Պետական ֆինանսների կառավարման մասնագետ․ Հայաստանում ընտրություններն այսօր վերածվել են ոչ թե գաղափարների, այլ ֆինանսական ռեսուրսների պայքարի

Արմինֆո.Հայաստանում ընտրություններն այսօր վերածվել են ոչ թե քաղաքական գաղափարների, այլ ֆինանսական ռեսուրսների պայքարի, որոնք քաղաքական ուժերն օգտագործում են ընտրողներին ներգրավելու համար: Այդ մասին  հայտարարել է պետական ֆինանսների կառավարման մասնագետ Արտակ Քյուրումյանը՝ Երևանում "Ո՞վ է ֆինանսավորում քաղաքականությունը. Ռիսկերը ընտրություններից առաջ" թեմային նվիրված մամուլի ասուլիսի ժամանակ։

Այդ համատեքստում փորձագետն անդրադարձել է 2024 թվականին ուժի մեջ մտած փոփոխություններին, որոնց համապատասխան, նախընտրական հիմնադրամին նվիրատվությունների շեմը 2,5 մլն դրամից դարձել է 10 մլն դրամ, իսկ հաշվետվության նոր ձևը պարունակում է միայն անուն-ազգանուն: Քյուրումյանն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ այդ փոփոխությունները կարող են բացասական հետեւանքներ ունենալ, քանի որ հենց Ազգային ժողովում բավականին շատ են նույն անուն-ազգանուններով մարդիկ, ինչը դժվարացնում է նվիրատուների նույնականացումը: "Դրա համար էլ կան անձի ինքնությունը որոշելու այլ տվյալներ, և այդ առումով միայն անուն - ազգանվան առկայությունը խնդիրներ է ստեղծում", - նշել է նա:

Խոսելով նվիրատվությունների շեմի բարձրացման մասին ՝ փորձագետը նկատել է, որ դա, իր հերթին, հնարավորություններ է բացում քաղաքական գործընթացներում խոշոր ներդրումների, երբեմն, նույնիսկ, ստվերային գումարների ներդրման համար: Քյուրումյանը կարծում է, որ դա ռիսկեր է ստեղծում ինչպես իշխող կուսակցության, այնպես էլ ընդդիմության համար, քանի որ ֆինանսական հոսքերը կարող են դուրս գալ վերահսկողությունից: "Ըստ էության, եկամուտների և ծախսերի վերահսկման խնդիր է առաջանում, այսինքն ՝ հնարավորություն չկա համոզվելու, որ մենք գործ ունենք ընտրությունների արդար քաղաքական պայքարի հետ", - նկատել է փորձագետը:

Այդ առնչությամբ նա կոչ է արել ուշադրություն դարձնել, թե ովքեր են եղել նվիրատվությունների շեմի բարձրացման նախաձեռնողները, հիշեցնելով, որ նախաձեռնությունը եղել է իշխող "Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցությունից: Քյուրումյանը նշել է, որ նման գործողությունները կասկածներ են հարուցում ՝ հարցեր առաջացնելով այդ որոշումների հնարավոր թաքնված նպատակների մասին։ Բացի այդ, ինչպես նշել է փորձագետը, իշխանությունների ֆինանսավորմամբ առավել հաճախ հետաքրքրված են գործարարները, որոնք առաջնորդվում են սեփական ֆինանսական շահերով ։ "Այսինքն, դա նշանակում է, որ այնտեղ կա թաքնված ֆինանսական շահ, և, ամենայն հավանականությամբ, կա ինչ - որ պայմանավորվածություն իշխանությունների հետ ։ Իհարկե, ֆինանսավորման խնդիրները վերաբերում են նաև այլ քաղաքական ուժերին, բայց ես շեշտը դնում եմ հենց իշխանությունների վրա, քանի որ նրանք կառավարում են պետական ֆինանսները ։ Դա բիզնեսի մոտ հետաքրքրություն է առաջացնում նվիրատվություն անել հենց իշխանություններին, որպեսզի հետագայում ավելի լոյալ վերաբերմունք ստանան պետական կառույցների կողմից", - պարզաբանել է Քյուրումյանը։

Փորձագետի խոսքով ՝ այս համատեքստում մեծ դեր ունի հետաքննական լրագրությունը, որը, ի տարբերություն դրա համար պատասխանատու կառույցների, բացահայտում է նման դեպքերը: Քանի որ, ինչպես նշել է Քյուրումյանը, այս խնդրի նկատմամբ ուշադրության բացակայությունը կարող է հանգեցնել ընտրությունների արդարության նկատմամբ հանրության վստահության կորստին: "Ըստ էության, մարդիկ տեսնում են, որ ընտրությունները վաղուց արդեն գաղափարախոսությունների պայքար չեն, այլ վերածվել են ֆինանսական ռեսուրսների պայքարի։ 2018 թվականին Հայաստանի ժողովուրդն ընտրություն կատարելիս մերժում էր հին անարդար կառավարումը և ձգտում արդարության։ Սակայն, քանի որ ժողովուրդը չկարողացավ հասնել դրան, հիասթափությունն այնքան մեծացավ, որ ընտրություններն այսօր վերածվել են ֆինանսական ռեսուրսների պայքարի թատերաբեմի, որոնք քաղաքական ուժերն օգտագործում են ընտրողներին ներգրավելու համար: Այդ պատճառով այս ընտրություններում սպասվում է հաղորդակցության տեխնոլոգիաների առավելագույն օգտագործում՝ ընտրողներին այս կամ այն ուժի օգտին քվեարկելու դրդելու համար", - կարծում է փորձագետը։

Խոսելով այն մասին, թե ինչ պետք է անել այդ դեպքում, Քյուրումյանը նշել է, որ անհրաժեշտ են փոփոխություններ: Նրա խոսքով ՝ երկիրը չպետք է անտեսի իր առջև ծառացած մի շարք մարտահրավերներ, իսկ քաղաքական ուժերը պետք է գաղափարական պայքարում ոչ միայն ինչ-որ բան առաջարկեն, այլև ընտրողին բացատրեն այդ առաջարկների իրականացման ուղիները և ներկայացնեն ֆինանսական հաշվետվողականություն:

Քաղաքագետ Տիգրան Մուղնեցյանն, իր հերթին, հավելել է, որ փոփոխությունները մեկ այլ խնդիր էլ են ստեղծում ՝ կախվածություն: Նա պարզաբանել է, որ երբ կուսակցությունները նախապատվություն են տալիս ինչ-որ բիզնեսի նվիրատվություններին, հետագայում դա կարող է հանգեցնել նրանից կախվածության ։ Բացի այդ, ինչպես նկատել է Մուղնեցյանը, 2024 թվականի փոփոխությունների համաձայն, եթե ինչ-որ մեկը ցանկանում է նվիրատվություն կատարել,     նա այն իրականացնում է կուսակցությունների միջոցով, իսկ նրանք այդ միջոցները փոխանցում են նախընտրական հիմնադրամին: Արդյունքում, ինչպես պարզաբանել է քաղաքագետը, ընտրողը կտեսնի միայն կուսակցությանը փոխանցված գումարը, բայց չի իմանա, թե ով է այն փոխանցել:

"Ավելին, ըստ այդ նույն փոփոխությունների, նվիրատվություններ կատարած անձանց մասին տեղեկատվությունը հասանելի կլինի միայն հաջորդ տարի։ Սակայն թափանցիկության սկզբունքը կարող է ապահովվել միայն այն դեպքում, եթե ընտրողը գիտի, թե ով է ֆինանսավորում այն քաղաքական ուժին, որի օգտին իրենք մտադիր են քվեարկել։ Խնդիրը նաև այն է, որ այդ փոփոխությունների շուրջ համարժեք քննարկումներ չեն անցել, հիմնավորումներ չեն ներկայացվել այդ փոփոխությունների հրամայականի պատճառների մասով ։ Եվ ստացվում է, որ այդ փոփոխությունները հնարավորություններ են բացում նրանց համար, ովքեր այսօր մեծ ֆինանսներ ունեն", - եզրափակել է Մուղնեցյանը։

Հիշեցնենք, որ Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունները նախատեսված են 2026 թվականի հունիսի 7-ին ։