Արմինֆո. Caucasus Heritage Watch-ը, որը զբաղվում է Արցախի մշակութային ժառանգության պահպանության մոնիթորինգով, հրապարակել է ԼՂՀ ադրբեջանական օկուպացիայից հետո հայկական օբյեկտների վիճակի մասին ութերորդ զեկույցը:
Զեկույցում ներկայացված են տարածաշրջանում ավելի քան 500 մշակութային ժառանգության օբյեկտների արբանյակային մոնիտորինգի երկու փուլերի արդյունքները:
Ինչպես նշվում է զեկույցի ամփոփ գնահատման մեջ, երկու դիտորդական առաքելությունների ընթացքում (2024 թվականի աշուն և 2025 թվականի գարուն) CHW-ը մշակութային ժառանգության օբյեկտների ոչնչացման նոր դեպքեր չի արձանագրել: "Այս դրական գնահատականը, սակայն, որոշակի զգուշություն է պահանջում, քանի որ դեռևս մեր վերջին զեկույցում փաստագրվել է ավերածությունների աննախադեպ աճ, որը հանգեցրել է մշակութային ժառանգության 6 օբյեկտների ոչնչացմանը ընդամենը մի քանի ամսում ՝ 2022 թվականի վերջին և 2023 թվականի սկզբին", - նշում են զեկույցի հեղինակները։
Այնուամենայնիվ, CHW-ի ընթացիկ զեկույցը փաստագրում է մշակութային ժառանգության օբյեկտների շարունակական վնասումը: Երեք տուժած օբյեկտների թվում են երկու պատմական հայկական գերեզմանոցներ և 19-րդ դարի հայկական եկեղեցի։ "Այսպես, Վազգենաշենի/Հաջիսամլիի մոտակայքում գտնվող գերեզմանատունը բուլդոզերների մշտական հարձակումների է ենթարկվում 2023 թվականի գարնանից, երբ մենք առաջին անգամ հաղորդեցինք այդ վայրում վնասվածքների մասին։ Տարածքում ճանապարհային աշխատանքները շարունակում են քանդել գերեզմանատունը, և շուտով դրանից ոչինչ չի մնա՝ առանց արագ գործողությունների: SH.005-0 ծածկագրով գերեզմանոցը (հիմնադրվել է 1868 թվականին) ենթարկվում է նաև ճանապարհաշինական տեխնիկայի գրոհների։ Գերեզմանատան առաջին հատումը նկատվել է 2023 թվականին և շարունակում է ընդլայնվել ՝ վնասելով թաղման տարածքի մոտ 16% - ը", - ասվում է զեկույցում։
Նշվում է նաև, որ Տանձատափի եկեղեցու (LN.206-0) վնասը, որն առաջին անգամ նշվել է 2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին, ամենադժվարն է գնահատել ։ "Ի տարբերություն CHW-ի կողմից արձանագրված վնասների և ավերածությունների այլ դեպքերի, մենք չենք տեսնում լանդշաֆտի ավելի լայնածավալ փոփոխությունների նշաններ. ճանապարհների փորվածքներ կամ հողամասերի մաքրում չի նկատվում: Այս առումով մենք շարունակում ենք օբյեկտի դիտարկումը, որպեսզի ավելի լավ հասկանանք այն ուժերը, որոնք հանգեցրել են հարավային պատի մեծ մասի փլուզմանը 2023 թվականի հոկտեմբերի 5 - ից մինչև 2024 թվականի ապրիլի 30-ն ընկած ժամանակահատվածում", - ասվում է զեկույցում։
Միևնույն ժամանակ, ընդգծվում է, որ մոնիտորինգի վերաբերյալ CHW-ի ութերորդ զեկույցի առավել մտահոգիչ եզրակացությունը վտանգի տակ գտնվող օբյեկտների թվի աճն է:
"Հարկ է նշել ոչ միայն այն օբյեկտների թիվը, որոնք CHW-ն համարում է հարակից գործունեության ազդեցության վտանգի տակ (n=7, ամենամեծ թիվը, որը մենք երբևէ արձանագրել ենք մեկ առաքելության ընթացքում), այլ նաև այն, որ այդ օբյեկտները ներառում են ինչպես հայկական, այնպես էլ ադրբեջանական ժառանգություն։ MT.451-0 (Պապրավենդի պատմական գերեզմանատուն) և SH.097-0 (Խանի պալատ), վայրեր, որոնք սերտորեն կապված են տարածաշրջանի ադրբեջանական համայնքի և Պարսկաստանի հետ տարածաշրջանի պատմական կապերի հետ ։ Այն փաստը, որ այդ օբյեկտները նույնպես վտանգված են, վկայում է տարածաշրջանի անցյալի նկատմամբ ավելի ու ավելի լայն անտարբերության մասին: Ավելին, քանի որ շինարարությունն արագորեն տանում է Ղարաբաղը դեպի երևակայական ապագա, CHW - ն նախկինի պես խորապես մտահոգված է տարածաշրջանի անցյալով և նրա բոլոր պատմական համայնքների փխրուն մնացորդներով", - ասվում է զեկույցում։
Քաղաքական գործիչ․ Հայաստանում Մոլդովական սցենարի կիրառումը կհանգեցնի հեղափոխության
Կարծիք. Ամերիկյան օրակարգը Հարավային Կովկասում ունի երկու առաջնահերթություն՝ TRIPP նախագիծը և Իրանի վրա ճնշումը
Հայ քաղաքագետը նշել է ԱՄՆ պետքարտուղարի՝ վաղը Երեւան կատարելիք այցի երկու հավանական նպատակները
Քաղաքագետ. ներքին էսկալացիան շատ արագ կհանգեցնի արտաքին էսկալացիայի
Կարծիք․ Ինչպես Հայաստանի ներսում, այնպես էլ նրա սահմաններին իրավիճակը մեծապես կախված կլինի Իրանի շուրջ գործընթացների զարգացումից
Քոչարյան․ ԵՄ և ԵԱՏՄ միջև ընտրությունը՝ դա ընտրություն է անիրականանալի երազանքի և որոշակիության միջև
Հայաստանի իշխանությունը, որպես ռուսական ուղղության այլընտրանք, ուղղակի կամ անուղղակի ակնարկում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի ուղղությունները․ պատգամավոր
Լուկաշենկո. "Մենք չենք ցանկանում, որ Հայաստանը դուրս գա ԵԱՏՄ-ից, բայց չենք կարող դեմ գնալ հայ ժողովրդի կամքին"
Պեսկովը հասկանալի և թափանցիկ է համարել Հայաստանի շարժումը դեպի ԵՄ
Արցախից և բանակից հետո Սյունիքը կդառնա իշխանությունների թիրախը. Ռոբերտ Քոչարյան
Միրզոյանը հավաստիացնում է․ գերիների և Բաքվում պահվող անձանց հարցը մշտապես Հայաստանի իշխանությունների քննարկումների մաս է
Վոլոդին․ Մենք չենք կարող այլևս լռության մատնել այն գործընթացները, որոնք տեղի են ունենում Հայաստանում
Բունդեսթագի պատգամավորները նախատեսում են այցելել Հայաստան
