Քաղաքագետ. Հայկական հասարակությունը կարող է չաջակցել երկրի եվրոպական ինտեգրմանը, եթե բարեփոխումների գինը զգացվի ավելի շուտ, քան դրանց օգուտը

ԱրմԻնֆո. Հայաստանի եվրոպական ինտեգրմանը հանրային աջակցությունը կարող է թուլանալ, եթե բարեփոխումների գինը զգացվի ավելի շուտ, քան կհայտնվեն շոշափելի օգուտները։ Ֆեյսբուքի իր էջում նման կարծիք է հայտնել Կովկասի ինստիտուտի փոխտնօրեն, քաղաքագետ Սերգեյ Մինասյանը՝ ներկայացնելով Եվրոպական միության (ԵՄ) հետ Հայաստանի ինտեգրման ներքին հարթությունը։

Փորձագետը հիշեցրել է, որ եվրոպական ուղղության թեման՝ որպես ամենաազդեցիկ քաղաքական ուղերձներից մեկը, ակտիվորեն օգտագործվել է գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության կողմից հունիսի 7-ին կայացած հերթական խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ։ «Մայիսին Երևանում տեղի ունեցած եվրոպական երկու խոշոր գագաթնաժողովները՝ ընտրություններից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ, հատկապես տպավորիչ էին։ Բայց պետք չէ ստեղծել պատրանք, թե եվրոպական ուղին ընդամենը նախընտրական պայքարի գործիք է։ Իրականությունն ավելի բարդ է», - կարծում է քաղաքագետը։

Նա ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ ընտրություններին մասնակցած առնվազն վեց քաղաքական ուժ եվրոպական ինտեգրումը հայտարարել է իր առաջնահերթություն։ Միևնույն ժամանակ, նրա խոսքով, որոշ երիտասարդ ընդդիմադիր ուժեր քննադատում են ոչ թե բուն եվրոպական ուղին, այլ դրա իրականացման եղանակները՝ ընտրովի բարեփոխումները, թույլ հակակորուպցիոն վերահսկողությունը, օգուտների անհավասար բաշխումը։

«Թեև այս քաղաքական ուժերը չկարողացան հաղթահարել ընտրական շեմը խորհրդարան անցնելու համար, նրանց հնչեցրած նման քննադատությունը կարող է նպաստել բարեփոխումների ավելի համոզիչ և կայուն իրականացմանը։ Քանի որ հասարակության մեջ գոյություն ունի այսպես կոչված «արժեքային բաց»: Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի (IRI) 2026 թվականի գարնանը անցկացրած հարցման համաձայն՝ եվրոպական ինտեգրման կողմնակիցների թիվը զգալիորեն աճել է՝ 58%-ից (2023թ.) հասնելով մոտ 75%-ի, բայց միայն 38%-ն է կարծում, որ կառավարությունը գործընթացն իրականացնում է թափանցիկ։ Հարցման մասնակիցների կեսից մի փոքր ավելին բավարար չափով տեղեկացված է Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի (CEPA) գործնական նշանակության և դրա հետևանքների մասին», - ուշադրություն է հրավիրել Կովկասի ինստիտուտի փոխտնօրենը:

Այսինքն, ինչպես պարզաբանել է Մինասյանը, եվրոպական ուղղությանը հանրային աջակցությունը լայն է, բայց միշտ չէ, որ հիմնված է դրա բովանդակության և գործնական հետևանքների խորը ըմբռնման վրա։ Քանի որ, ինչպես նկատել է փորձագետը, շատերի համար «Եվրոպան» խորհրդանշում է բարեկեցություն և օրինականություն, քան հստակ ձևակերպված քաղաքական ծրագիր։ «Նման աջակցությունը կարող է թուլանալ, եթե բարեփոխումների գինը զգացվի ավելի շուտ, քան կհայտնվեն շոշափելի օգուտները։ Արևելյան գործընկերության մյուս երկրների փորձը ցույց է տալիս, թե որքան արագ կարող է մարել հանրային էնտուզիազմը, երբ սպասումները գերազանցում են իրական արդյունքները», - կարծում է քաղաքագետը։

Այսպիսով, նրա խոսքով, խնդրի էությունը կայանում է նրանում, որ կառավարության հաղորդակցության քաղաքականությունը մինչ այժմ հիմնականում ուղղված է եղել արտաքին գործընկերներին՝ Բրյուսելին և եվրոպական մայրաքաղաքներին, մինչդեռ հասարակության հետ համակարգված և բովանդակալից շփումը մնացել է հարաբերականորեն սահմանափակ։ Մինասյանը կարծում է, որ կարճաժամկետ հեռանկարում նման մոտեցումը կարող է արդարացված լինել, բայց երկարաժամկետ հեռանկարում այն խոցելիություն է ստեղծում։ «Եվրոպական ուղին, որը հիմնված չէ խորը հանրային համաձայնության վրա, մնում է փխրուն։ Վրաստանի վերջին տասնամյակի փորձը ցույց է տալիս, թե որքան արագ կարող է փոխվել վեկտորը, երբ վճռորոշ ընտրությունները ինստիտուցիոնալ առումով ամրագրված չեն», - նշել է փորձագետը։

Այսպիսով, Կովկասի ինստիտուտի փոխտնօրենի խոսքով, Հայաստանի եվրոպական ինտեգրումը երկարաժամկետ քաղաքական նախագիծ է, որը պահանջում է հանրային համաձայնության մշտական խորացում։ «Եվ դա վերաբերում է ոչ միայն Բրյուսելի հետ շփմանը, այլև սեփական հասարակության՝ սկեպտիկների, ընդդիմության, մայրաքաղաքից դուրս գտնվող համայնքների հետ աշխատանքին։ Այս հաղորդակցական բացը պարզապես տեղեկատվական խնդիր չէ։ Այն կարող է դառնալ Հայաստանի եվրոպական ինտեգրման կայունության հիմնարար մարտահրավերներից մեկը, ոչ պակաս կարևոր, քան դատական, վարչական և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների հաջող իրականացումը», - ամփոփել է Մինասյանը։

Հիշեցնենք, որ Հայաստանի կառավարությունը 2025 թվականի հունվարի 9-ին հավանություն է տվել «Եվրաքվե» քաղաքացիական նախաձեռնության կողմից առաջարկված Եվրոպական միությանը անդամակցելու գործընթացը սկսելու մասին օրենքի նախագծին։ Նախագիծն ուղարկվել էր Հայաստանի խորհրդարան՝ հաստատման։ Մարտի 26-ին երկրի խորհրդարանը վերջնական ընթերցմամբ ընդունել է այն և ուղարկել նախագահի ստորագրմանը։ Փաստաթուղթը ստորագրվել է նույն թվականի ապրիլի 4-ին։ Մոսկվայում հայտարարել են, որ Ռուսաստանը Հայաստանին հասցրել է այն դիրքորոշումը, որ միաժամանակյա անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը և Եվրոպական միությանը անհնար է

Հավելենք, որ մայիսի 9-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը լրագրողների հետ զրույցում Հայաստանին առաջարկել է որքան հնարավոր է շուտ կողմնորոշվել ԵՄ-ին և ԵԱՏՄ-ին անդամակցության հարցում՝ մատնանշելով, որ անհրաժեշտության դեպքում պատրաստ են «քաղաքակիրթ ամուսնալուծություն սկսել»։ Երևանում ի պատասխան նշել են, որ կլքեն ԵԱՏՄ-ն այն ժամանակ, երբ հարմար կգտնեն։ Իսկ արդեն մայիսի 29-ին ԵԱՏՄ 5 երկրներից 4-ի ղեկավարներն ընդունել են բանաձև, որով Հայաստանին խորհուրդ են տալիս հանրաքվե անցկացնել ԵԱՏՄ-ում երկրի հետագա գտնվելու հարցով։ Նույն օրը Ռուսաստանի նախագահը հայտարարել է, որ Հայաստանը չի կարողանա նստել երկու աթոռի վրա, և նրան պետք է որքան հնարավոր է շուտ կողմնորոշվել ընտրության հարցում։ Հայաստանին ժամկետ է տրվել մինչև դեկտեմբեր՝ իր վեկտորը որոշելու համար։