4 հայ գերիների վերադարձը հույս է ներշնչում, որ այդ գործընթացները կշարունակվեն․ իրավապաշտպան

Արմինֆո. Սիրիացի վարձկանների հանձնումն ու հայ գերիների վերադարձը տեղի են ունեցել միաժամանակ, և այստեղ կարող են լինել տարբեր մեկնաբանություններ, բայց, ամեն դեպքում, դա չափազանց կարևոր գործընթաց է, և մենք ողջունում ենք ցանկացած հայի վերադարձ. այլ կարծիք լինել չի կարող:

Այդ մասին  հունվարի 17-ին մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է Միջազգային եւ համեմատական իրավունքի կենտրոնի ղեկավար, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում հայ գերիների ներկայացուցիչ Սիրանուշ Սահակյանը։

Հիշեցնելով, որ վերջին անգամ հայկական կողմին գերիներ էին վերադարձվել 2023 թվականի դեկտեմբերին, նա նշել է, որ հետագայում գործընթացը, կարելի է ասել, սառեցվել էր։ Միևնույն ժամանակ, իրավապաշտպանը նկատել է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի նախաստորագրումից հետո սպասվում էր, որ հայկական կողմին կվերադարձվեն ավելի մեծ թվով գերիներ: Եվ, այնուամենայնիվ, մեր 4 քաղաքացիների վերադարձը, Սահակյանի խոսքով, հույս է ներշնչում, որ գործընթացը կարող է շարունակվել։

Գերիների վերադարձի գործընթացի արդյունավետության բարձրացման հարցում, իրավապաշտպանի կարծիքով, անհրաժեշտ է քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտի և երկրի իշխանությունների փոխգործակցություն։ "Կարծում եմ, որ գերիների վերադարձը, եթե դա տեղի է ունենում ոչ իրավական ճանապարհով, հնարավոր է միայն իշխանության ներկայացուցիչների ներգրավմամբ։ Առանց նրանց հարցը փակուղի է մտնում։ Պետությունը պետք է բանակցությունների միջոցով արդյունքի հասնի, իսկ քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտը ՝ միջազգային հանրության ուշադրությունը հրավիրի տեղի ունեցողի վրա, որպեսզի լրացուցիչ ճնշում գործադրվի Ադրբեջանի վրա։

Պատասխանելով ՄԻԵԴ-ում հայ գերիների իրավունքների խախտմանն առնչվող դատական գործերի վերաբերյալ հարցին, թե՝ արդյոք դրանք շարունակվելու են, Սահակյանը կարծիք է հայտնել, որ ճիշտ և արդար կլինի շարունակել այդ գործընթացները: Սակայն այստեղ, ըստ նրա, ամեն ինչ կախված է Հայաստանի իշխանությունների դիրքորոշումից․ արդյոք նրանք հետևողական կլինեն այս հարցում, թե՝ ոչ։

Հիշեցնենք, որ 2026 թվականի հունվարի 14-ին Ադրբեջանն ազատ է արձակել ապօրինի կալանավորված չորս հայ գերիների ՝ 2020 թվականին Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) դեմ սանձազերծված պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի կողմից ռազմական գործողությունների ժամանակ գերեվարված երկու սիրիացի վարձկանների դիմաց։

Վագիֆ Խաչատրյանն անազատության մեջ էր 2023 թվականից՝ այն բանից հետո, երբ ադրբեջանական ուժերի կողմից առևանգվել էր ԿԽՄԿ առաքելության շրջանակներում Լեռնային Ղարաբաղից բժշկական տարհանման ժամանակ: Լիբանանի քաղաքացի Վիգեն Էուլջեքջյանը 2020 թվականից գտնվում էր Ադրբեջանում անազատության մեջ՝ գերեվարվելով 2020 թվականի հրադադարից հետո ՝ Լաչինի միջանցքով տարանցման ժամանակ: Գևորգ Սուջյանն ու Դավիթ Դավթյանն ադրբեջանական ուժերի կողմից գերեվարվել էին 2020 թվականի Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմին վերջ դրած հրադադարի համաձայնագրի ստորագրման հաջորդ օրը: Երկուսն էլ խաղաղ բնակիչներ էին և բարեգործական հասարակական կազմակերպության հիմնադիրներ:

Փոխարենը՝ Հայաստանն ազատ է արձակել 2020 թվականի նոյեմբերին հայկական ուժերի կողմից գերեվարված երկու սիրիացի վարձկանների՝ Մուհրաբ Մուհամմադ ալ-Շխերիին և Յուսեֆ Ալաբեդ Ալ - Հաջինին։ Երկուսն էլ դատավարության ժամանակ խոստովանել են, որ ծառայել են որպես վարձկաններ, և 2021 թվականին Հայաստանի դատարանի կողմից դատապարտվել էին ցմահ ազատազրկման՝ Արցախի խաղաղ բնակիչների դեմ կատարած հանցագործությունների համար։ Այն ժամանակ վարձկանները վկայել էին, որ իրենց հրահանգվել էր չխնայել ոչ մեկի կյանքը, և նրանց տրվել էին հստակ հրահանգներ և նյութական վարձատրություն՝ հայ գերիներին գլխատելու համար։

Առնվազն 19 հայ ռազմագերիներ շարունակում են ապօրինի կալանքի տակ մնալ Ադրբեջանում, որտեղ նրանք շարունակում են ենթարկվել խոշտանգումների և ծաղրի: Նրանց թվում են Լեռնային Ղարաբաղի ութ նախկին պաշտոնյաներ․  նախկին պետական նախարար (2022-2023թթ.) Ռուբեն Վարդանյանը, նախկին նախագահ (2020-2023թթ.) Արայիկ Հարությունյանը, նախկին նախագահ (2007-2020թթ.) Բակո Սահակյանը, նախկին նախագահ (1997-2007թթ.) Արկադի Ղուկասյանը, Ազգային ժողովի նախագահ Դավիթ Իշխանյանը, նախկին արտգործնախարար Դավիթ Բաբայանը; պաշտպանության նախկին նախարար Լևոն Մնացականյանն ու պաշտպանության նախկին փոխնախարար Դավիթ Մանուկյանը: