Արմինֆո. Մի խումբ հայ առաքելական եւ կաթոլիկ առաջնորդներ կոչ են անում Հռոմի Պապ Լեւոն XIV-ին դիմել Ադրբեջանում պահվող արցախցի առնվազն 23 հայ բանտարկյալների ազատ արձակման խնդրանքով՝ վկայակոչելով նրանց վիճակի վատթարացումը և Լեռնային Ղարաբաղում քրիստոնեական ժառանգության ոչնչացումը:
Ուղերձը, որը հրապարակվել է The Christian Post պարբերականում, հղվել է Սուրբ ծնունդին ընդառաջ և ձերբակալվածներին նկարագրում է որպես 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի կողմից տարածաշրջանի հայ բնակչության էթնիկ զտումների զոհեր։ Ուղերձն ստորագրած ավելի քան մեկ տասնյակ անձանց թվում են Նյու Յորքի Հռոմի կաթոլիկ արքեպիսկոպոսությունից պաշտոնաթող կարդինալ Թիմոթի Դոլանը և Ամերիկայի Հայ Առաքելական Եկեղեցու Արևելյան առաջնորդարանից արքեպիսկոպոս Անուշավան Տանիելյանը:
Հրապարակման մեջ հիշեցվում է, որ Լեռնային Ղարաբաղը 1991թվից առավելապես հայկական է եղել բնակչությամբ և ինքնակառավարվել է, թեև մնացել է Ադրբեջանի միջազգայնորեն ճանաչված մաս: 2023 թվականին Բաքվի ռազմական արշավի ընթացքում՝ ամիսներ տևած ռազմական շրջափակումից հետո հաշված օրերի ընթացքում, ավելի քան 120 000 էթնիկ հայեր ստիպված են եղել փախչել ՝ վերջ դնելով անկլավի փաստացի անկախության երեք տասնամյակներին:
Նշվում է նաև, որ շվեյցարական "Քրիստոնեական համերաշխություն Ինթերնեշնլ" կազմակերպության տվյալներով, Բաքվում պահվում է մոտ երկու տասնյակ մարդ, հիմնականում, նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, որոնք դատարանի առջև են կանգնում փակ դռների հետևում ՝ առանց անաչառ իրավաբանական օգնության հասանելիության կամ իրենց դեմ ապացույցներին ծանոթանալու հնարավորության: Եվրախորհրդարանը նախազգուշացրել է, որ պատանդները ենթարկվում են շինծու դատաստանի:
"Նրանց՝ ընտանիքների հետ շփումը, առանց այն էլ սահմանափակ, վատացել է այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանը երկրից վտարել է Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեին։ Նրանց քրիստոնեական հավատը և նրանց արժանապատվությունը ՝ որպես մարդիկ, ճնշվում են", - ասվում է նամակում։
Նամակը ստորագրողները հայտարարել են, որ այդ տղամարդիկ ՝ ռազմագերիները, Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի գրավումից հետո մինչ օրս անհետ կորած համարվող մոտ 80 անձանց թվում են: Նրանք մտահոգություն են հայտնել այն առնչությամբ, որ այդ գերիներին մերժվում է կապի միջոցների և հիմնական իրավական երաշխիքների հասանելիությունը, ինչպես նաև նրանց քրիստոնեական հավատը խախտվում է կալանավայրերում:
Նամակում հիշատակվել են տեղեկություններ այն մասին, որ Ադրբեջանը ոչնչացրել է հայկական պատմական եկեղեցիներ ու վանքեր՝ Իրաքում և Սիրիայում Իսլամական պետության գործողություններին գերազանցող մասշտաբներով: Հեղինակները դա անվանել են տարածաշրջանում քրիստոնեության գրեթե 2000-ամյա պատմության ոչնչացման արշավի մի մաս:
"Ադրբեջանի արշավը դուրս է գալիս ողջերի բանտարկության շրջանակներից և ներառում է ամենասուրբ ժառանգության ոչնչացումը ։ Վերջին փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ Ադրբեջանը Լեռնային Ղարաբաղում համակարգված ավելի շատ քրիստոնեական հուշարձաններ ու եկեղեցիներ է ոչնչացրել, քան ԻԼԻՊ-ը՝ Իրաքում եւ Սիրիայում. դա գրեթե երկու հազարամյա քրիստոնեական քաղաքակրթության ոչնչացում է, ներառյալ միջնադարյան եկեղեցիները, վանքերն ու անթիվ սրբավայրերը", - ասված է նամակում:
Նամակը ստորագրողների թվում են նաև Հյուսիսային Ամերիկայի Հայ Եկեղեցու Արևելյան թեմի առաջնորդ Մեսրոպ եպիսկոպոս Պարսամյանը, Մելքիտեի կաթոլիկ եկեղեցու եպիսկոպոս Ֆրանսուա Բեյրութին և Ընդդեմ հակասեմիթության կաթոլիկների կոալիցիայից՝ Սիմոնա Ռիզկալան:
2024 թվականի մայիսին ՄԱԿ-ի Խոշտանգումների դեմ կոմիտեն մտահոգություն էր հայտնել Ադրբեջանում հայերի խոշտանգումների, կամայական ձերբակալությունների և դատական հետապնդումների մեղադրանքների վերաբերյալ, եզրակացնելով, որ ահաբեկչության մեղադրանքով 23 հայերի ձերբակալությունը բավարար իրավական երաշխիքներ չի ունեցել։
2023 թվականի նոյեմբերին հրապարակված նախնական վճռով Միջազգային դատարանը պարտավորեցրել է Ադրբեջանին ապահովել տեղահանված հայերի անվտանգ վերադարձը և զերծ մնալ այնպիսի գործողություններից, որոնք կարող են խոչընդոտել այդ գործընթացին, ներառյալ ձերբակալումը կամ խոչընդոտումը:
Մարտի 3-ին ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատար Ֆոլկեր Թյուրկը կոչ է արել անհապաղ ազատ արձակել էթնիկ հայերին և Ադրբեջանի կողմից բոլոր ձերբակալվածներին, այդ թվում ՝ ռազմական գործողությունից հետո:
Կաթոլիկ և հայ կրոնական առաջնորդները նաև վկայակոչել են Լեւոն Պապի կողմից վերջերս հայ նահատակ Սուրբ Իգնատիոս Մալոյանի սրբադասումը ՝ որպես Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու ՝ հայերի հետ անփոփոխ համերաշխության նշան: Նրանք հիշատակել են Պապի ավելի վաղ արած հայտարարությունն այն մասին, որ հայերը "քարի մեջ խաչ են փորագրում ՝ որպես իրենց հաստատուն և անսասան հավատքի նշան"։
Նրանք պնդել են, որ ներկայիս իրավիճակը պահանջում է Սուրբ Աթոռի միջամտություն՝ հաշվի առնելով նրա բարոյական հեղինակությունն ու Բաքվի հետ դիվանագիտական կապերը: Նամակում կոչ էր արվում Լեւոն Պապին անձամբ հանդես գալ գերիների ազատ արձակման օգտին, քանի որ նման կոչը կարող է օգնել վերջ տալ ընտանիքների տառապանքներին, որոնք դեռ սպասում են իրենց սիրելիների մասին լուրերի:
Խումբը դիմել է Հռոմի Պապին՝ Սուրբ ծննդյան նախօրեին միջոցներ ձեռնարկելու խնդրանքով՝ այն անվանելով գթասրտության և վերամիավորման ժամանակ:
Քաղաքական գործիչ․ Հայաստանում Մոլդովական սցենարի կիրառումը կհանգեցնի հեղափոխության
Կարծիք. Ամերիկյան օրակարգը Հարավային Կովկասում ունի երկու առաջնահերթություն՝ TRIPP նախագիծը և Իրանի վրա ճնշումը
Հայ քաղաքագետը նշել է ԱՄՆ պետքարտուղարի՝ վաղը Երեւան կատարելիք այցի երկու հավանական նպատակները
Քաղաքագետ. ներքին էսկալացիան շատ արագ կհանգեցնի արտաքին էսկալացիայի
Կարծիք․ Ինչպես Հայաստանի ներսում, այնպես էլ նրա սահմաններին իրավիճակը մեծապես կախված կլինի Իրանի շուրջ գործընթացների զարգացումից
Փորձագետ․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը մասնակցում են Իրանի շրջապատման ԱՄՆ-ի աշխարհաքաղաքական խաղին
Քոչարյան․ ԵՄ և ԵԱՏՄ միջև ընտրությունը՝ դա ընտրություն է անիրականանալի երազանքի և որոշակիության միջև
Հայաստանի իշխանությունը, որպես ռուսական ուղղության այլընտրանք, ուղղակի կամ անուղղակի ակնարկում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի ուղղությունները․ պատգամավոր
Լուկաշենկո. "Մենք չենք ցանկանում, որ Հայաստանը դուրս գա ԵԱՏՄ-ից, բայց չենք կարող դեմ գնալ հայ ժողովրդի կամքին"
Պեսկովը հասկանալի և թափանցիկ է համարել Հայաստանի շարժումը դեպի ԵՄ
Արցախից և բանակից հետո Սյունիքը կդառնա իշխանությունների թիրախը. Ռոբերտ Քոչարյան
Միրզոյանը հավաստիացնում է․ գերիների և Բաքվում պահվող անձանց հարցը մշտապես Հայաստանի իշխանությունների քննարկումների մաս է
Վոլոդին․ Մենք չենք կարող այլևս լռության մատնել այն գործընթացները, որոնք տեղի են ունենում Հայաստանում
Բունդեսթագի պատգամավորները նախատեսում են այցելել Հայաստան
