Լեմկինի ինստիտուտ. Փաշինյանի հայտարարությունն ուղղված է Հայոց ցեղասպանության վիճարկմանը՝ որպես հաստատված պատմական փաստ

Արմինֆո. Ցեղասպանության կանխարգելման Լեմկինի ինստիտուտը հանդես է եկել հայտարարությամբ և մեղադրել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին ՝ Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության փաստի ժխտման շարունակական հռետորաբանության համար:

"Որոշ հայերի կողմից այն բանում մեղադրվելու ռիսկի ենթարկվելով, որ մենք «դաշնակցական» կազմակերպություն ենք, որը ռուսական փող է ստանում և "ֆեյք լուրեր" տարածում, Ցեղասպանության կանխարգելման և մարդու անվտանգության հարցերով Լեմկինի ինստիտուտը կրկին ուշադրություն է հրավիրում Հայոց ցեղասպանության մասին ՀՀ վարչապետ Փաշինյանի վերջին հայտարարությունների վրա, որոնք առավելապես համահունչ են թուրքական ժխտողական նարատիվներին", -   ասվում է ինստիտուտի հայտարարության մեջ:

Այդ առումով կազմակերպությունում հիշեցրել են, որ անցյալ տարի Զորյանի ինստիտուտը պահանջել էր, որպեսզի Լեմկինի ինստիտուտը ներողություն խնդրի Փաշինյանից այն բանից հետո, երբ ինստիտուտում ենթադրել էին, որ նա զբաղվում է Ցեղասպանության քողարկված ժխտմամբ:

"Նրա անիմաստ հայտարարություններն անտեսում են թուրք, գերմանացի, բրիտանացի, ամերիկացի և հայ գիտնականների կողմից Հայոց ցեղասպանության տասնամյակների պատմական ուսումնասիրությունները, ի թիվս այլոց, խոչընդոտում են հանուն Հայոց ցեղասպանության զոհերի համար արդարության  շարունակվող պայքարին և ստեղծում վտանգավոր աշխարհաքաղաքական դինամիկա, հատկապես՝ վերջերս Ադրբեջանի կողմից Արցախի հայերի ցեղասպանության և Հայաստանի Հանրապետության հասցեին նրա շարունակական սպառնալիքների համատեքստում", - հայտարարել են ինստիտուտում:

Այդ համատեքստում կազմակերպությունում նշել են, որ անցյալ շաբաթ Փաշինյանը Շվեյցարիայում հանդիպել է մի խումբ սփյուռքահայերի հետ և, օգտագործելով բնորոշ խորհրդավոր լեզուն, ըստ երևույթին, կասկածի տակ է դրել 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության մասին հաստատված պատմական նարատիվը:

"Այդ հայտարարությունը հնչեց մոտ տասը ամիս անց այն բանից հետո, երբ վարչապետը, ըստ երևույթին, կասկածի տակ դրեց 2024 թվականի ապրիլին Ցեղասպանության հիշատակման առիթով կայացած պատմական նարատիվը և երեք ամիս անց այն բանից հետո, երբ Հայաստանի ԱԳՆ-ը որոշեց հանել Հայոց ցեղասպանությունն իր արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների ցանկից։ Մենք այդ հայտարարություններն ու որոշումները դիտարկում ենք որպես Հայաստանի դիվանագիտական և ռազմական թուլության հետևանք՝ համեմատած Հարավային Կովկասում նրա թշնամական հարևանների հետ ։ Սակայն մենք, միեւնույն է, պետք է մատնանշենք ցեղասպանության ժխտման սխալներն ու սպառնալիքները, որոնք այն ներկայացնում է Հայաստանի ինքնիշխանության ամբողջականության համար, նույնիսկ, եթե այն իրականացվում է ի պատասխան մեկ կամ մի քանի համաշխարհային գերտերությունների եւ տարածաշրջանային հեգեմոնների ճնշումների", - հայտարարել են Լեմկինի ինստիտուտում:

Ինստիտուտում կարծում են, որ Փաշինյանի հայտարարությունն ուղղված է Հայոց ցեղասպանության վիճարկմանը՝ որպես հաստատված պատմական փաստ: "Բայց այս հիմնական հարցերն արդեն ավելի քան մեկ դար է, ինչ Հայոց ցեղասպանության պատմական հետաքննության շարժիչ ուժն են ։ Նույնիսկ Ռաֆայել Լեմկինը՝ մարդ, ով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հորինել է "ցեղասպանություն" տերմինը, ուսումնասիրել է հայերի դեպքը և այն օգտագործել որպես հիմք 1920-1930-ական թվականներին ցեղասպանության իր հայեցակարգը մշակելու համար: Թեեւ գիտնականների շրջանում տարաձայնություններ կան որոշ մանրամասների և մեկնաբանությունների վերաբերյալ, հիմնական պատումը,  ինչու և ինչ, կասկած չի հարուցում: Ավելին, ցեղասպանության հետազոտողները միակարծիք են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հայերի նկատմամբ Օսմանյան կայսրության հանցագործությունների կարգավիճակի հարցում ՝ որպես ցեղասպանության ակնհայտ դեպք", - նշել են կազմակերպությունում։

Նրանց կարծիքով՝ Փաշինյանի անցյալի և ներկայի կոնսպիրոլոգիական մեկնաբանություններն արտացոլում են թուրքական ժխտողականությունը ոչ միայն ըստ էության, այլև՝ ըստ ռազմավարության։

Ընդ որում, ինստիտուտում նշել են, որ Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության փաստի ժխտման քաղաքականությունը պայմանավորված է բազմաթիվ պատճառներով, այդ թվում ' իրավական պատասխանատվությունից խուսափելու համար, որը կարող է հանգեցնել հատուցումների եւ հողային պահանջների:

"Դա արվում է նաև ազգայնական նարատիվին սատարելու նպատակով, որը պատկերում է ժամանակակից Թուրքիան որպես առաջադեմ ազգային պետություն, սատարելու թուրքական գերազանցության գաղափարախոսությանը, լեգիտիմացնելու ներկայիումս կայսրության կառուցման համանման նախագծերը, որոնք հանգեցրել են 20-րդ դարի սկզբին ցեղասպանության, և էլ ավելի ապամարդկայնացնելու հայերին ՝ որպես դավաճանների և չարիքի։ Վերջին կետը կարևոր է, քանի որ այն մեծապես բացատրում է ժխտողականության հոգեբանական ազդեցությունը Թուրքիայի բնակչության վրա։ Դա պետություն է, որն այդպես էլ չսովորեց հարգել ազգային և կրոնական տարբերությունները, փոխարենը՝ նախընտրելով օգտագործել ատելության խոսք և բռնություն փոքրամասնությունների նկատմամբ", - ասվում է ինստիտուտի հայտարարության մեջ։

Կազմակերպությունում վստահ են, որ "քանի դեռ հայերը համարվում են դավաճաններ եւ չարագործներ, որոնք պատասխանատու են Առաջին համաշխարհային պատերազմում իրենց պատճառված "ողբերգությունների" համար, թուրք ժողովուրդը կարիք չունի հաշտվելու սեփական հանցավոր անցյալի հետ եւ համապատասխան կերպով սրբագրելու իր ազգային ինքնության զգացումը":

"Հետևաբար, Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից Հայերի պաշտոնական ապամարդկայնացումը ինչպես Առաջին համաշխարհային պատերազմի ցեղասպանության շարունակությունն է, այնպես էլ ազգային հպարտության ամրապնդման առանցքային գործիք, միաժամանակ երաշխավորելով, որ հայերը կմնան լուռ, ապալեգիտիմացված, կասկածելի և թույլ", - նշել են ինստիտուտում:

Կազմակերպությունում նաեւ հավելել են, որ 1939 թվականին Հայոց ցեղասպանության քաղաքական լայն ճանաչման բացակայությունը (տարօրինակ՝  Փաշինյանի համար) կարելի է բացատրել բազմաթիվ գործոններով, որոնցից առանցքային է այն փաստը, որ "ցեղասպանություն" բառը հորինվել է միայն 1943 թվականին: "Սակայն կան նաեւ այլ պատճառներ. Եվրոպան, Ռուսաստանը և Միացյալ Նահանգները՝  երկրները, որտեղ հայտնվել է Հայոց ցեղասպանությունը վերապրածների մեծ մասը, զբաղված էին իրադարձություններով, որոնք հանգեցրին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն: Այն ժամանակ գոյություն չուներ վայրագությունները հասկանալու կամ դրանք ճանաչելու պահանջի գլոբալ կառույց; սովորաբար մի քանի տասնամյակ է պահանջվում, որպեսզի վերապրածների համայնքները վերախմբավորվեն և հավաքական ուժ ստանան ՝ սկսելու հիշատակի հավերժացման և ճանաչման բարդ աշխատանք; և ցեղասպանության ուսումնասիրության գիտական ոլորտը հայտնվեց միայն 1980-ականներին: Մենք հիշեցնում ենք վարչապետին, որ Օսմանյան կայսրությունը պատերազմի ավարտին դատավարություններ է իրականացրել ցեղասպանության մեղավորների նկատմամբ, որոնց ժամանակ շատերը մեղավոր են ճանաչվել և կախաղան հանվել:

1939թ. ցեղասպանության պաշտոնական ճանաչման բացակայությունը պայմանավորված էր ոչ թե այն հանգամանքով, որ իրադարձությունն ինքնին անհասկանալի էր կամ անհայտ, այլ այն հանգամանքով, որ նման վայրագությունները լիարժեք նկարագրելու եւ դիտարկելու իրավական, հայեցակարգային եւ ինստիտուցիոնալ հիմք դեռ գոյություն չուներ: Նույնիսկ ինքը ՝ Հիտլերը, գիտեր հայերի ցեղասպանության սարսափի մասշտաբների մասին ՝ համեմատելով այն դեպի արևելք ընդարձակվելու իր ծրագրերի հետ", - նշել են Լեմկինի ինստիտուտում։

Միևնույն ժամանակ, հայտարարության մեջ ընդգծվում է, որ Հայոց ցեղասպանության պատմական իրողությունը անհերքելի է և հիմնված է տարբեր աղբյուրների, այդ թվում ՝ Օսմանյան կայսրության պետական փաստաթղթերի, ականատեսների վկայությունների, դիվանագիտական զեկույցների, դատական ապացույցների, թերթերի հոդվածների և վերապրածների վկայությունների վրա:

"Այն, ինչը մեզ հատկապես զարմացրեց այս վերջին հայտարարության մեջ, վարչապետի փորձն էր՝ ևս մեկ անգամ անուղղակիորեն արդարացնելու ցեղասպանությունը և փորձելու համոզել հայերին կասկածի տակ դնել իրենց միջսերնդային հիշողությունը, կյանքի փորձը, պատմական հետազոտությունները և թեմայի նկատմամբ զգայունությունը: Կասկածի տակ դնելով ցեղասպանության համար Թուրքիայի պատասխանատվությունը, ինչպես նաև նրա կարգավիճակն ու կարևորությունը, Փաշինյանը հերթական անգամ աջակցում է թուրքական և ադրբեջանական ժխտողական պատումներին: Սա վտանգավոր գամբիտ է, քանի որ այն (գուցե՝ ճակատագրի հեգնանքով) սպառնում է Հայաստանի հարևաններին ոգեւորել Հայաստանի դեմ: Դա էլ ավելի է բարդացնում Արցախի հայերի իրավունքները՝ արդարության հասնելու հենց նոր վերապրած ցեղասպանության համար: Վերջապես, դա կարող է ճանապարհ հարթել Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից հայերի դեմ ապագա ցեղասպանության համար՝ ջնջելով անցյալի վայրագությունների համար պատասխանատվությունը և առաջարկելով կանխավ արդարացում", - նշել են ինստիտուտում։

Նրանք նաև ընդգծել են, որ Հայաստանի վարչապետի նման հայտարարությունները վտանգում են Հայաստանի ինքնիշխանությունը, պատմությունն ու մշակույթը՝ Թուրքիային և Ադրբեջանին տրամադրելով հայկական ինքնությունը խարխլելու ևս մեկ գործիք:

Վերջում Լեմկինի ինստիտուտն ընդգծել է, որ շարունակելու է անսասան աջակցել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում հայերի պայքարին՝ Թուրքիայի և մնացած աշխարհի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման համար ՝ անկախ Հայաստանի կառավարության պաշտոնական դիրքորոշումից:

"Հայերի պայքարը ցեղասպանության ճանաչման և արդարության համար անքակտելիորեն կապված է ցեղասպանության կանխարգելման և բոլոր ցեղասպանությունների ճանաչումն ու դիտարկումն ապահովելու գլոբալ ջանքերի հետ ։ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը վճռորոշ նշանակություն ունի ոչ միայն հայերի, այլև ապագա չարագործությունները կանխելու միջազգային հանրության ավելի լայն հանձնառության համար: Աջակցելով այս գործին ՝ մենք ավանդ ենք ներդնում մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկելու համար շարունակվող գլոբալ պայքարում, մարդու իրավունքները պահպանելու և ապահովելու համար, որ նման հանցագործությունները երբեք չկրկնվեն որևէ տեղ և որևէ մեկի դեմ", - ամփոփել են ինստիտուտում: