ECRI-ն անբավարար է համարել Արցախից փախստականների ինտեգրմանն ուղղված Հայաստանի իշխանությունների ջանքերը

Արմինֆո.  Ռասիզմի եւ անհանդուրժողականության դեմ պայքարի եվրոպական հանձնաժողովը (ECRI), որը Եվրոպայի խորհրդի անկախ փորձագիտական մարմին է, հրապարակել է իր եզրակացությունները Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Վրաստանի կողմից 2023 թվականին տրված իր հանձնարարականների կատարման վերաբերյալ, որոնց համար պահանջվել է առաջնահերթ կատարում:

Հաղորդագրության մեջ նշվում է, որ Հայաստանի  իշխանությունների համար առաջնային հանձնարարականը եղել է հասարակության մեջ բազմազանության և հանդուրժողականության կարևորության մասին տեղեկատվական-լուսավորչական գործունեության իրականացումը ՝ մարդու իրավունքների պաշտպանի և քաղաքացիական հասարակության տարբեր խավերի համապատասխան ներկայացուցիչների հետ համագործակցությամբ կոնկրետ գործողությունների աջակցության միջոցով: Նշվում է, որ այս հանձնարարականը տարածվել է նաև էթնիկ, կրոնական և սեռական փոքրամասնությունների վրա ՝ նպատակ ունենալով կանխել և պայքարել ռասիստական և ԼԳԲՏ հանդեպ ատելության խոսքի, ատելության հողի վրա բռնության և խտրականության դեմ:

ECRI-ն հաղորդագրության մեջ ընդգծում է, որ ի գիտություն է ընդունում ձեռնարկված ջանքերն ու առաջին քայլերը, այդ թվում ՝ Հայաստանի՝ Մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային ռազմավարության 2023-2025թթ. գործողությունների ծրագրի շրջանակներում, սակայն հանգում է այն եզրակացության, որ իր հանձնարարականները կատարվել են միայն մասամբ:

"Հայաստանի համար երկրորդ առաջնահերթ հանձնարարականը ինտեգրման ռազմավարության ընդունումն էր, որն ուղեկցվում էր համապատասխան ֆինանսական ռեսուրսներով և ներուժի զարգացմամբ ՝ փախստականներին, ապաստան հայցողներին և միգրանտներին արդյունավետ աջակցություն ապահովելու համար: ECRI-ն Հայաստանի իշխանությունների կողմից տեղեկացվել է մի շարք միջոցառումների մասին, որոնք ձեռնարկվել են ի պատասխան աննախադեպ մարդասիրական խնդրի, որն առաջացել է 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին և 20-ին տարածաշրջանում Ադրբեջանի ռազմական գործողության արդյունքում ավելի քան 100 000 ղարաբաղցի հայերի զանգվածային տեղահանման հետևանքով ։ Ընդունելով Հայաստանի իշխանությունների առջև ծառացած դժվարությունները և դրական գնահատելով դրամական օգնության տեսքով օպերատիվ օգնությունը, ինչպես նաև սոցիալական պաշտպանության հասանելիության դյուրացմանը, առողջապահության հասանելիության ընդլայնմանը և երեխաների կրթության ապահովմանն ուղղված միջոցառումները, ECRI - ն հանգում է այն եզրակացության, որ ստեղծված իրավիճակում իր հանձնարարականը դեռևս չի կատարվել", - ասվում է զեկույցում:

Ադրբեջանի մասով զեկույցում նշվում է, որ 2023 թվականի համար իշխանությունների առաջնահերթ հանձնարարականն էր Մարդու իրավունքների հանձնակատարի լիազորությունները, անկախությունն ու արդյունավետությունը լիովին համապատասխանեցնել ECRI չափանիշներին ՝ ապահովելով օմբուդսմենի ընտրության և նշանակման թափանցիկ ընթացակարգ։

ECRI-ում հայտարարել են, որ, չնայած այն հանգամանքին, որ օմբուդսմենին այժմ ընտրում է խորհրդարանը, ինչը ճիշտ ուղղությամբ քայլ է, այնուամենայնիվ, օրենսդրությունում ամրագրված ներկայիս ընթացակարգը բավականաչափ թափանցիկ չէ, եւ գործադիր իշխանությունը նախկինի պես կարող է որոշիչ ազդեցություն ունենալ ընտրության գործընթացի վրա, հատկապես,Ադրբեջանի նախագահի կողմից թեկնածուների առաջադրման կամ նախնական ընտրության փուլում: ECRI-ն ընդունում է, որ որոշ միջոցներ են ձեռնարկվել օմբուդսմենի ինստիտուտի ամրապնդման համար, բայց հանգում է  եզրակացության, որ իր առաջարկությունը մասամբ կատարվել է:

Երկրորդ առաջնահերթ առաջարկությունն էր ստեղծել ռասիստական և ԼԳԲՏԻ հանդեպ ատելության խոսքի և ատելության հիմքով հանցագործությունների դեպքերի վերաբերյալ տվյալների հավաքագրման համապարփակ համակարգ, ինչպես նաև ապահովել այդ տվյալների հասանելիությունը հանրությանը: ECRI-ում հայտարաաարել են, որ այս առաջարկությունը չի կատարվել:

Իսկ Վրաստանի համար իշխանություններին առաջնահերթ հանձնարարականը փոքրամասնությունների տարրական և միջնակարգ դպրոցներում վրացերենի ՝ որպես երկրորդ լեզվի դասավանդման ժամերի զգալի ավելացումն էր ։ ECRI-ն բարձր է գնահատում իշխանությունների զգալի ջանքերը և եզրակացնում է, որ այդ հանձնարարականն ամբողջությամբ իրականացվել է:

"Երկրորդ առաջնահերթ հանձնարարականը մՄիջգերատեսչական կոմիտեի ստեղծումն էր, որում կընդգրկվեն Ժողովրդական պաշտպանի (օմբուդսմենի) աշխատակազմի, միջազգային կազմակերպությունների և քաղաքացիական հասարակության համապատասխան կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ ՝ մարդու իրավունքների ոլորտում 2022-2030 թվականների ազգային ռազմավարության հավասարության հարցերին նվիրված բաժնի իրականացման համար։ ECRI - ն որևէ տեղեկություն չի ստացել միջգերատեսչական կոմիտեի կամ հանանման մեխանիզմի ստեղծման, ինչպես նաև նման կոմիտեի ստեղծման ծրագրերի մասին", - ասվում է զեկույցում:

Նշենք, որ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանը "հակաահաբեկչական գործողության" պատրվակով հերթական ագրեսիայի ակտն էր ձեռնարկել Արցախի նկատմամբ, ինչի հետևանքով հարյուրավոր արցախցիներ էին վիրավորվել, այդ ժամանակ հաղորդվել էր ավելի քան 200 զոհի մասին, այդ թվում ՝ խաղաղ բնակիչների: Սեպտեմբերի 20-ին Արցախն ընկավ ։ Ադրբեջանը սկսեց բռնի կերպով ենթարկվել ԼՂՀ ։ Սեպտեմբերի 22-ին մեկնարկեց Արցախի Պաշտպանության բանակի լուծարման գործընթացը: Սեպտեմբերի 21-24-ը որոնողական աշխատանքների ընթացքում ԼՂՀ ՆԳՆ-ն հայտնաբերել է 105 արցախցու, այդ թվում ՝ դաժանաբար սպանված երեխաների և ծերերի մարմիններ: Այսօր Արցախն ամբողջությամբ հայաթափված է, նրա ամբողջ բնիկ բնակչությունը ՝ ավելի քան 120 հազար մարդ, ֆիզիկական հաշվեհարդարի սպառնալիքի ներքո ստիպված էր փախչել Հայաստան ։ 2020 թվականի աշնանը սկսված թշնամական ագրեսիայից հետո, որը 2023 թվականի սեպտեմբերին ավարտվեց Արցախի ամբողջական էթնիկ զտմամբ, ավելի քան 150 հազար արցախցիներ դարձան անօթևան ։