Երկուշաբթի, 7 Սեպտեմբերի 2026 18:00

Արմինֆո.Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն (ԿԽՄԿ), որպես չեզոք միջնորդ և մարդասիրական կազմակերպություն, առաջիններից մեկն է օգնության հասել Հայաստանի սահմանամերձ գյուղերի բնակիչներին՝ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում մարտական գործողությունների ակտիվ փուլի ավարտից հետո:

Բնակչության արտահոսքը կանխելու և արժանապատիվ կյանքի համար տարրական կենցաղային կարիքների ապահովման գործում նրանց աջակցելու նպատակով ԿԽՄԿ-ն իրականացրել է սոցիալ-մարդասիրական բնույթի մի շարք ծրագրեր՝ սկսած ձմռան հաղթահարմանն աջակցելուց, մինչև դեգրադացված հողերի մելիորացիա և աջակցություն անասնակերերի ձեռքբերմանը, առաջին անհետաձգելի բուժօգնության համար բուժհաստատությունների կառուցում:

Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաստատված խաղաղության ֆոնին ԿԽՄԿ-ն այս տարի դադարեցնում է իր ծրագրերը, ինչի առնչուությամբ կազմակերպությունը լրագրողների համար մամուլի շրջագայություն էր կազմակերպել ՝ տեսանելի կերպով ցուցադրելու այն հսկայական աշխատանքը, որն իր կողմից իրականացվել է սահմանային գոտում։ Մեդիա շրջագայությանը մասնակցել է նաև ԱրմԻնֆո-ի լրագրողը:

 

Աջակցություն սահմանամերձ Խաչիկի բնակիչներին Վայոց Ձորի մարզում

Եվ այսպես, առաջին կանգառը Նախիջևանին սահմանակից Խաչիկ գյուղում է, որտեղ ԿԽՄԿ-ը գյուղացիներին տրամադրել է աշնանացան ցորենի էլիտար սերմեր ՝ գյուղատնտեսությունը խթանելու համար: Գյուղ մտնելիս լրագրողների առջև բացվեց այն պատկերը, թե ինչպես են ծրագրի շահառու խաչիկցիները ԿԽՄԿ մեքենայից ստանում աշնանացան ցորենը:

 

Խաչիկի բնակչուհի Էմմա Գրիգորյանը պատմեց, որ արդեն երկրորդ անգամ է այդ օգնությունը ստանում ԿԽՄԿ-ից, և իր համար դա մեծ աջակցություն է: "Ես երկրորդ անգամ եմ հնարավորություն ստանում մասնակցելու այս ծրագրին։ Առաջին անգամ նախանցած տարի Կարմիր Խաչից ցորեն ստացանք, և արդեն բերքը հավաքել ենք, և շատ գոհ ենք ։ Եվ հիմա ես սպասում եմ իմ հերթին՝ սերմեր ստանալու համար: Ինձ եւ այնպիսի տնտեսությունների համար,, ինչպիսին իմն է, դա մեծ աջակցություն է։ Ես ինքս չէի կարողանա այդքան ցորեն ձեռք բերել ։ Ես թոշակառու եմ, ապրում եմ որդուս հետ, ով առողջական խնդիրներ ունի, և ֆինանսական այնպիսի հնարավորություններ չունեմ, որ այդքան ցորեն ձեռք բերեմ",- խոստովանեց Խաչիկի բնակչուհին։ Միաժամանակ, նա ափսոսանք հայտնեց, որ ծրագիրը փակվում է, նշելով, որ գյուղի բնակչին ցանկացած օգնություն շատ պահանջված է։

 

Իսկ Խաչիկ համայնքի ղեկավար Հովիկ Սմբատյանն էլ նշեց, որ, կադաստրային քարտեզների համաձայն, գյուղն ունի մոտ 1200 հա վարելահող: Նրա խոսքով՝ ԿԽՄԿ-ի շնորհիվ իրենք անցյալ տարի իրականացրել են չօգտագործված 100 հա հողերի մելիորացիա և ցանել այնտեղ հաճար, իսկ ահա այս տարի արդեն աշնանացան ցորեն են ստանում։ "ԿԽՄԿ-ը մեզ տրամադրել է մոտ 32 տոննա ցորեն, և մենք օգնությունը բաշխել ենք այնպես, որ մեկ շահառուի համար լինի այնքան սերմացու, որքան անհրաժեշտ է 1 հա հող ցանելու համար", - ասաց Սմբատյանը: Նա հավելեց, որ իրենք օգտագործում են գյուղի ամեն մի կտոր հողը՝ մինչև Ադրբեջանի հետ սահման ։ Նրա խոսքով ՝ կարելի է ասել, որ նրանք գութանով են գծում այդ սահմանը։

 

Իր հերթին՝ ԿԽՄԿ տնտեսական անվտանգության ծրագրերի ղեկավար Ստեփան Գրիգորյանը հաղորդեց որ իրենց խնդիրն է եղել հրատապ օգնություն ցուցաբերել հակամարտության հետևանքով տուժած բնակչությանը և համայնքներին, որպեսզի նրանք կարողանան լուծել իրենց առջև ծառացած հրատապ խնդիրները: "Մենք այստեղ այսօր իրականացնում ենք "Բեզոստայա 100" աշնանացան ցորենի բաշխումը։ Շուրջ 32 տոննա կհատկացվի սոցիալապես անապահով բնակչությանը։ Ծրագրի շահառու կդառնա 118 ընտանիք", - պամեց նա։ Նրա խոսքով ՝ իրենք նաև այդ համայնքում իրականացրել են չօգտագործվող հողերի մելիորացիա ։ Գրիգորյանը նաև տեղեկացրեց, որ սոցիալապես խոցելի բնակչությանը սերմացուի բաշխման ծրագիրն իրականացվում է հանրապետության ևս 7 սահմանամերձ գյուղերում՝ Սյունիքի և Գեղարքունիքի մարզերում:

 

Իսկ ԿԽՄԿ երևանյան պատվիրակության հաղորդակցման ծրագրերի ղեկավար Զառա Ամատունին ուշադրություն հրավիրեց այն հանգամանքին, որ իրենց կազմակերպությունը վերջին 10 տարիներին աշխատել է Հայաստանի 5 մարզերում ՝ Տավուշում, Գեղարքունիքում, Վայոց ձորում, Սյունիքում և Արարատում: "Բնականաբար, մենք ավելի ակտիվ սկսեցինք աշխատել Սյունիքում, Գեղարքունիքում, Վայոց ձորում, Արարատում 2020 թվականի սրացումից հետո, երբ մի շարք համայնքներ ստացան սահմանամերձ կարգավիճակ", - պատմեց Ամատունին: Նրա խոսքով ՝ ԿԽՄԿ-ում իրականացվել է ինտեգրված մոտեցում, և աջակցության ծրագրեր են տրամադրվել ինչպես տեղի տեղի խոցելի բնակչությանը, այնպես էլ 2023 թվականից հետո Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված անձանց:

 

Նրա խոսքով ՝ ԿԽՄԿ-ն իրականացրել է ոչ միայն բնակչության աջակցության վերը նշված բնույթի ծրագրեր, այլև առողջության իրավունքի ապահովմանն ուղղված ծրագրեր: "Հեռավոր համայնքներում մեր կողմից կառուցվել են բուժկետեր ՝ բնակչության կողմից անհետաձգելի բուժօգնություն ստանալու համար։ Բացի այդ, մեծ բժշկական կենտրոններում մեր կողմից իրականացվել են անհետաձգելի բուժօգնության բաժանմունքների կառուցման և բուժանձնակազմի վերապատրաստման ծրագրեր։ Խոսքը Ջերմուկի, Կապանի, Եղեգնաձորի, Վարդենիսի բժշկական կենտրոնների մասին է", - նշեց ԿԽՄԿ ներկայացուցիչը։ Նա ընդգծեց, որ իրենց բոլոր գործողություններն ուղղված են եղել պահանջված կարիքներն ապահովելուն այն համայնքներում, որտեղ խոցելիության բարձր ռիսկեր կան,  հատկապես՝ բուժօգնություն ստանալու հետ կապված:

 

"Հաշվի առնելով, որ իրավիճակը կայունացել է, և սահմանային գոտում այլևս չկա օգնության խիստ անհրաժեշտություն, որն առաջին պլան է մղում միջազգային կազմակերպությանը ՝ ի դեմս մեզ, մենք արդեն այդ աշխատանքը փոխանցում ենք համայնքներին։ Բացի այդ, մենք օգնել ենք վերապատրաստվել Հայկական Կարմիր խաչի ընկերության մեր գործընկերներին, որոնց փոխանցում ենք այս էստաֆետը ՝ որպես մարդասիրական ծրագրեր իրականացնող ներքին կազմակերպություն", - նշեց Ամատունին։

 

Աջակցություն բնակչության անհետաձգելի բուժօգնության հասանելիության գործում

Շարունակելով թեման ՝ լրագրողները ծանոթացան այն աջակցությանը, որը ԿԽՄԿ-ը ցուցաբերել է Եղեգնաձորի և Կապանի բժշկական կենտրոններին ՝ սկսած արևային վահանակների տեղադրումից՝ հիվանդանոցի ֆինանսական բեռը նվազեցնելու համար, վերջացրած շտապ բուժօգնության համար ժամանակակից բուժսարքավորումներով համալրմամբ:

 

Կապանի բժշկական կենտրոնի ղեկավար Արսեն Բաբայանը պատմեց, որ հիվանդանոցը բավականին սերտ համագործակցություն է ունեցել ԿԽՄԿ-ի հետ: "ԿԽՄԿ աջակցությունը վերաբերում է ինչպես հիվանդանոցի տեխնիկական վերազինմանը, այնպես էլ բուժանձնակազմի որակավորման բարձրացմանը։ Կազմակերպությունը մեզ օգնել է նաև բժշկական կենտրոնում տեղադրել արևային վահանակներ, ինչը մի քանի անգամ կրճատել է մեր բուժհաստատության ֆինանսական ծանրաբեռնվածությունը։ Սա այն օգնությունն է, որը մենք զգում ենք մեր բազմապրոֆիլ հիվանդանոցում", - նշեց բուժկենտրոնի ղեկավարը։

 

ԿԽՄԿ-ն նաև օգնություն է ցուցաբերել բուժակ-մանկաբարձական կետի կառուցմանը Տեղ համայնքի Կոռնիձոր գյուղում՝ հայ-ադրբեջանական սահմանի մոտ։ Սիլվա Դանիելյանը, ով աշխատում է Կոռնիձորի բուժկետում արդեն ավելի քան 40 տարի, պատմեց, որ մինչ այդ պայմանները, որոնցում նա ստիպված է եղել աշխատել, այնքան էլ բարենպաստ չէին։ "Բուժկետը, որտեղ ես աշխատում էի,  ոչ այնքան ֆունկցիոնալ էր։ Բայց ԿԽՄԿ-ի շնորհիվ մենք այժմ հնարավորություն ունենք աշխատելու նոր շենքում, որը հարմարավետ է և հագեցած է առաջնային բուժօգնության համար անհրաժեշտ ամեն ինչով: ԿԽՄԿ-ի աջակցությամբ կառուցված շենքը շատ հարմար է: Մենք ունենք այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ է բնակչությանը օգնություն ցուցաբերելու համար", - ասաց Դանիելյանը։

Կոռնիձորի գյուղապետ Սուրեն Ամարյանն, իր հերթին, շնորհակալություն հայտնեց ԿԽՄԿ-ին՝ Ադրբեջանի հետ անմիջական սահմանին գտնվող և շուրջ 1300 բնակիչ ունեցող բնակավայրում նոր բուժկետի կառուցմանն աջակցելու համար:

 

Անդրադառնալով առաջնագծում տիրող իրավիճակին՝ պաշտոնյան վստահեցրեց, որ իրավիճակը հանգիստ է, բնակչությունն ապրում է իր առօրյա կյանքով: "Սահմանին կանգնած են մեր սահմանապահները։ Մեր Կոռնիձորում կրակոցներ չկան, կյանքն իր հունով է ընթանում", - տեղեկացրեց նա։ Ընդ որում, նա խոստովանեց, որ քանի դեռ սահմանը սահմանազատված չէ, միշտ ինչ-որ միջադեպերի ռիսկեր կան, չէ որ ադրբեջանական կողմը ցանկանում է Հակարի կամրջի տարածքից մի հատված վերցնել, իսկ հայկական կողմը չի տալիս,  հիշեցնելով, որ դա հայկական հող է: Ամարյանը նշեց, որ Տեղ համայնքն ունի Ադրբեջանի հետ ամենաերկար սահմաններից մեկը ՝ մոտ 18 կմ, և միայն սահմանազատումից հետո հնարավոր կլինի վստահորեն ասել, թե որտեղ է անցնում սահմանը:

 

Աջակցություն Կապան համայնքում գյուղատնտեսության զարգացմանը

 

Մամուլի շրջագայությունը լրագրողներին բերեց Կապան խոշորացված համայնքի ևս երկու սահմանամերձ գյուղ՝ հեռավոր Սրաշեն և Շիկահող: Այստեղ ԿԽՄԿ-ի աջակցությամբ գյուղերի բնակիչները կարողացել են ընդլայնել իրենց օժանդակ տնտեսությունը և ինչ-որ չափով բարելավել իրենց սոցիալական տնտեսությունը։ Չէ որ նույն երբեմնի բավականին խոշոր Շիկահող գյուղում, որտեղ ԽՍՀՄ տարիներին կար և կարի ֆաբրիկա, և գիշերօթիկ հաստատություն, և սեփական հիվանդանոց, այսօր ապրում է մոտ 100 մարդ, և նրա բնակիչների գլխավոր խնդիրներից մեկը գործազրկությունն է։

Շիկահողի գյուղապետ Զորիկ Նավասարդյանը հաղորդեց, որ գյուղի բնակիչները ԿԽՄԿ-ից տարբեր տեսակի օգնություն են ստացել հետպատերազմյան շրջանում: "Այսպես, օրինակ, գյուղի բնակիչները մասնակցել են ԿԽՄԿ-ի կազմակերպած վարժանքներին, և հաղթողները ստացել են ֆինանսական միջոցներ՝ հավեր ձեռք բերելու համար։ Հատկացված միջոցներով ծրագրի շահառուները ձեռք են բերել 60 հավի ճուտ, ինչպես նաև նրանց պահելու համար կեր: Բացի այդ, Շիկահողի որոշ բնակիչներ մասնակցել են խոզերի աճեցման համար համակցված կեր ստանալու ծրագրին, իսկ մեղվաբուծությամբ զբաղվող մի շարք գյուղացիներ ՝ մեղուներով փեթակ ձեռք բերելու հնարավորություն", - տեղեկացրեց Նավասարդյանը։ Նա հավելեց, որ ավելի վաղ ԿԽՄԿ-ի կողմից գյուղացիներին դրամական օգնություն է տրամադրվել ձմռան համար վառելափայտ ձեռք բերելու համար:

 

Նա նաև հաղորդեց, որ 2022 թվականի ռազմական գործողություններից հետո այդ ուղղությամբ հայկական կողմը տարածքներ է կորցրել։ Նավասարդյանը փաստեց, որ թեև այդ մարտական գործողությունների արդյունքում գյուղը չի կորցրել իր վարչական հողերը, այնուամենայնիվ, վարելահողերի մի մասն այժմ չի օգտագործվում, քանի որ դրանք գտնվում են հակառակորդի հսկողության տակ, և մարդիկ վախենում են մշակել դրանք: Նա նաև պատմեց, որ ԿԽՄԿ աջակցությամբ իրականացվել է այն տարածքների մելիորացիա, որոնք այսօր օգտագործվում են Շիկահողի բնակչի կողմից:

Նա նաև, ինչպես այլ համայնքների բնակիչներ, նշեց, որ ԿԽՄԿ-ի ջանքերի շնորհիվ հաջողվել է կանխել բնակչության արտահոսքը հետպատերազմյան շրջանում և թույլ տալ, որ մարդիկ վաստակեն: Նա նաև ափսոսանք հայտնեց, որ ծրագրերը փակվում են, և հույս հայտնեց, որ ապագայում այլ կազմակերպությունների կողմից ևս կիրականացվեն խոցելի բնակչության աջակցության ծրագրեր: