ANCA-ն կոչ է անում ԱՄՆ-ին ակտիվացնել ջանքերը Բաքվում պահվող հայ ռազմագերիներին ազատ արձակելու ուղղությամբ

Արմինֆո. Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբը (ANCA) կոչ է անում ակտիվացնել ԱՄՆ ջանքերը՝ ապահովելու, առնվազն, 19 հայ ռազմագերիների անհապաղ և անվերապահ ազատ արձակումը, որոնք ապօրինի կալանքի տակ են մնում Ադրբեջանում` հունվարի 14-ին չորս հայ պատանդների ազատ արձակումից հետո ՝ երկու դատապարտված սիրիացի վարձկանների դիմաց:

"Պատանդների այսօրվա փոխանակումը ցույց է տալիս Ադրբեջանի կողմից "պատանդների դիվանագիտության"շարունակական օգտագործումը Հայաստանից քաղաքական զիջումներ կորզելու համար: Առնվազն 19 հայեր գերության մեջ են մնում Ադրբեջանում, որտեղ նրանք շարունակում են ենթարկվել խոշտանգումների և ծաղրի, զրկվa] են իրենց հիմնական օրինական իրավունքներից և նրանց նկատմամբ կեղծ դատավարություններ են անցկացվում ՝ իրենց հայկական ինքնության պատճառով: Ադրբեջանին չպետք է տրամադրվի քողարկում կամ անպատժելիություն հայ բանտարկյալների նկատմամբ շարունակվող կալանավորման և ծաղրի համար", - ասվում է ANCA-ի հայտարարության մեջ, որը տրամադրվել է ԱրմԻնֆո-ին:

Այդ առնչությամբ ANCA-ն կոչ է անում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմին ընդլայնել ջանքերը ՝ ապահովելու բոլոր մնացած հայ գերիների անհապաղ և անվերապահ ազատ արձակումն, ու Կոնգրեսին կոչ է անում ընդունել Հայաստանի հետ անվտանգության գործընկերության մասին օրենքը (H. R. 6840) և Ադրբեջանի նկատմամբ պատժամիջոցների վերանայման մասին օրենքը (H. R. 5369) ՝ Ադրբեջանին պատերազմական հանցագործությունների և մարդու իրավունքների խախտումների համար պատասխանատվության ենթարկելու համար:

2026 թվականի հունվարի 14-ին Ադրբեջանը ազատ է արձակել ապօրինի ձերբակալված չորս հայ գերիների ՝ 2020 թվականին Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) դեմ սանձազերծված պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի կողմից ռազմական գործողությունների ժամանակ գերեվարված երկու սիրիացի վարձկանների դիմաց։

Կազմակերպությունը հիշեցրել է, որ չորս հայ գերիները՝ Վագիֆ Խաչատրյանը, Վիգեն Էուլջեքջյանը, Գևորգ Սուջյանը և Դավիթ Դավթյանը, Ադրբեջանի կողմից ապօրինի պահվող ոչ զինվորական անձինք են, և նրանց սպառնում էր մինչև 15 տարվա ազատազրկում ՝ քաղաքական շարժառիթներով պայմանավորված մեղադրանքներով:

Վագիֆ Խաչատրյանն անազատության մեջ էր 2023 թվականից՝ այն բանից հետո, երբ ադրբեջանական ուժերի կողմից առևանգվել էր ԿԽՄԿ առաքելության շրջանակներում Լեռնային Ղարաբաղից բժշկական տարհանման ժամանակ: Լիբանանի քաղաքացի Վիգեն Էուլջեքջյանը 2020 թվականից գտնվում էր Ադրբեջանում անազատության մեջ՝ գերեվարվելով 2020 թվականի հրադադարից հետո ՝ Լաչինի միջանցքով տարանցման ժամանակ: Գևորգ Սուջյանն ու Դավիթ Դավթյանն ադրբեջանական ուժերի կողմից գերեվարվել էին 2020 թվականի Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմին վերջ դրած հրադադարի համաձայնագրի ստորագրման հաջորդ օրը: Երկուսն էլ խաղաղ բնակիչներ էին և բարեգործական հասարակական կազմակերպության հիմնադիրներ:

Փոխարենը՝ Հայաստանն ազատ է արձակել 2020 թվականի նոյեմբերին հայկական ուժերի կողմից գերեվարված երկու սիրիացի վարձկանների՝ Մուհրաբ Մուհամմադ ալ-Շխերիին և Յուսեֆ Ալաբեդ Ալ - Հաջինին։ Երկուսն էլ դատավարության ժամանակ խոստովանել են, որ ծառայել են որպես վարձկաններ, և 2021 թվականին Հայաստանի դատարանի կողմից դատապարտվել էին ցմահ ազատազրկման՝ Արցախի խաղաղ բնակիչների դեմ կատարած հանցագործությունների համար։ Այն ժամանակ վարձկանները վկայել էին, որ իրենց հրահանգվել էր չխնայել ոչ մեկի կյանքը, և նրանց տրվել էին հստակ հրահանգներ և նյութական վարձատրություն՝ հայ գերիներին գլխատելու համար։

Առնվազն 19 հայ ռազմագերիներ շարունակում են ապօրինի կալանքի տակ մնալ Ադրբեջանում, որտեղ նրանք շարունակում են ենթարկվել խոշտանգումների և ծաղրի: Նրանց թվում են Լեռնային Ղարաբաղի ութ նախկին պաշտոնյաներ․  նախկին պետական նախարար (2022-2023թթ.) Ռուբեն Վարդանյանը, նախկին նախագահ (2020-2023թթ.) Արայիկ Հարությունյանը, նախկին նախագահ (2007-2020թթ.) Բակո Սահակյանը, նախկին նախագահ (1997-2007թթ.) Արկադի Ղուկասյանը, Ազգային ժողովի նախագահ Դավիթ Իշխանյանը, նախկին արտգործնախարար Դավիթ Բաբայանը; պաշտպանության նախկին նախարար Լևոն Մնացականյանն ու պաշտպանության նախկին փոխնախարար Դավիթ Մանուկյանը:

Հայ կալանավորներին շարունակում են մերժել իրենց հիմնական օրինական իրավունքները, այդ թվում ՝ իրենց ընտրությամբ իրավաբանական օգնության հասանելիությունը, և ենթարկում են շինծու դատավարությունների, որտեղ նրանց քաղաքականացված մեղադրանքներ են ներկայացվում ՝  իրենց հայկական ինքնության և Արցախի հայերի ինքնորոշման իրավունքի պաշտպանության հիման վրա՝ Ադրբեջանի ագրեսիայի պայմաններում։

2025 թվականի սեպտեմբերին Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն (ԿԽՄԿ) հայտարարել է Ադրբեջանում իր գործունեությունը դադարեցնելու մասին ՝ երկրի կառավարության խնդրանքով։ ԿԽՄԿ-ը միակ կազմակերպությունն էր, որը լիազորված էր այցելել հայ բանտարկյալներին, և նրանց արտաքսումը լրջորեն սպառնում է կալանավորների բարեկեցությանը: Չնայած Հայաստանի հետ շարունակվող խաղաղ բանակցություններին ՝ Ադրբեջանը հրաժարվում է ազատ արձակել հայ բանտարկյալներին՝ խաղաղության համաձայնագրի շրջանակներում: Ադրբեջանը նաև Հայաստանից պահանջել է խաղաղության համաձայնագրի շրջանակներում հետ կանչել Ադրբեջանի դեմ իր միջազգային հայցերը, ինչը կփակի մնացած հայ բանտարկյալներին ազատ արձակելու կարևոր իրավական ուղիները:

Միջազգային իրավունքին համապատասխան և Միջազգային դատարանի որոշմամբ Ադրբեջանը պարտավոր է ապահովել գերության մեջ գտնվող մյուս բոլոր հայ գերիների, պատանդների և քաղաքացիական անձանց անհապաղ և անվերապահ ազատ արձակումը: