Փափիկյանը փորձել է հեռու պահել իրեն ոչ մարտական մահերից Հայաստանի բանակում

ArmInfo. Հայաստանի պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը փորձել է հեռու մնալ երկրի զինված ուժերում ոչ մարտական մահերի հարցից, որոնք պայմանավորված են ոչ կանոնադրական հարաբերություններով, հավաստիացնելով, որ իր մեղքը գուցե կա, սակայն այն այնքան էլ մեծ չէ։

«Ինտենսիվության մասով ես չեմ կարող ասել, թե որն է պատճառը, որ այս կարճ ժամանակահատվածում գրանցվել է նման հաճախականություն։ Բայց այն, որ այս մահերի համար կարելի է մեղադրել պաշտպանության նախարարին, նորություն է Հայաստանի Հանրապետությունում։

Ինչու՞։ Անշուշտ, ես միշտ հեռու եմ եղել այս հարցին վիճակագրության միջոցով նայելուց, սակայն կյանքը, բանակի անցյալն ու պատմությունը որոշակի վիճակագրություն են պահանջում»,- լրագրողների հետ զրույցում ասել է նա՝ պատասխանելով հայկական բանակում մահվան դեպքերի հաճախացումը մեկնաբանելու խնդրանքին։

Ըստ Պապիկյանի, Հայաստանի Հանրապետության ողջ պատմության ընթացքում, հայկական բանակի ողջ պատմության ընթացքում, սպանության, ինքնասպանության, ոչ կանոնադրական հարաբերությունների դեպքեր միշտ եղել են։ Այս համատեքստում նա բերել է երկրի ԶՈՒ-ում 2015-2026 թվականներին ինքնասպանությունների և սպանությունների վիճակագրությունը։

«2015 թվականին եղել է 7-ը..., սակայն 2016 թվականին դեպքերի թիվը կտրուկ աճել է՝ հասնելով 19-ի, 2017 թվականին՝ 13, 2018 թվականին՝ 12, 2019 թվականին՝ 11, 2020 թվականին՝ 10, 2021 թվականին՝ 10, 2022 թվականին՝ 8, 2023 թվականին՝ 9, 2024 թվականին՝ 11, 2025 թվականին՝ 2, 2026 թվականին՝ 8»,- հայտարարել է նա։

Հայաստանի պաշտպանական գերատեսչության ղեկավարը խոստովանել է, որ ԶՈՒ-ում մահերի մի մասը պայմանավորված է ոչ կանոնադրական հարաբերություններով, մյուս մասը՝ քրեական ենթամշակույթի հետևանք է։ Նրա խոսքով, սա մարտահրավեր է, որը վերաբերում է ոչ միայն իրեն։ Պապիկյանն ապահովություն է տվել, որ այս խնդրի արմատախիլման համար անհրաժեշտ է համակարգված աշխատանք։

Ուշագրավ է, որ մինչ նախարարը փորձում էր հեռու մնալ այս խնդրից, հայտնի է դարձել ԶՈՒ-ում ևս մեկ ինքնասպանության մասին։ Հստակեցնող հարցին, թե արդյոք նախարարն իրազեկված է այսօր պայմանագրային ծառայության զինծառայողի մահվան մասին, Պապիկյանը բացասական պատասխան է տվել՝ խոստանալով տրամադրել տեղեկատվություն հաստատման դեպքում։

Նախկինում Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի (ՀՔԱ) Վանաձորի գրասենյակը հրապարակել էր հետազոտություն, ըստ որի 2026 թվականի 7 ամիսների ընթացքում Հայաստանի ԶՈՒ-ում գրանցվել է զինծառայողների մահվան 30 դեպք։ Կազմակերպությունում փաստել են, որ նշված 30 դեպքերից 11-ը պաշտոնապես դասակարգված են որպես զինվորական ծառայության հետ կապված, իսկ 19-ը՝ չկապված։ ՀՔԱ Վանաձորի գրասենյակում համոզմունք են հայտնել, որ անկախ նրանից՝ զինծառայողը զոհվել է զինվորական ծառայության վայրում, թե ոչ, այս դեպքը պետք է դիտարկել որպես զինված ուժերի կորուստ, քանի որ յուրաքանչյուր զինծառայողի մահվան փաստը պետք է դիտարկվի պետության՝ մարդու իրավունքները պաշտպանելու պարտականության տեսանկյունից։ 2026 թվականին զինծառայողների մահվան բոլոր դեպքերը տեղի են ունեցել ոչ մարտական իրավիճակներում։ Ավելին, վերջին 2 տարվա և 5 ամսվա ընթացքում Զինված ուժերում չի գրանցվել կրակի դադարեցման ռեժիմի խախտումների հետևանքով մահվան ոչ մի դեպք. վերջին դեպքը եղել է 2024 թվականի փետրվարին, երբ կրակի դադարեցման ռեժիմի խախտման հետևանքով զոհվել են «Երկրապահ» կամավորական միության չորս անդամ։ Չնայած 2024 թվականի փետրվարից ի վեր կրակի դադարեցման ռեժիմի խախտումների հետևանքով մահվան դեպքեր չեն գրանցվել, Զինված ուժերում զոհված զինծառայողների թիվն ավելացել է 2018-2025 թվականներին՝ 2010-2017 թվականների համեմատ։

2026 թվականին ոչ մարտական իրավիճակներում զոհված 30 զինծառայողներից ավելի քան մեկ երրորդը (մոտ 37%-ը) զոհվել են ինքնասպանության և սպանության հետևանքով։ Բացի այդ, ինքնասպանության 8 դեպքերից 6-ը և սպանության 3 դեպքերից 2-ը կապված են զինվորական ծառայության հետ։

Այսպիսով, ըստ ՀՔԱ ՎՔԱ գրասենյակի հետազոտությունների, 2010-2017 թվականներին Հայաստանի և Արցախի զինված ուժերում զոհվել է 462 զինծառայող, որոնցից 163-ը (35%) կրակի դադարեցման ռեժիմի խախտումների հետևանքով, իսկ 299-ը (65%)՝ ոչ մարտական պայմաններում։

2018-2025 թվականներին գրանցվել է զինծառայողների մահվան 511 դեպք, որոնցից 84-ը (16%) մարտական պայմաններում, իսկ 427-ը (84%)՝ ոչ մարտական պայմաններում։

Ինչպես երևում է տվյալներից, 2018-2025 թվականներին՝ 2010-2017 թվականների համեմատ, մահերի թիվն ավելացել է մոտավորապես 11%-ով, իսկ նույն ժամանակահատվածում՝ 2018-2025 թվականներին, ոչ մարտական պայմաններում զինծառայողների մահերի թիվն ավելացել է 45%-ով (49 մահով)։

Ինքնասպանության և սպանության հետևանքով մահվան դեպքերի վերաբերյալ հարկ է նշել, որ 2010-2017 թվականներին վերոնշյալ պատճառներով գրանցվել է զինծառայողների մահվան 131 դեպք, ինչը կազմում է ոչ մարտական պայմաններում զինծառայողների մահերի ընդհանուր թվի 45 տոկոսը։