
Արմինֆո.Այսօր՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, լրացավ հայ ժողովրդի նորագույն պատմության ամենաողբերգական դրվագներից մեկի ՝ Արցախյան 44-օրյա պատերազմի մեկնարկի հինգ տարին։ 2020 թվականի աշնանը ծավալված պատերազմը խլեց ավելի քան 3800 հայ զինծառայողի կյանք, հարյուրավոր մարդիկ առ այսօր անհետ կորած են, իսկ հազարավոր ընտանիքներ շարունակում են ապրել անորոշության մեջ:
Այս պատերազմը վերջի սկիզբն էր՝ Արցախի համար։ Կորսվեցին 7 շրջաններ, ինչպես նաև Շուշին և Հադրութը ։ Պատերազմի արձագանքները մշտապես ուղեկցվել են Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից ձեռնարկվող նոր զինված սադրանքներով և մարտական գործողություններով, որոնց արդյունքում հայկական կողմերն ունեցել են նոր զոհեր և տարածքային կորուստներ, այդ թվում ՝ նաև Հայաստանում: Նման հարձակումներից վերջինը 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ստեփանակերտի և նրա շրջակայքի ռմբակոծությունն էր, որին նախորդել էր Արցախի շուրջ 10-ամսյա շրջափակումը։ Հաջորդ օրը ՝ սեպտեմբերի 20-ին, սկսվեցին էթնիկ զտումները և արցախցիների հարկադիր զանգվածային արտագաղթը Հայաստան։
2023 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Արցախի Հանրապետության նախագահ Սամվել Շահրամանյանը հայտարարեց, որ ստորագրել է հրամանագիր, որով ԼՂՀ-ն դադարեցնում է իր գոյությունը՝ 2024 թվականի հունվարի 1-ից: Փաստաթուղթն այդպես էլ չհրապարակվեց, և ոչ ոք այն չտեսավ։ Հրամանագիրը ստորագրվել է ԼՂՀ դեմ ադրբեջանական ագրեսիայի և Արցախի ողջ բնակչության ֆիզիկական բնաջնջման սպառնալիքի պայմաններում։ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության բնակչության զանգվածային հարկադիր ելքից հետո, արդեն Երևանում, Շահարամանյանը հրամանագիր է հրապարակել, որով չեղյալ է հայտարարել իր նախորդ որոշումը:
Բայց արդեն այս տարի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 1 - ին, ԵԱՀԿ-ում հայտարարեցին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման մանդատով օժտված ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի պաշտոնական լուծարման մասին։ Երևանի և Բաքվի համատեղ հայտարարության հիման վրա կառույցն ամբողջությամբ կլուծարվի մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ը։
Չնայած անորոշությանը և բաց վերքերին՝ պատերազմի հերոսների հիշատակը պահպանվում է։ Երևանում բացվել է տուն-թանգարան՝ ի պատիվ հերոսության և անձնազոհության խորհրդանիշ դարձած հրետանավոր Ալբերտ Հովհաննիսյանի: Գրականությունն ու արվեստը նույնպես անմասն չեն մնում. լույս են տեսնում գրքեր, բեմադրվում են ներկայացումներ, անցկացվում են մշակութային միջոցառումներ՝ նվիրված զոհվածների հիշատակին: Այդ նախաձեռնություններն այսօր, թերևս, մոռացության և լռության նկատմամբ հանրային դիմադրության միակ ձևն են։