Արդարադատության նախարարությունը հերքում է. արդյոք դա կփարատի քաղաքացիների և բիզնեսի մտահոգությունները

Արմինֆո.ՀՀ արդարադատության նախարարությունը հերքում է սոցցանցում տարածված տեղեկատվությունն այն մասին, որ ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքում գերատեսչության առաջարկած փոփոխությունների արդյունքում քաղաքացիները կկարողանան բողոքարկել տուգանքները՝ միայն վճարելուց հետո: Մինչդեռ, ինչպես կարծում է Փոքր և միջին ձեռնարկատերերի ասոցիացիայի խորհրդի անդամ Տիգրան Քեյանը, նախարարության պարզաբանումները, փաստորեն, հաստատում են բարձրացված հարցերը և մատնանշում նախագծի վտանգավոր բնույթը:

«Մամուլում շրջանառվում են լուրեր, առ այն որ Արդարադատության նախարարության կողմից վերջերս հանրային քննարկման ներկայացված Վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխությունների նախագիծը միտված է սահմանելու, որ քաղաքացին նախ վճարի տուգանքը, ապա կարողանա դատական կարգով վիճարկել այն: Մինչդեռ նման տեղեկատվությունն իրականությանը չի համապատասխանում:

Մասնավորապես, Արդարադատության նախարարության կողմից շրջանառված Վարչական դատավարության օրենսգրքի փոփոխությունների նախագծով առաջարկվում է ուժը  կորցրած ճանաչել Վարչական դատավարության օրենսգրքի 83-րդ հոդվածը, որը սահմանում է վիճարկման հայցը վարույթ ընդունելու իրավական հետևանքները, և դրա փոխարեն սահմանել, որ վիճարկման հայցի դեպքում նույնպես կարող է ներկայացվել ըստ անհրաժեշտության հայցի ապահովման միջոց կիրառելու միջնորդություն: Այսինքն, անձինք միևնույն է կարողանալու են միջնորդել և դատարանի որոշմամբ տուգանքը չվճարել մինչև վերջնական դատական ակտի կայացումը:

Առաջարկվող փոփոխության հիմքում ընկած է այն, որ Վարչական դատավարության օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի հիմնական կանոնից՝ այսինքն` հայցադիմումը վարույթ ընդունելու հետևանքով վարչական ակտի գործողության կասեցումից զատ գործում են մի շարք բացառություններ: Մասնավորապես, նշված բացառությունները առանձին դեպքերի համար սահմանում են, որ տվյալ դեպքում վարչական ակտը վիճարկելու դեպքում դրա վիճարկումը չի հանգեցում վարչական ակտի ինքնաբերաբար կասեցման և հայցվորը կրկին, ըստ անհրաժեշտության, պետք է միջնորդություն ներկայացնի դատարան: Այդ բացառությունները ներկայումս հասել են թվով 8-ի, և անգամ կարելի է ասել, որ դրանց կիրառումն է դարձել ընդհանուր կանոն:

Ըստ այդմ, հետևելով վարչադատավարական հարաբերությունների զարգացմանը, նախարարությունը առաջարկել է այս բացառությունների շարքը ժամանակի ընթացքում լրացնելու փոխարեն, սահմանել ընդհանուր կանոն, որ վարչական ակտի գործողությունը այն վիճարկելու դեպքում շարունակվում է, քանի դեռ հայցվորը չի ներկայացրել հայցի ապահովման միջոց կիրառելու միջնորդությունը և դատարանը չի բավարարել այն:

Միաժամանակ, ցանկանում ենք արձանագրել, որ սա չի նշանակում տուգանքի վճարում, այլ վարչական ակտի դատական կարգով բողոքարկում: Առաջարկվող փոփոխություններն ընդունվելու դեպքում ևս քաղաքացին հնարավորություն է ունենալու բողոքարկելու վարչական ակտերը, միայն տարբերությունը այն է լինելու, որ ըստ անհրաժեշտության իր հայցադիմումին կից արդեն պետք է հիմնավորի, թե ինչու պետք է վարչական ակտի գործողությունը կասեցվի, և ինչ հետևանքներ կարող են իր համար առաջանալ, եթե այն չկասեցվի: Այսինքն, ամեն դեպքում, դատարանը, ըստ հայցվորի միջնորդության, կարող է քննարկել և հայցի ապահովում կիրառել:

Միաժամանակ, նախագծով նաև նախատեսվել է հնարավորություն, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ վիճարկման հայցով հայցի ապահովման միջնորդություն ստանալիս դատարանը գա եզրահանգման, որ անհապաղ հայցի ապահովման միջոց չկիրառելը կհանգեցնի անդառնալի հետևանքների, վերջինս հնարավորություն ունենա անմիջապես կիրառելու հայցի ապահովման միջնորդությունը՝ առանց սպասելու պետական մարմնի դիրքորոշմանը:

Այսինքն, վարչական ակտի գործողությունը փաստացի չի կասեցվելու երկու հիմքով՝ 1-ինը դա այն է, որ հայցվորը չի դիմել հայցի ապահովում կիրառելու համար, և 2-րդն այն է, որ դատարանը գտել է, որ դրա անհրաժեշտությունը բացակայում է:

Եթե հայցի ապահովման միջոց կիրառելու միջնորդությունը մերժվի և վարչական ակտի գործողությունը չկասեցվի, ապա վարչական պատասխանատվության ենթարկված անձը բնականոն ընթացակարգով պետք է վճարի տուգանքը և դատական ակտը հօգուտ նրա կայացվելուց և ուժի մեջ մտնելուց հետո դիմում ներկայացնի վճարված տուգանքի գումարը ետ ստանալու համար:

Ընդ որում, ի տարբերություն վարչական մյուս հայցատեսակների՝ այս դեպքում հատուկ նախատեսվել է նաև վարչական դատարանի հայցի ապահովման վերաբերյալ որոշումը բողոքարկելու հնարավորություն՝ որպես մեկ այլ հավելյալ երաշխիք:

Այսինքն, բոլոր այն պնդումները, թե նախարարության կողմից մշակած նախագծով պարտադրվում է վճարել տուգանքը և հետո միայն դիմել դատարան, չեն համապատասխանում իրականությանը և որևէ կերպ չեն արտացոլում նախագծի մշակմամբ հետապնդվող նպատակները», - ասվում է նախարարության հաղորդագրությունում:

Մինչդեռ, Տիգրան Քեյանը նշում է, որ Արդարադատության նախարարության  պարզաբանումները, որոնք նպատակ ունեն հերքել հանրային մտահոգությունները, իրականում հաստատում են բարձրացված խնդիրները և մատնանշում նախագծի էության վտանգավորությունը։

«Նախարարությունը փորձում է ներկայացնել, թե իբր նախագծով տուգանքի վճարումը չի դառնում պարտադիր նախապայման՝ բողոքարկման համար, սակայն իր իսկ պարզաբանումներում ընդունում է, որ՝

1) Եթե դատարանը մերժի հայցի ապահովման միջոց կիրառելու միջնորդությունը, վարչական ակտը չի կասեցվի, և անձը ստիպված կլինի վճարել տուգանքը՝ նույնիսկ դրա օրինականությունը վիճարկելու ընթացքում։

2) Եթե դատարանը նույնիսկ քննի գործը և կայացնի որոշում հօգուտ հայցվորի, տուգանքի գումարը միայն հետագայում, դատական գործընթացից հետո, ենթադրաբար կարող է վերադարձվել։

3) Այսինքն՝ փաստացի անձը զրկվում է իր իրավունքների պաշտպանության առանցքային հնարավորությունից՝ ստիպված լինելով նախ վճարել տուգանքը, այնուհետև պայքարել դրա օրինականությունը հաստատելու համար։

Այս մոտեցումը ակնհայտորեն հակասում է Սահմանադրության 61-րդ հոդվածով ամրագրված արդար դատաքննության իրավունքին, ինչպես նաև խախտում է անձանց սեփականության և պաշտպանվածության հիմնարար երաշխիքները։ Օրենսդրությամբ պետք է երաշխավորվի, որ մինչ վարչական ակտի օրինականության հարցը դատարանում վերջնականապես լուծված չլինի, որևէ հարկադրանք, այդ թվում՝ տուգանքի վճարման պահանջ, չի կարող կիրառվել։

Այս նախագիծը չի կարող դիտարկվել իրավական պետության սկզբունքներին համահունչ և պետք է անհապաղ հետ կանչվի», - գրել է Քեյանը՝ «Ֆեյսբուքի» իր էջում։