակառուցվածքային ծրագրի ժամանակացույցին։ Ավելին, դեռևս 2025 թվականի սեպտեմբերին հայկական և ադրբեջանական պատվիրակությունները քննարկում էին սահմանազատման, ականազերծման և հաղորդակցությունների կառուցման համաժամացման հարցը", - նշել է ՊԵԿ նախկին ղեկավարը։

Նա ներկայացրել է ամենավտանգավոր սցենարը, որը կարող է ունենալ հետևյալ տեսքը.

1. Հարավային ռազմավարական հատվածը սահմանագծվում է արտակարգ կարգով՝ ՏՐԻՓՓ-ի արագ գործարկման համար։

2. Հայաստանը ազգայնացնում կամ օտարում է անհրաժեշտ հողերը և դրանք երկարաժամկետ օգտագործման է տրամադրում հայ-ամերիկյան ընկերությանը։

3. Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ ստանում է գործնական հաղորդակցություն, մինչդեռ Հայաստանի ընդհանուր երթուղիները շարունակում են կախված մնալ հետագա քաղաքական որոշումներից։

4. Ադրբեջանի զորքերի դուրսբերումը Հայաստանի այլ տարածքներից չի համաժամեցվում այս գործընթացի հետ։

5. Բաքուն, ստանալով ենթակառուցվածքային հիմնական արդյունքը, շարունակում է պահանջել Հայաստանի Սահմանադրության մեջ փոփոխությունների կատարում՝ խաղաղության պայմանագիրը ստորագրելու համար։

"Սա, իհարկե, անխուսափելի ելք չէ, քանի որ այս պահին չկա որևէ ապացույց, որ արդեն ձեռք է բերվել տարածքային նոր զիջման վերաբերյալ պայմանավորվածություն։ Սակայն հրապարակային երաշխիքների բացակայության պայմաններում, հաշվի առնելով Տավուշի միակողմանի սահմանազատման նախադեպը և Ադրբեջանի կողմից չլուծված հարցերը, սա լիովին իրական ռիսկ է։  Հետևաբար կառավարությունը և սահմանազատման հանձնաժողովը պետք է պարտավոր լինեն հրապարակել սահմանազատված առաջին հատվածները և օգտագործված քարտեզները, ՏՐԻՓՓ-ի համար հաջորդականությունից շեղվելու վերաբերյալ պաշտոնական որոշման առկայությունը, սահմանազատման և ադրբեջանական զորքերի դուրսբերման համաժամացման ծրագիրը,  հարավային երթուղու քարտեզը և ընդգրկված տարածքների ցանկը, սեփականատերերին փոխհատուցման կարգը, կառավարող ընկերության կանոնադրությունը և բաժնետերերի համաձայնագիրը, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև փոխադարձ տարանցման հավասար պայմանները, մասնավոր օպերատորների և անվտանգության ծառայությունների լիազորությունները, Իրանի և Վրաստանի հետ փաստաթղթավորված համաձայնագրերը,  այն երաշխիքը, որ Սահմանադրության մեջ փոփոխությունների կատարումը չի դառնա Ադրբեջանի պահանջների կատարման միջոց։ Պետական սահմանը չի կարելի «հարմարեցնել» որևէ ճանապարհի, խողովակաշարի կամ արտաքին ուժի կենտրոնի քաղաքական օրացույցին, առաջին հերթին, և ազգային շահերը չի կարելի բացատրել այն բանից հետո, երբ քայլերն արդեն ձեռնարկվել են։ Նախ անհրաժեշտ է հրապարակել քարտեզներն ու պարտավորությունները, ապահովել Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը, ադրբեջանական զորքերի դուրսբերումը և իրական փոխադարձությունը։ Միայն այդ դեպքում հնարավոր կլինի կառուցել ճանապարհներ։ Հակառակ դեպքում «խաղաղ ենթակառուցվածքի» անվան տակ Հայաստանը կրկին նախապես կկատարի իր բոլոր պարտավորությունները՝ Ադրբեջանին տրամադրելով անհրաժեշտ ռազմավարական արդյունքը և դրա դիմաց ստանալով ոչ թե երաշխավորված խաղաղություն, այլ նոր պահանջների հերթական փաթեթ", - ընդգծել է քաղաքական գործիչը։