Կարծիք. Հայաստանը մտնում է ոչ թե խաղաղության, այլ մրցակցող լոգիստիկ ռեժիմների դարաշրջան

Արմինֆո. Հայաստանը մտնում է ոչ թե խաղաղության, այլ մրցակցող լոգիստիկ ռեժիմների դարաշրջան։ Այս մասին հայտարարել է քաղաքագետ Վահե Դավթյանը։

«Երբ քո տարածքով ցանկանում են միաժամանակ անցկացնել մի քանի փոխբացառող երթուղիներ, խոսքը ոչ թե խաղաղության, այլ տարածության նկատմամբ վերահսկողության համար մղվող պայքարի մասին է։ «Խաղաղությունն» այստեղ կոնֆլիկտի յուրօրինակ ձև է»,- նշել է փորձագետը։

Դավթյանը համոզված է, որ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև գործարքն ուղղակիորեն կազդի Հարավային Կովկասի անվտանգության ճարտարապետության վրա։

«Ծովային շրջափակման վերացումը, իրանական նավթի նկատմամբ պատժամիջոցների կասեցումը, իրանական ֆինանսական ակտիվների առնվազն կեսի սառեցումից ազատումը և մի շարք այլ գործոններ անխուսափելիորեն կազդեն Մեծ Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ ներկայության տրամաբանության վրա։ Այդ թվում՝ նաև Կովկասում»,- շարունակել է նա։

Քաղաքագետը վստահ է, որ ներկա իրողություններում Թեհրանը կարող է վերաիմաստավորել TRIPP («Միջազգային խաղաղության և բարեկեցության հաղորդակցության ուղի») նախագիծը կամ առնվազն դադարել այն որպես «կարմիր գիծ» դիտարկել։ «Նոր կոնֆիգուրացիայում TRIPP-ը դառնում է Թուրքիա ածխաջրածինների մատակարարման կարևոր երթուղի, ինչը լուծում է ոչ միայն տնտեսական, այլև ռազմավարական խնդիր։ Այսօր ՆԱՏՕ-ի օրակարգում է ինքնավար վառելիքային համակարգի ձևավորումը՝ դաշինքի ռազմական ենթակառուցվածքների մատակարարման նպատակով։ Այստեղ է ներառվում նաև Թուրքիայից Արևելյան Եվրոպա նոր վառելիքատարը (Թուրքիա-Ռումինիա նավթամուղը), ինչի մասին ես նախկինում մանրամասն գրել եմ։ Իմ կանխատեսումն է՝ տեսանելի ապագայում ԱՄՆ-ն առաջ է մղելու Տրանսկասպյան գազատարի նախագիծը, առանց որի ողջ շարադրված ռազմավարությունը կավե ոտքերով հսկա է։ Այսպիսով, Հարավային Կովկասը կարող է դառնալ ՆԱՏՕ-ի ձևավորվող լոգիստիկայի կառուցվածքային տարրը»,- կարծում է Դավթյանը։

Միևնույն ժամանակ, նրա խոսքով, նույն նպատակներով հնարավոր է նաև իրանական ածխաջրածինների մատակարարումների ավելացում դեպի Թուրքիա։ Սա հատկապես վերաբերում է բնական գազին։

Նա հիշեցրել է, որ մինչև 2026 թվականի հուլիսի վերջը գործում է Իրանի և Թուրքիայի միջև պայմանագիրը՝ դեպի Թուրքիա իրանական բնական գազի մատակարարման վերաբերյալ։ Ծավալը տարեկան 10 մլրդ խորանարդ մետր է։ 2025 թվականին փաստացի մատակարարումները կազմել են 7,7 մլրդ խորանարդ մետր։ Թուրքիան արդեն ցանկություն է հայտնել երկարաձգել պայմանագիրը։ «Սա, իր հերթին, ուժեղացնում է մրցակցությունն Ադրբեջանի հետ թուրքական գազի շուկայում և պոտենցիալ կերպով թուլացնում է Բաքվի բանակցային դիրքերը Անկարայի հետ էներգետիկ երկխոսության մեջ։ Ցուցանիշներն իրենք իրենց մասին խոսում են. 2025 թվականին Թուրքիա խողովակաշարային գազի ներկրումը կազմել է 57,9 մլրդ խորանարդ մետր, որից մատակարարումները Ռուսաստանից կազմել են 21,1 մլրդ խորանարդ մետր, Ադրբեջանից՝ 11,9 մլրդ խորանարդ մետր, Իրանից՝ 7,7 մլրդ խորանարդ մետր»,- փաստել է Դավթյանը։

Փորձագետը համոզված է, որ վերոշարադրյալը վկայում է այն մասին, որ մեծանում է Կովկասի՝ որպես մերձավորարևելյան և եվրասիական քաղաքականության համակցման տարածության նշանակությունը։

«Եթե Իրանը մասնակիորեն դուրս է գալիս մեկուսացման ռեժիմից, ապա պայքարն արդեն մղվելու է ոչ թե նրա զսպման, այլ իրանական էներգակիրների և ապրանքների շարժման երթուղիների նկատմամբ վերահսկողության համար։ Իսկ սա ավտոմատ կերպով բարձրացնում է Հարավային Կովկասի ռազմավարական արժեքը բոլոր արտաքին խաղացողների համար։ Այլ կերպ ասած՝ Կովկասն աստիճանաբար դառնում է ոչ թե գլոբալ գործընթացների ծայրամաս, այլ նոր լոգիստիկ և էներգետիկ հոսքերի նկատմամբ վերահսկողության համար մղվող պայքարի առանցքային տարածություններից մեկը»,- եզրափակել է քաղաքագետը: