Պուտին․ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու դեպքում Հայաստանը կկորցնի ՀՆԱ-ի առնվազն 14 տոկոսը

Արմինֆո.  Փորձագետների նախնական գնահատականներով ՝ Եվրասիական տնտեսական միությունից Հայաստանի դուրս գալը կհանգեցնի նրա ՀՆԱ-ի առնվազն 14 տոկոսի կորստին: Այդ մասին մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, խոսելով այն մասին, թե ինչ է տալիս Հայաստանին մասնակցությունը Եվրամիությանը։

Պուտինի խոսքով՝ այդ հարցի շուրջ խոսակցությունները կարող են լինել միայն անկեղծ և բացարձակ բաց: "Գաղտնիքներ չկան, ես կարծում եմ, որ բոլորը պետք է իմանան այդ մասին ։ Բայց մինչ այդ ես ուզում եմ ասել, որ ռուս և հայ ժողովուրդներին դարեր շարունակ կապում են բարեկամության կապերն ու առանձնահատուկ հարաբերությունները ։ Ես ասել եմ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին ՝ այն ամենը, ինչ լավ է հայերի համար, ընդունելի է և լավ է Ռուսաստանի համար ։ Արեք այնպես, ինչպես հարկ եք համարում ՝ ելնելով հայ ժողովրդի շահերից ։ Դուք իշխանության մեջ եք, պատասխանատվություն եք կրում, ինչպես կասեք, այդպես էլ կլինի։ Դա չի փչացնի մեր հումանիտար, քաղաքական կապերը։ Բայց խոսքն այժմ զուտ տնտեսական սուբստանցիաների մասին է ։ Ամեն ինչ պետք է հաշվել, ուշադիր նայել և որոշում կայացնել։  Ուկրաինայի ճգնաժամը սկսվել է ԵՄ-ին անդամակցելու փորձերից։ Մենք դեմ չէինք, բայց ասում էինք, որ նորմերը բոլորովին այլ են։ Կան շատ բաներ, որոնք այսօր պարզապես համեմատելի չեն: Դա չի ասում, որ մենք դեմ ենք, մենք կողմ ենք, բայց դա ժամանակ, կապիտալ ներդրումներ է պահանջում", - հայտարարել Է Ռուսաստանի նախագահը։

Հենց այդ պատճառով, ինչպես նշել Է Պուտինը, այսօր, գործնականում,  անհնար է համատեղել մեկը մյուսի հետ (ԵԱՏՄ և ԵՄ - խմբ.)։ "Եվ այդ պատճառով էլ ստիպված ենք ինչ-որ տեղ կասեցնել մեր ողջ աշխատանքը, տվյալ դեպքում Հայաստանի հետ տնտեսության ոլորտում, մասնավորապես, ինտեգրացիոն գործընթացների շրջանակներում", - ընդգծել Է Պուտինը:

Խոսելով կառույցում գտնվելու առավելությունների մասին՝ Ռուսաստանի նախագահը հիշեցրել է, որ դրանք ամբողջ ԵԱՏՄ մեծ և պաշտպանված շուկա մուտք գործելն է, անմաքս առևտուրը, ընդհանուր տեխնիկական և բուսասանիտարական նորմերը, պարզեցված լոգիստիկան, էներգակիրների ցածր գները, ակտիվ ներդրումները: Այդ կապակցությամբ նա հիշեցրել է, որ ԵՍՏՄ բանկի (ԵԱԶԲ - խմբ.) վերջին տվյալներով ՝ Հայաստանում կուտակված ներդրումները կազմում են 4.9 մլրդ դոլար, որի 86% - ը ռուսական ծագում ունի ։ Դա, ինչպես նշել Է Ռուսաստանի նախագահը, առանց հաշվի առնելու ռուսական ծագման կապիտալները։ "Իսկ Երևանում կայացած հանդիպումից հետո եվրոպական գործընկերները խոստացել են 2,5 մլրդ եվրո ներդնել ։ Իսկ թե ինչպես ներդնել, դեռ պետք է տեսնել, բայց դա, այնուամենայնիվ, ավելի քիչ է, քան 4.9 - ը", - նշել է Ռուսաստանի նախագահը։

Պուտինը նաև կոչ է արել հաշվի առնել, որ կփակվի Հայաստանի մասնակցությունը ազատ առևտրի համաձայնագրերին: Նրա խոսքով ՝ դա կհանգեցնի լիարժեք մաքսային հսկողության և մաքսատուրքերի վերականգնման, բուսասանիտարական նորմերի ոլորտում փաստաթղթերի ճանաչման դադարեցման, ծառայությունների առևտրի կրճատմանը ՝ զբոսաշրջություն, տրանսպորտային ծառայություններ և այլն: "Սա նաև ԱՊՀ երկրների միգրանտների նկատմամբ գործող պահանջների կիրառումն է հայաստանցի աշխատավորների նկատմամբ, այսինքն ՝ Ռուսաստանում աշխատելու համար ստիպված կլինեք գնել արտոնագրեր, իսկ մշտական բնակության վայր մուտք գործելու համար անհրաժեշտ կլինի ապրել առնվազն հինգ տարի: Այնտեղ պահանջները շատ են, և բոլորը պետք է հստակ, ստույգ, ազնվորեն խոսեն այդ մասին։

Պետք է անցնել նաև հայկական ավտոփոխադրողների համար թույլատրելի կարգի վերականգնմանը ։ Դա անխուսափելի է,  և դա փոխգործակցության առանձին բարդ ոլորտ է։ Եվ, իհարկե, պետք է անցնել երկաթուղային տրանսպորտի սակագների մակարդակի բարձրացման՝ ներքին ռուսականից դեպի ԱՊՀ երկրների սակագներ։ Բացի վերը նշվածից, դա նաև էներգակիրների գների բարձրացում է։ Եվ այն արտոնությունները, որոնք Հայաստանն ունի այսօր, դրանք այլևս չեն լինի", - նշել Է Պուտինը։

Ըստ փորձագետների նախնական գնահատականների, ՌԴ նախագահի ասելով, դա կհանգեցնի Հայաստանի ՀՆԱ-ի առնվազն 14 տոկոսի կորստին։ "Դա շատ է, թե՞ քիչ, դա այլ հարց է ։ Բայց, այնուամենայնիվ, այս ամենը պետք է կշռադատել: Եթե վերցնենք վերջին երեք տարիները, այսինքն ՝ 2023 թվականից մինչև 2025 թվականը, Ռուսաստանի ՀՆԱ-ն աճ է գրանցել 10.3. Մինչդեռ ԵՄ - ն ՝ 3 տոկոս։ ԵԱՏՄ՝ 11,4%: Մի միավորումը տնտեսության մեջ աճ է տվել, իսկ մյուսը ՝ ոչ ։ Եվ մենք կխնդրեինք մեր հայ բարեկամներին, ընդ որում, այդ մասին ասել է ինքը ՝ Հայաստանի վարչապետը, հանրաքվե անցկացնել, թե որտեղ պետք է լինի Հայաստանը ՝ ԵԱՏՄ - ում թե ԵՄ-ում ։ Եվ մենք կխնդրեինք, որ դա արվեր որքան հնարավոր է շուտ", - եզրափակել Է Պուտինը ։

Նշենք, որ ՀՀ կառավարությունը 2025 թվականի հունվարի 9-ին հավանություն է տվել "ԵվրաՔվե" քաղաքացիական նախաձեռնության կողմից առաջարկված ՝ Եվրոպական միությանն անդամակցելու գործընթաց սկսելու մասին օրենքի նախագծին, որն ուղարկվել է Հայաստանի խորհրդարանի հաստատմանը։ Մարտի 26-ին երկրի խորհրդարանը վերջնական ընթերցմամբ ընդունել է այն և ուղարկել նախագահի ստորագրմանը։ Փաստաթուղթը ստորագրվել է նույն թվականի ապրիլի 4-ին։ Ռուսաստանը Հայաստանին տեղեկացրել է, որ Եվրասիական տնտեսական միությանը և Եվրամիությանը միաժամանակյա անդամակցությունն անհնար է: Մայիսի 9-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը լրագրողների հետ զրույցում Հայաստանին առաջարկել էր հնարավորինս շուտ կողմնորոշվել ԵՄ և ԵԱՏՄ անդամության հարցում ՝ նշելով հարկ եղած դեպքում "քաղաքակիրթ ապահարզան սկսելու" պատրաստակամությունը: Երևանում՝ ի պատասխան, նշել են, որ ԵԱՏՄ-ն կլքեն, երբ հարկ համարեն։

Նշենք, որ ըստ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալների, Հայաստանի և ԵԱՏՄ երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը 2025 թվականին կրճատվել է 36,9% - ով ՝ կազմելով 8 մլրդ դոլարից մի փոքր ավելի։ Ընդ որում, արտահանման մատակարարումների ծավալները նվազել են 5% - ով ՝ մինչև 3,2 մլրդ դոլար՝ ներմուծման 48,5% - ով նվազման ֆոնին ՝ մինչև 4,8 մլրդ դոլար ։ Ռուսաստանի հետ փոխադարձ առևտուրը հաշվետու ժամանակահատվածում ցուցադրել է  38,3% անկում ՝ կազմելով 7.6 մլրդ դոլար։ Բելառուսի  հետ ապրանքաշրջանառությունը 2025 թվականին աճել է 22.9% - ով' մինչև 251.4 մլն դոլար,  Ղազախստանի հետ ծավալների աճ է գրանցվել 6,3% մակարդակում՝  մինչև 115.9 մլն դոլար։ Ղրղըզստանի հետ դիտվում է  փոխադարձ առևտրի 23.2% անկում՝  մինչև 11.3 մլն դոլար։ ԵԱՏՄ երկրներին բաժին է ընկնում 37,5%։

2026 թվականի 1-ին եռամսյակում Հայաստանի եւ ԵԱՏՄ երկրների ապրանքաշրջանառությունը  նվազել է 15,6%-ով' մինչև 1,4 մլրդ դոլար: Ընդ որում, արտահանումը ցույց է տվել ծավալների 6.5% նվազում՝ կազմելով 685.9 մլն դոլար՝ ներմուծման 22,6% ' մինչև 722.7 մլն դոլար անկման ֆոնին: