ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարություն․ Արցախի պոտենցիալ 20 000 ընտանիքներից բնակարանային ծրագրով հավաստագիր են ստացել 6000-ից մի փոքր ավելին

Արմինֆո.  Արցախի պոտենցիալ 20 000 ընտանիքներից բնակարանի հավաստագիր է ստացել 6911 ընտանիք կամ մոտ 28,4 հազար մարդ։ Այդ մասին մամուլի ասուլիսում հաղորդել է ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության կառուցվածքային ստորաբաժանումների առանձին գործառույթների համակարգման գծով խորհրդական Գայանե Ղարագյոզյանը' ներկայացնելով վերջին շրջանում ծրագրում կատարված փոփոխությունները:

Նրա խոսքով՝ փոփոխությունները կարելի է բաժանել երկու բլոկի. առաջինը վերաբերում է բուն շահառուներին, իսկ երկրորդը կապված է պետության եւ ֆինանսական կազմակերպությունների փոխգործակցության մեխանիզմների կատարելագործման, մասնավորապես, ֆինանսական ռեսուրսների կառավարման ավելի արդյունավետ գործիքների ներդրման հետ: Այսպես, առանցքային փոփոխություններից մեկը, ըստ Ղարագյոզյանի, վերաբերում է ամուսնալուծված ծնողներին ։ "Նախկինում եղել են իրավիճակներ, երբ անչափահաս երեխան գտնվել է ծնողներից մեկի խնամքի տակ, իսկ ծրագրին մասնակցելու հայտ փորձել է ներկայացնել երկրորդը։ Այս դեպքում դիմումը մերժվում էր, քանի որ երեխան համարվում էր խնամակալության իրավունք ունեցող ծնողի ընտանիքի պարտադիր անդամ ։ Եթե դատական որոշում չի եղել այն մասին, թե ում հետ է մնում երեխան, ապա այդպիսի ծնող ինքնաբերաբար համարվել է մայրը", - նշել է ԱՍՀ նախարարության ստորաբաժանումների համակարգման գծով խորհրդականը։

Նա պարզաբանել է, որ,գործնականում,դա ամենից հաճախ դժվարություններ էր ստեղծում հայրերի համար, ովքեր չէին կարող վկայական ստանալ այնքան ժամանակ, քանի դեռ մայրը երեխայի հետ չէր իրացրել ծրագրին մասնակցելու իր իրավունքը: "Հիմա կարգը փոխվել է ։ Ամուսնալուծությունից հետո երեխայի խնամակալության իրավունք չունեցող ծնողը կկարողանա դիմել վկայական ստանալու համար: Սա նշանակում է, որ վկայականը կարող է տրվել ինչպես ձեր, այնպես էլ նոր ընտանիքի համար, եթե այն ստեղծվել է: Մեկ այլ փոփոխություն վերաբերում է այն ընտանիքներին, որոնց դիմումներն ավելի վաղ մրժվել էին ՀՀ ներքին գործերի նախարարության Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության տվյալների բազայում մինչև վեց տարեկան երեխաների մասին տեղեկություններ չունենալու պատճառով: Նման դեպքերը բավականին տարածված են, և պատճառները կարող են տարբեր լինել․ տեխնիկական սխալներ կամ մարդկային գործոն։ Այդ առնչությամբ որոշում է կայացվել, որ եթե 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ի դրությամբ երեխայի վեց տարին դեռ չի լրացել, իսկ ծնողների դիմումը մերժվել է բացառապես տվյալների բազայում տեղեկությունների բացակայության պատճառով, ապա այժմ նման դիմումները կընդունվեն", - հաղորդել է Ղարագյոզյանը։

Հաջորդ փոփոխությունները, ինչպես շարունակել է ԱՍՀ նախարարության ներկայացուցիչը, վերաբերում են հավաստագրի դրական մնացորդի օգտագործմանը ։ Նա հիշեցրել է, որ նախկինում ընտանիքները չէին կարող կրկին օգտվել բնակարանների վերանորոգման վարկից, քանի որ ծրագիրը նախատեսում էր միայն մեկ նման վարկ: Մինչդեռ, ինչպես ուշադրություն է հրավիրել Ղարագյոզյանը, փոփոխություններ կատարելուց հետո այդ սահմանափակումը հանվել է։ "Այժմ ֆինանսական կազմակերպությունը կկարողանա ընտանիքին տրամադրել վերանորոգման երկրորդ վարկը, եթե առկա է վկայագրի դրական մնացորդ։ Եվս մեկ նորամուծություն վերաբերում է այն ընտանիքներին, որոնք արդեն բնակարան են ձեռք բերել հավաստագրով, սակայն վերանորոգման կարիք չունեն ։ Եթե նրանց մոտ դրական մնացորդ է մնում, այժմ այն կարելի է ուղղել ոչ միայն վերանորոգմանը, այլեւ տան վերակառուցմանը, օրինակ ՝ երկրորդ հարկի կառուցմանը, կամ նրանց պատկանող տարածքում նոր կառույցի կառուցմանը", - նշել է ԱՍՀ նախարարության ստորաբաժանումների համակարգման գծով խորհրդականը։

Մեկ այլ կարևոր փոփոխություն, ըստ նրա, կատարվել է հավաստագրերի միավորման կարգում: Ինչպես պարզաբանել է Ղարագյոզյանը, խնդիրը ծագել է ընտանիքներում, որտեղ մեկ կամ մի քանի անդամներ ուշացումներ են ունեցել Հայաստանի քաղաքացիության ձեւակերպման ժամանակ։ Արդյունքում, ինչպես ուշադրություն է հրավիրել համակարգող խորհրդականը, ընտանիքի մյուս անդամները չեն կարողացել ժամանակին օգտվել ծրագրից։ "Այժմ ընտանիքը կկարողանա իրականացնել այն անդամների հավաստագրերը, որոնք արդեն համապատասխանում են ծրագրի պայմաններին ։ Այն բանից հետո, երբ մյուսները կկարգավորեն քաղաքացիության հետ կապված հարցերը և կստանան նաև հավաստագրեր, դրանք հնարավոր կլինի համատեղել արդեն իսկ իրականացվածների հետ ։ Ընդ որում, չօգտագործված գումարը հաշվի կառնվի որպես դրական մնացորդ, որը կարելի է ուղղել ծրագրով նախատեսված նպատակներին ՝ բնակարանի վերանորոգման կամ վերակառուցման համար վարկի ստացում, կահույքի եւ կենցաղային տեխնիկայի ձեռք բերում, ինչպես նաեւ հողամասի գնում", - նշել է Ղարագյոզյանը։

Փոփոխությունները, նրա խոսքով, անդրադարձել են նաև միջգերատեսչական հանձնաժողովի աշխատանքին ։ Նախկինում, ինչպես նշել է ԱՍՀ նախարարության ներկայացուցիչը, հանձնաժողովի առանձին դիմումների քննարկման ժամանակ հաճախ պահանջվում էր լրացուցիչ տեղեկություններ պահանջել Պաշտպանության նախարարությունից, եթե խոսքը վերաբերում էր զինծառայողներին, կամ ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարությունից: "Հանձնաժողովի աշխատանքն ավելի օպերատիվ և արդյունավետ դարձնելու համար որոշում է կայացվել հանձնաժողովի կազմում ընդգրկել այդ նախարարությունների ներկայացուցիչներին։ Արդեն հաջորդ նիստին նրանք կմասնակցեն հանձնաժողովի աշխատանքներին, որը նաեւ իրավունք է ստացել վերանայել նախկինում անշարժ գույքի առկայության պատճառով մերժված դիմումները: Եթե նախկինում հաշվի էր առնվում միայն բնակարանի ձեռք բերման իրավունքը, ապա այժմ քննարկման ենթակա կլինեն նաև արդեն գոյություն ունեցող անշարժ գույքի հետ կապված դեպքերը", - հաղորդել է համակարգման գծով խորհրդականը։

Փոփոխությունների առանձին բլոկը, ինչպես հիշեցրել է Ղարագյոզյանը, վերաբերում է պետության փոխգործակցությանը ֆինանսական կազմակերպությունների հետ: Նա հիշեցրել է, որ ծրագրում հայտնվել է պարտադիր կանխավճար 20 տոկոսի չափով, սակայն այս նորամուծությունը, նրա հավաստմամբ, չի ստեղծում շահառուների համար լրացուցիչ ֆինանսական բեռ: "Կարևոր է, որ արցախցիների շրջանում թյուրըմբռնում չլինի։ Այդ 20% - ը ամբողջությամբ ֆինանսավորվելու է պետության կողմից։ Ընդլայնվել են նաև ծրագրի ֆինանսավորման բանկերի հնարավորությունները: Մասնակիցների թվի ավելացման հետ մեկտեղ բանկերի սեփական ռեսուրսները կարող են բավարար չլինել, ուստի գործընթացին կմիանան վերաֆինանսավորող կազմակերպությունները, մասնավորապես, Հայաստանի Ազգային հիփոթեքային ընկերությունը", - պարզաբանել է Ղարագյոզյանը։

Դրա համար, նրա խոսքով, սահմանվել են վերաֆինանսավորման պայմանները. տոկոսադրույքը հաշվարկվելու է որպես վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք ՝ գումարած ոչ ավելի, քան երկու տոկոսային կետ, որը չի գերազանցում 13 տոկոսը, որպեսզի ավելի բարձր չլինի այն տոկոսադրույքից, որով վարկավորում են բանկերը սեփական միջոցների հաշվին: Ղարագյոզյանը, միաժամանակ, խոստովանել է, որ առանձին դեպքերում հավաստագրի գումարը կարող է բավարար չլինել բնակարան գնելու համար։ Նրա խոսքով ՝ նման իրավիճակներ հնարավոր են, օրինակ, եթե փոքր ընտանիքը ցանկանում է բնակարան ձեռք բերել հենց Երևանում։ "Սակայն ասել, որ այդ գումարը բավարար չէ, օրինակ, Երևանից դուրս, ճիշտ չի լինի ։ Այսօրվա դրությամբ հավաստագրերի դրական մնացորդ ունի 1014 ընտանիք: Նրանցից 657-ն այդ միջոցներն ուղղել են բնակարանների վերանորոգման կամ վերակառուցման համար նախատեսված վարկերին, 680 ընտանիք ձեռք է բերել կահույք և կենցաղային տեխնիկա, իսկ 46-ը՝ հողամասեր", - ընդգծել է գերատեսչության ներկայացուցիչը։

 Խոսելով հավաստագրերի իրացման մասին՝ ըստ մարզերի, Ղարագյոզյանը տեղեկացրել է, որ առաջատարը մնում է Կոտայքի մարզը, որտեղ բնակարան է ձեռք բերել 790 ընտանիք: Հաջորդը Արմավիրի մարզն է՝ 543 ընտանիք, Արարատի մարզը՝ 368, Երևանը՝ 366, Լոռին՝ 315, Սյունիքը՝ 184, Գեղարքունիքը՝ 129, Շիրակը՝ 115, Արագածոտնը՝ 101, Տավուշը՝ 73 և Վայոց ձորը՝ 51 ընտանիք: Նրա խոսքով՝ այս վիճակագրությունը վկայում է այն մասին, որ ծրագրի ոչ բոլոր մասնակիցներն են բնակության համար ընտրում Երևանը: "Ընդհանուր առմամբ, հավաստագիր է ստացել 6911 ընտանիք, այսինքն ՝ մոտ 28,4 հազար մարդ ։ Նրանցից 3254 ընտանիք (մոտ 15 հազար մարդ) արդեն իսկ իրացրել է իր իրավունքը ծրագրով նախատեսված ուղղություններից մեկով ։ Այսպես, 2994 ընտանիք պատրաստի բնակարան է ձեռք բերել, 41 - ից ՝ բնակարանաշինության փուլում, եւս 219 ընտանիք միջոցներ է ուղղել մինչեւ ծրագրի մեկնարկը ձեւակերպված հիփոթեքային վարկի մարմանը ։ Բացի այդ, բնակարան ձեռք բերած կամ շինարարության փուլում գտնվող 3035 ընտանիքներից 1803-ը 100 տոկոսով օգտվել են պետական սուբսիդավորումից ՝ առանց սեփական միջոցները ներդնելու: Ընդ որում, նրանց մի մասը պահպանել է հավաստագրի դրական մնացորդը։ 1232 ընտանիք օգտագործել է լրացուցիչ սեփական միջոցներ ։ Դրանցից 204 ընտանիք հետագայում հետ է ստացել շուրջ 348 մլն դրամ, որն ուղղվել է ծրագրի շրջանակներում լրացուցիչ վարկի ձևակերպմանը", - հաղորդել է Ղարագյոզյանը:

Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության ներկայացուցիչը նաև նշել է, որ ծրագրի մեկնարկի ժամանակ դրա պոտենցիալ մասնակիցներ են համարվել շուրջ 20 000 ընտանիքներ: Ընդ որում, նա հստակեցրել է, որ ի սկզբանե ենթադրվում էր, որ մասնակիցների մի մասը կարող է չհամապատասխանել սահմանված չափանիշներին, իսկ մի մասը չի ցանկանա օգտվել ծրագրից: "Հաշվի առնելով այն, որ ծրագիրը նախատեսված է հինգ տարվա համար եւ այժմ ընթանում է դրա իրականացման միայն երկրորդ տարին, մենք այդ ցուցանիշները շատ լավ ենք համարում ։ Եթե 2025 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ տրվել է ընդամենը 289 սերտիֆիկատ, որից իրացվել է ընդամենը 4-ը, ապա 2026 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ դրանց թիվը հասել է 4012-ի, իսկ իրացվել է արդեն 1751-ը ։ Այսօրվա դրությամբ տրամադրվել է 6 911 հավաստագիր, որից իրացվել է 3 254-ը: Այս թվերը հստակ ցույց են տալիս աճի դինամիկան", - կարծում է համակարգման հարցերով խորհրդականը։

Ղարագյոզյանը նաև ներկայացրել է փոքր ընտանիքների վերաբերյալ վիճակագրությունը,  նշելով, որ երկու-երեք հոգանոց ընտանիքների համար հավաստագրի գումարի անբավարարության մասին տարածված կարծիքը միշտ չէ, որ համապատասխանում է իրականությանը: Այսպես, նրա խոսքով, 291 ընտանիքներից 180-ը բնակարան են ձեռք բերել 100 տոկոս պետական սուբսիդավորմամբ։ "Իսկ երեք անդամ ունեցող 390 ընտանիքներից առանց սեփական միջոցների ներգրավման բնակարան ձեռք բերել կարողացել է 129 մարդ ։ Կարեւոր է հասկանալ, որ լիարժեք սուբսիդավորում հնարավոր է ստանալ նույնիսկ փոքր ընտանիքների դեպքում, եթե նրանք Երեւանից դուրս բնակարան են դիտարկում", - ամփոփել է Ղարագյոզյանը։

Հիշեցնենք, որ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանը "հակաահաբեկչական գործողության" պատրվակով հերթական ագրեսիան ձեռնարկեց Արցախի նկատմամբ ։ Դրան նախորդել էր չճանաչված հանրապետության գրեթե 10-ամսյա շրջափակումը ։ 2020 թվականի աշնանը սկսված թշնամական ագրեսիայից հետո, որը 2023 թվականի սեպտեմբերին ավարտվեց Արցախի ամբողջական էթնիկ զտմամբ, ավելի քան 150 հազար արցախցիներ զրկվեցին հայրենիքից և դարձան փախստական ։