TUMO և Astana Hub. դու՝ ինձ, ես՝ քեզ

Արմինֆո.Եթե Հայաստանն այսօր աշխարհին ցույց տալու բան ունի, որով կարող է աչքի ընկնել, օգնել և ներգրավել համագործակցության, ապա դա, իհարկե, TUMO ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնն է, որը հաջողությամբ ընդգրկվել է համաշխարհային տեխնոլոգիական մրցավազքում և նվաճում է աշխարհի ավելի ու ավելի շատ երկրներ ու տարածաշրջաններ: TUMO-ի տեղակայման նոր վայրերից մեկը Ղազախստանն է, երկիր, որտեղ տեղի  են ունենում հիմնարար, խորքային փոփոխություններ՝      ինչպես տնտեսությունում, այնպես էլ հասարակական կյանքում:

Ղազախստանի՝ այսօր մեծ Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանի առանցքային երկրի գործնական կարողությունները  նրան դուրս են բերել առանցքային խաղացողի դիրքեր ոչ միայն աշխարհաքաղաքական, լոգիստիկ իմաստով, այլև ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և արհեստական բանականության զարգացման տեսանկյունից, ինչը, սկզբունքորեն, անհնար կլիներ առանց երկար տարիների ընթացքում պատրաստված և ամրացած սոցիալական և մարդկային կապիտալի առկայության։

Ուստի, TUMO-ի հայտնվելը հենց այստեղ ՝ տարածաշրջանում խոշորագույն թվային տեխնոպարկի՝ Astana Hub – ի շենքերի հոյակապ մոդեռնիստական ճարտարապետության ներքո, ոչ թե պատահական պայմանավորվածությունների, այլ Ղազախստանի Հանրապետության քաղաքական ղեկավարության հեռուն գնացող, լավ մտածված քայլերի արդյունք է:

Հայկական կենտրոնի բացմանն ընդառաջ տողերիս հեղինակին Ղազախստանի ԱԳՆ–ի և Հայաստանում Ղազախստանի Հանրապետության դեսպանության կանխամտածված, ռացիոնալ մոտեցման շնորհիվ հաջողվել է այստեղ լինել աշխարհի տարբեր երկրների  լրագրողների խմբի հետ՝ Ավստրիայից մինչև Հարավային Կորեա: Ապշեցնում  են համալիրի ճարտարապետական լուծումները, որոնք հիմնված են մոդեռնիզմի լավագույն փորձի վրա ՝ ֆուտուրիզմի տարրերով։ Շենքը կառուցվել է մինչև Աստանա EXPO - 2017-ը, և այսօր այստեղ տեղակայված են թվային տեխնոպարկի աշխատանքային տարածքները, որոնց զգալի մասն արդեն կահավորվում է հայկական TUMO ֆրանշիզային նախագծի կողմից:

Թե ինչու է TUMO-ն տեղակայվել հենց այստեղ՝ Astana Hub տեխնոպարկում, միանգամայն տեղավորվում է երկրի տեխնոլոգիական քաղաքականության մեջ, որը պատահական չէ․ բառացիորեն սեպտեմբերին երկիրն իր Թվային զարգացման, նորարարությունների և օդատիեզերական արդյունաբերության նախարարությունը վերափոխեց Արհեստական բանականության և թվային զարգացման նախարարության: Այս առաջնահերթությունները հիմնված են համաշխարհային միտումների խորը ընկալման վրա, որոնց հետ համընթաց քայլել կարելի է բացառապես մարդկային կապիտալի զարգացման բնագավառում լուրջ վերափոխումների տեմպով։ Հենց TUMO-ն է լինելու, ինչպես ասում են, բարուրից մասնագետներ "աճեցնող" կառույցներից մեկը։

Միջազգային կապերի պատասխանատու և Astana Hub ներդրումային գրասենյակի ղեկավար Դանիյար Ժումագուլովը լրագրողների հետ զրույցում կարևորեց Աստանայում TUMO ստեղծարար կենտրոնի բացումը՝ որպես այստեղ ստեղծված միասնական էկոհամակարգի կարևոր տարր: Նա պատմել է էկոհամակարգի աշխատանքի սկզբունքների մասին՝ որպես մեկ օրգանիզմ, որն աջակցում է դրա գործունեության բոլոր օրգաններին և գործընթացներին:

Չէ որ՝ վաղուց անցել են այն ժամանակները, երբ տեխնոպարկերն ստեղծվում էին միայն որպես կոմունալ ծառայությունների և տարածքների վարձակալության ցածր վճարով շենքեր։ Ցանկացած պետության տեխնոլոգիական ճյուղերում լուրջ ճեղքման համար պարկերի այս տեսակն արդեն հնացել է և, ինչպես ցույց է տվել փորձը, իրեն չի արդարացնում։ Այդ պատճառով զարգացող երկրներից շատ ընկերություններ, ոտքի կանգնելով և մոտենալով "միաեղջյուրների" կարգավիճակին, լքում են տեխնոպարկերը ՝ "տեղափոխվելով" այն երկրներ, որտեղ աշխատում են ամբողջ ՏՏ "էկոհամակարգերը", որտեղ պետությունը "բիզնես հրեշտակների" հետ համատեղ տրամադրում է համակարգային համալիր, այդ թվում ՝ վենչուրային, աջակցություն՝ "հաճախորդներին" միջազգային ՏՏ շուկա դուրս բերելու համար ։ Սա կրթական, հարկային, ներդրումային, խորհրդատվական, բորսայական և այլ գործիքների բարդ համալիր է, որը թույլ է տալիս փխրուն գաղափարների համար ստեղծել ջերմոցային պայմաններ՝ աճի և ներդրումների բարձր վերադարձի հնարավորությամբ: Ու թեև համաշխարհային ՏՏ շուկայում իրավիճակն այսօր բարդ է ՝ կապված առաջիկա հերթական տեխնոլոգիական հեղափոխության հետ, որտեղ ալգորիթմներն ու նեյրոցանցերը, ինչպես ժամանակին "ներքին այրման շարժիչը" փողոց են նետում "անպետք" աշխատողներին, այնուամենայնիվ, ստեղծարար լուծումներն ու դրանք ստեղծող մարդիկ իրենց "տեղը գտնում  են արևի տակ" ։

Ղազախստանում դա վաղուց են հասկացել, և ոչ միայն այն պատճառով, որ ստեղծել են ոչ ստանդարտ անվանումով գերատեսչություն, այլ նաև այն պատճառով, որ, ի տարբերություն "հին լուծումների", "նորերը" կարող են գործել առանց "սիլիկոնային հովիտների", բայց՝ նման պայմաններում ։ Դրա համար է նախատեսված Tomorrow School-ը ՝ Ղազախստանում առաջին peer-to-peer արհեստական բանականության դպրոցը։ Այն առաջարկում է ԱԲ ոլորտում անվճար ուսուցում ստանալու եզակի հնարավորություն՝ առանց ծրագրավորման նախնական հմտություններ պահանջելու: Դասընթացի ընթացքում դպրոցի աշակերտները առաջադիմում են գիտելիքների քարտեզով, որտեղ յուրաքանչյուր առաջադրանք բացում է հաջորդի հասանելիություն: Այն ապահովում է հմտությունների հետևողական զարգացում ՝ հիմունքներից մինչև բարդ նախագծեր ՝ ստեղծելով շարունակական ուսուցման գործընթաց: Աստանայում աշխատում է նաև ՏՏ ոլորտում մարդկային կապիտալի զարգացմանն ուղղված Tech Orda ծրագիրը ։ Ծրագիրը ֆինանսավորում է տրամադրում 18-45 տարեկան մարդկանց անվճար ուսուցման համար ՝ հենց ՏՏ մասնագետներ պատրաստելու նպատակով։

Այսպիսով, փորձելով ռացիոնալ կերպով մոտենալ այդ բարդ հարցերին, Ղազախստանում զինվել են "էկոհամակարգերի"լավագույն համաշխարհային փորձով ։ Այստեղ կարևոր են համարում պայմաններ ստեղծել, որպեսզի "Ղազախստանի տափաստաններում "մարդիկ իրենց "Կալիֆոռնիայի հովիտներից" ավելի վատ չզգան։ Դա և զրոյական մեկնարկային հարկային ռեժիմի իրագործումն է, և առավելագույնս հեշտացված էմիգրանտային ռեժիմը մասնագետների նկատմամբ, և վենչուրային կապիտալի ներգրավումը, և օժանդակությունը տեղեկատվական պրոդուկտների արտահանման կազմակերպմանը, և, այսպես կոչված, ՏՏ էկոհամակարգի շատ այլ գործիքներ, որը բաղկացած է ինչպես ստարտափներին վաղ փուլերում աջակցող ինկուբատորներից, այնպես էլ ստարտափների աճի արագացման ծրագրեր տրամադրող աքսելերատորներից։ Այս գործում, հատկապես, "աքսելերատորության" հարցերում Astana Hub-ին օգնում է Google ընկերությունը։ Ընդ որում, աքսելերատորը նախատեսված է ոչ միայն Ղազախստանի մասնագետների համար, դրա աշխատանքում ներգրավված են երիտասարդ ընկերություններ Ղրղզստանից, Ուզբեկստանից, Ադրբեջանից, Մոնղոլիայից և Վրաստանից: Դանիյար Ժումագուլովի խոսքով՝ ճիշտ չէ սահմանափակվել միայն Ղազախստանով, շատ ավելի օգտակար է համաշխարհային շուկաներ դուրս գալ համատեղ, միասնական տարածաշրջանային "ճակատով"։ Դրանց թվում հայկական ընկերություններ առայժմ չկան, բայց ամեն ինչ հոսում է ու փոխվում։

Ի դեպ, Ղազախստանում դեռևս քչերը գիտեն, կամ, ընդհանրապես, ոչ ոք չգիտի Երևանի Ինժեներական քաղաքի մասին, որը կոչված է նաև վերածվելու տարածաշրջանային տեխնոլոգիական կենտրոնի և համաշխարհային շուկա բարձր տեխնոլոգիական արտադրանքի մատակարարի: Հնարավոր է, որ երկու կառույցների համագործակցությունը երկուսի համար էլ օգտակար լինի։

Իսկ մինչ Երևանի Ինժեներական քաղաքը պատրաստվում է ողջ հզորությամբ աշխատել, Astana Hub-ի վիճակագրությունը, որը մասնաճյուղեր ունի երկրի բոլոր խոշոր քաղաքներում, տպավորիչ է: Եթե 2018 թվին Աստանայի տեխնոպարկում մասնակիցների թիվը կազմում էր ընդամենը 185, որից 5-ն՝ օտարերկրյա ընկերություններ, ապա արդեն 2024 թվականին՝ 1716, որոնցից օտարերկրյա են 454-ը: Եկամուտներն այդ ժամանակահատվածում աճել են 35 միլիոն դոլարից մինչև 1.3 միլիարդ դոլար, իսկ ծառայությունների արտահանման հասույթն աճել է 34 միլիոն դոլարից մինչև 481 միլիոն դոլար: Ի դեպ, Astana Hub-ը եկամուտների 1%-ն իրեն է թողնում է "իրավամբ", և արդեն երկու տարի է, որ չի վայելում բյուջետային աջակցություն։

Ոչ միայն ՏՏ արդյունաբերությունը, այլև տնտեսության բարձր ավելացված արժեք ունեցող այլ ուղղությունների զարգացումն արդեն հանգեցնում է այն բանին, որ Ղազախստանն այլևս չի ընկալվում որպես նավթ և գազ արտահանող երկիր, այլ՝ որպես մտավոր սեփականության համաշխարհային շուկաներ մուտք գործող պետություն: