Միրզոյան. Հայաստանում համոզված են, որ Հարավային Կովկասում խաղաղությունն այլընտրանք չունի

Արմինֆո. Չնայած լուրջ մարտահրավերներին և անվտանգության մշտական սպառնալիքներին՝ Հայաստանը հաստատակամորեն հավատարիմ է մնում Հարավային Կովկասում խաղաղության և բարգավաճման կառուցմանը: Այդ մասին հայտարարել է ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը՝ Ռիու Բրանկոյի դիվանագիտական ինստիտուտում ունեցած ելույթի ժամանակ: Ինչպես հաղորդում է ԱԳՆ մամուլի ծառայությունը, նախարարն իր ելույթում, մասնավորաապես,  ասել է.

«Այսօրվա աշխարհը ներկայացնում է ավելի ու ավելի բարդ աշխարհաքաղաքական լանդշաֆտ, որը ձևավորվում է հակամարտությունների, անվտանգության աճող ռիսկերի, մարդու իրավունքների խախտումների, հումանիտար արտակարգ իրավիճակների, բնապահպանական մարտահրավերների, մատակարարման շղթայի խափանումների ազդեցությամբ և պարենային անվտանգության հետ կապված մտահոգությունների աճով: Այս ամենը նոր հարթություններ է հաղորդում միջազգային հարաբերություններին, որոնցում մենք պետք է կողմնորոշվենք:

Այնուամենայնիվ, չնայած այս ահռելի մարտահրավերներին և անվտանգության մշտական ​​սպառնալիքներին, Հայաստանը հաստատակամորեն հավատարիմ է մնում Հարավային Կովկասում խաղաղության և բարգավաճման կերտմանը: Մենք համոզված ենք, որ խաղաղությունն այլընտրանք չունի։

Այս հիմնարար ընկալմամբ Հայաստանն ակտիվորեն ներգրավվել է Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացում: Այսօր մենք, ավելի քան երբևէ, մոտ ենք խաղաղության պայմանագրի ստորագրմանը, որը կհաստատի պաշտոնական միջպետական ​​հարաբերություններ՝ հիմնված ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության, սահմանների անձեռնմխելիության և ուժի կիրառումից կամ սպառնալիքից զերծ մնալու պարտավորությունների վրա։

Անցյալ շաբաթ մենք արձանագրեցինք էական առաջընթաց մեր բանակցություններում. համաձայնվելով Խաղաղության պայմանագրի նախագծի վերջին տարբերակին, Հայաստանը ճանապարհ հարթեց տեքստի վերջնականացման համար: Այժմ Խաղաղության պայմանագիրը համաձայնեցված է և պատրաստ է ստորագրման: Հայաստանի Հանրապետությունն ունի քաղաքական կամք այն անհապաղ ստորագրելու հարցում և առաջարկում է հնարավորինս շուտ նախաձեռնել խորհրդակցություններ Ադրբեջանի հետ՝ սահմանելու այս պատմական համաձայնագրի պաշտոնական ստորագրման վայրը, ժամանակը, ինչպես նաև այլ գործնական մանրամասները:

Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև մեկ այլ կարևոր զարգացում էր սահմանազատման վերաբերյալ անցյալ տարի ձեռք բերված առանցքային համաձայնությունը, որով 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագիրը ճանաչվեց որպես սահմանազատման հիմնարար սկզբունք։ Այս հռչակագիրը վերահաստատեց, որ Խորհրդային Միության փլուզման պահին Հայկական և Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների գոյություն ունեցող սահմանները դարձան համապատասխան անկախ պետությունների միջազգային սահմաններ: Մինչ օրս մենք հաջողությամբ սահմանազատել ենք ավելի քան 12 կիլոմետր սահման և հետևողականորեն աշխատում ենք հետագա առաջընթացի ուղղությամբ՝ նպաստելով տարածաշրջանային կայունությանը։

Կարգավորման այս համապարփակ գործընթացում Հայաստանը նաև ներկայացրել է կոնկրետ և փոխշահավետ առաջարկներ տարածաշրջանային տրանսպորտային ենթակառուցվածքների ապաշրջափակման վերաբերյալ, որոնք նախատեսում են պարզեցնել սահմանահատման ընթացակարգերը և ներդնել լրացուցիչ մեխանիզմներ՝ բեռների անվտանգության ապահովման համար։ Այս առաջարկները կստեղծեն հնարավորություն, որպեսզի և՛ Ադրբեջանը, և՛ Հայաստանը փոխադարձաբար օգտվեն միմյանց երկաթուղային ցանցերից՝ խթանելով կայուն տնտեսական համագործակցությունը։

Մեր մոտեցումն արտացոլված է «Խաղաղության խաչմերուկ» նորարարական նախաձեռնությունում, որն ավելի ու ավելի մեծ ճանաչում է ձեռք բերել ամբողջ աշխարհում։ Այս տեսլական ունեցող նախագիծը նպատակ ունի բացելու տարածաշրջանային ենթակառուցվածքները՝ ճանապարհներ, երկաթուղիներ, խողովակաշարեր, մալուխներ և էլեկտրական ցանցեր, հիմնված՝ ինքնիշխանության, իրավասության, հավասարության և փոխադարձության հիմնարար սկզբունքների վրա: Բազմաթիվ երկրներ, թե՛ մեր անմիջական տարածաշրջանում, թե՛ դրա սահմաններից դուրս, ճանաչում են «Խաղաղության խաչմերուկը» որպես կենսական կապ իրենց սեփական տրանսպորտային և լոգիստիկ ծրագրերի հետ՝ ընդգծելով դրա հեռուն գնացող գլոբալ ազդեցությունը:

Չնայած այս զգալի առաջընթացին, որին մենք հասել ենք, պետք է նշել, որ ադրբեջանական կողմից ագրեսիվ հռետորաբանությունը շարունակվում է, որն ուղեկցվում է ադրբեջանական կողմի՝ հրադադարի խախտման վերջին օրերի կեղծ մեղադրանքներով։ Ուզում եմ ընդգծել, որ այդ մեղադրանքները բացարձակապես անհիմն են, ինչի մասին վկայում են նաև ԵՄ դիտորդները, որոնք տեղակայված են Ադրբեջանի հետ մեր պետական սահմանի երկայնքով։ Հայաստանը հրադադարը խախտելու պատճառ չունի և հետևողականորեն հանդես է եկել նման պնդումների հետաքննության մեխանիզմի ստեղծման օգտին, ինչին Ադրբեջանը դեռևս պետք է արձագանքի: Բացի այդ, Հայաստանը նաև կառուցողական նախաձեռնություններ է ներկայացրել սպառազինությունների փոխադարձ վերահսկման և վերիֆիկացիայի միջոցառումների վերաբերյալ։ Ցավոք, Ադրբեջանը չի արձագանքել այս առաջարկներին ևս։

Կայուն խաղաղության համար Հայաստանը և Ադրբեջանը պետք է հետևողականորեն խթանեն փոխվստահությունն ու երկխոսությունը։ Այս գործընթացում դրական ներդրում կարող էր ունենալ չլուծված հումանիտար հարցերի կարգավորումը՝ ներառյալ հայ ռազմագերիների և մյուս պահվող անձանց ազատ արձակումը, ինչպես նաև անհայտ կորածների և բռնի անհետացումների դեպքերի արդյունավետ քննությունը։

Ուստի ցանկանում եմ ընդգծել, որ խաղաղության ժամանակը հիմա է, և եթե տարածաշրջանում կայունության և բարգավաճման համար Հայաստանի ուժեղ քաղաքական կամքը փոխադարձվի, մենք կհասնենք երկար սպասված և ցանկալի խաղաղության:

Տարածաշրջանում անվտանգություն կառուցելու և համագործակցություն խթանելու նպատակով Հայաստանը հավասարապես հանձնառու է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորմանը՝ գործընթաց, որը մենք համարում ենք վճռորոշ տարածաշրջանային խաղաղության և երկարաժամկետ կայունության համար։ Որոշակի շոշափելի առաջընթաց արդեն գրանցվել է ուղիղ թռիչքների հաստատմամբ և օդային բեռնափոխադրումների սահմանափակումների վերացմամբ: Հայաստանը նաև ավարտել է Թուրքիայի հետ «Մարգարա» սահմանային անցակետի կառուցման և տեխնիկական նախապատրաստական աշխատանքները, և այժմ այն ամբողջությամբ գտնվում է Հայաստանի սահմանապահ ծառայության հսկողության ներքո։ Այս անցակետը վերջին տարիներին արդեն բացվել է որոշ դեպքերում՝ հումանիտար նպատակներով։

Բարձր մակարդակի երկխոսությունը շարունակվում է՝ ներառյալ հանդիպումները Հայաստանի վարչապետի և Թուրքիայի նախագահի միջև, ինչպես նաև իմ քննարկումները երկրի արտգործնախարարի հետ։ Մենք համոզված ենք, որ լիարժեք կարգավորումը` դիվանագիտական ​​հարաբերությունների հաստատումը և սահմանների բացումը, զգալի հնարավորություններ կընձեռեն ինչպես մեր երկրներին, այնպես էլ ավելի լայն տարածաշրջանին:

Անդրադառնալով մեր ավելի լայն տարածաշրջանային հարաբերություններին՝ ես պետք է ընդգծեմ մեր խորը և շարունակաբար զարգացող գործընկերությունը Վրաստանի և Իրանի հետ։ 2024 թվականին մենք պաշտոնապես բարձրացրեցինք մեր գործընկերությունը Վրաստանի հետ ռազմավարական մակարդակի՝ արտացոլելով մեր կապերի՝ մինչ այդ էլ ձևավորված ամուր բնույթը։ Իրանի հետ մեր համագործակցությունը շարունակում է դինամիկ զարգանալ։ Հիմնական ենթակառուցվածքային նախագծերն ընդգծում են մեր հաստատակամ հավատարմությունը՝ բարելավելու տարածաշրջանային փոխկապվածությունը: Մեզ համար շատ կարևոր է Իրանի հետևողական աջակցությունը Հայաստանի տարածքային ամբողջականությանը և սահմանների անձեռնմխելիությանը։

Հայաստանն ակտիվորեն ամրապնդում է նաև իր ռազմավարական հարաբերությունները ԱՄՆ-ի և Եվրոպական միութայն հետ։ Երկու ամիս առաջ մենք Միացյալ Նահանգների հետ ստորագրեցինք Ռազմավարական գործընկերության համապարփակ կանոնադրությունը, որը պատմական կարևոր իրադարձություն է մեր համագործակցության համար. հարաբերություններ, որոնք շարունակում են զարգանալ ԱՄՆ նոր վարչակազմի օրոք, ինչի վկայությունն է բարձրաստիճան պաշտոնյաների շարունակական, կառուցողական ներգրավվածությունը:

Եվրոպական միության հետ մենք ներկայումս բանակցում ենք նոր և հավակնոտ Գործընկերության օրակարգի շուրջ, որն արտացոլում է մեր հարաբերություններում առկա դրական դինամիկան։ Ավարտվելուց հետո այն էլ ավելի կմոտեցնի Հայաստանը ԵՄ-ին և ավելի լայն եվրոպական համայնքին՝ լիովին համահունչ Հայաստանի ժողովրդի ձգտումներին։ Հայաստանում ԵՄ քաղաքացիական առաքելությունը, որը մինչև 2027 թվականը տեղակայված է Ադրբեջանի հետ մեր սահմանին, առանցքային կայունացնող դեր է խաղում սահմանային շրջաններում՝ արդյունավետորեն նվազեցնելով էսկալացիայի ռիսկերը։ Բացի այդ, ԵՄ-ի կողմից 2024 թվականի հուլիսին ընդունված կարևոր որոշումները՝ տրամադրել աջակցություն Եվրոպական խաղաղության գործիքի շրջանակներում և նախաձեռնել վիզայի ազատականացման գործընթացի շուրջ բանակցություններ, նշանակալից առաջընթաց են մեր զարգացող գործընկերության մեջ:

Մենք հետևողականորեն խորացնում ենք համագործակցությունը Հնդկաստանի, Չինաստանի և այլ գլոբալ գործընկերների հետ։ Մինչ այստեղ գալը, ես այցելել էի Նյու Դելի, որտեղ մենք քննարկեցինք Հայաստանի և Հնդկաստանի միջև ռազմավարական կապերի հետագա ամրապնդման հարցում հսկայական ներուժի իրացման հնարավորությունները:

Լինելով Եվրասիական տնտեսական միության անդամ, մենք ունենք լավ տնտեսական համագործակցություն Ռուսաստանի և Կենտրոնական Ասիայի պետությունների հետ:

Ըստ էության, Հայաստանը վարում է արտաքին քաղաքականություն, որը և՛ ռազմավարականորեն հավասարակշռված է, և՛ ակտիվորեն ներգրավված, որը ձգտում է պահպանել տարածաշրջանային կայունությունը՝ միաժամանակ ընդլայնելով մեր երկրի և ավելի լայն տարածաշրջանի համար կարևոր հնարավորությունները: Մեր տեսլականը հստակ է և հետևողական՝ խաղաղ, կապակցված և բարգավաճ Հարավային Կովկաս՝ լիովին ինտեգրված համագործակցային գլոբալ շրջանակներին»: