Freedom House–ի զեկույցը․ Հայաստանում կոռուպցիոն ռիսկերը պահպանվում են, իսկ որոշ ոլորտներում, նույնիսկ՝ խորանում

Արմինֆո. Freedom House–ի Freedom in the World 2025 զեկույցում Հայաստանի վերաբերյալ կոռուպցիայի թեման չի ներկայացվում որպես առանձին գլուխ, սակայն այն համակարգային կերպով ներթափանցում է պետական կառավարման, դատական իշխանության, ընտրական գործընթացների և մարդու

իրավունքների տարբեր բաժիններ։ Այդ մասին ասվում է ԱրմԻնֆո-ին տրամադրված "ԱնտիԿոր" հարթակի հաղորդագրության մեջ ։

Նշվում է, որ  զեկույցի համադրված վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հակակոռուպցիոն հռչակված քաղաքականության ֆոնին կոռուպցիոն ռիսկերը պահպանվում են, իսկ որոշ ոլորտներում՝ խորանում։

Ներկայացվում են զեկույցից բխող հիմնական կոռուպցիոն արձանագրումները՝ ըստ բովանդակային բլոկների։

Freedom House–ը փաստում է, որ՝ իշխող կուսակցության բարձրաստիճան պաշտոնյաները հազվադեպ են ենթարկվում իրական քննության, նույնիսկ այն դեպքերում, երբ առկա են պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահման ակնհայտ ցուցումներ; կոռուպցիոն գործերով հաջողված դատապարտումները վերին էշելոններում մնում են բացառիկ, ոչ թե կանոն։

Էկոնոմիկայի նախարար Վահան Քերոբյանի 2024 թ. հրաժարականը՝ պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահման մեղադրանքով, զեկույցում ներկայացվում է ոչ թե որպես համակարգային շրջադարձ, այլ մեկուսացված դեպք, որը չի հանգեցրել ոլորտային մաքրման կամ ինստիտուցիոնալ հետևանքների։

Զեկույցում առանձնահատուկ ընդգծվում է, որ հակակոռուպցիոն համակարգն ինքն է դարձել կոռուպցիոն ռիսկերի աղբյուր։ Լրատվամիջոցների հետաքննությունները 2023–2024 թթ. բացահայտել են դատավորների գույքի հայտարարագրերում և կենսագրական տվյալներում լուրջ ռիսկեր; այդ արձանագրումները չեն հանգեցրել արագ և հրապարակային իրավական արձագանքի։

Բացի այդ,  Հակակոռուպցիոն կոմիտի նախագահ Սասուն Խաչատրյանի հրաժարականը վարչապետի պահանջով, նրան փոխարինելու համար միայն մեկ թեկնածուի առաջադրումը
զեկույցում գնահատվում են որպես մրցակցային և անկախ նշանակման սկզբունքների խաթարում։

Նաեւ ուշադրություն է հրավիրվում այն հանգամանքին, որ Ազգային ժողովը չի կարողացել ժամանակին համալրել Կոռուպցիայի կնխարգելման հանձնաժողովի կազմը, 2024 թ. ընթացքում չի նշանակվել մշտական նախագահ, ինչը թուլացրել է կառույցի գործունակությունը։

Արձանագրվում է, որ Freedom House–ը դատական համակարգը բնութագրում է որպես քաղաքական ազդեցության և կոռուպցիոն խոցելիության կենտրոն։

«Դատավորների նկատմամբ կիրառվող կարգապահական վարույթները, հատկապես քաղաքականապես զգայուն գործերով, ընկալվում են որպես ճնշման և վերահսկման գործիք;

դատավորների նշանակման հատուկ ընթացակարգերը, որոնք շրջանցում են Արդարադատության ակադեմիայի պարտադիր ուսուցումը, օգտագործվել են քաղաքական կապեր ունեցող անձանց համակարգ ներմուծելու համար», - ասվում է հաղորդագրությունում։

Սա, ըստ զեկույցի, ուղղակիորեն խաթարում է կոռուպցիոն գործերի արդար քննության հնարավորությունը։

Զեկույցում ուշշադրություն է հրավիրվում  նաեւ թափանցիկության պակասին և տեղեկատվության փակ լինելուն։

Կոռուպցիոն ռիսկերի կարևոր աղբյուր է դիտարկվում նաև պետական գործունեության ոչ թափանցիկությունը։ «Պետական գնումների վերահսկողությունը և գույքի հայտարարագրման մեխանիզմները մնում են թույլ; լրագրողների տեղեկատվության հարցումները հաճախ մնում են անպատասխան, ուշացած կամ ձևական; կառավարությունը չի հրապարակել, օրինակ, 2024թ. սահմանազատման գործընթացում Ադրբեջանին փոխանցված տարածքների համար տրամադրված փոխհատուցումների չափերը, ինչը արդարացի կասկածներ է առաջացրել փոխհատուցման համաչափության և չարաշահումների վերաբերյալ», - ասվում է հարթակի հաղորդագրությունում։

Freedom House–ը արձանագրում է, որ՝ վարչական ռեսուրսների զանգվածային չարաշահումը, հատկապես տեղական ընտրություններում, մնում է քրոնիկ խնդիր, ընտրակաշառքի բացահայտ դեպքերը նվազել են, սակայն ընտրողների վրա անուղղակի ազդեցության մեխանիզմները պահպանվել են, իշխող կուսակցության ընտրարշավների հնարավոր ապօրինի ֆինանսավորման վերաբերյալ լրագրողական բացահայտումները չեն ստացել արդյունավետ իրավական ընթացք։

«Freedom House–ի 2025 թվականի զեկույցի համադրական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանում կոռուպցիան վերափոխվել է, բայց չի վերացել։ Այն այլևս չի դրսևորվում միայն բացահայտ կաշառքներով, այլ՝ինստիտուցիոնալ անպատժելիությամբ, քաղաքական վերահսկողության տակ գտնվող հակակոռուպցիոն մարմիններով, ընտրովի արդարադատությամբ, թափանցիկության բացակայությամբ։

Զեկույցի առանցքային ուղերձը հստակ է. առանց իրական դատական անկախության և քաղաքական կամքից անկախ հակակոռուպցիոն ինստիտուտների՝ կոռուպցիայի դեմ պայքարը մնում է ձևական», - ասվում է հարթակի հաղորդագրությունում։