Արմինֆո.Մինչև 2023 թվականը 070 կոդով անձնագրերն արցախցիներին տալիս էին նույն իրավունքները, ինչ ՀՀ քաղաքացիներին ՝ բացառությամբ ընտրություններին մասնակցելու իրավունքի։ Այդ մասին նոյեմբերի 29-ին ԱԺ-ում տեղի ունեցած լսումների ժամանակ հայտարարել է Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանը։
Նա ուշադրություն հրավիրել է այն փաստի վրա, որ բացի ժամանակավոր պաշտպանության կարգավիճակ ստանալու հնարավորությունից, արցախցիներին առաջարկվել է նաև ՀՀ քաղաքացիության արագացված ձևակերպում: Սակայն վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ բռնի տեղահանված արցախցիները չեն ձգտում քաղաքացիություն ստանալու հայտ ներկայացնել, և այս հարցում կան ինչպես օբյեկտիվ, այնպես էլ սուբյեկտիվ պատճառներ:
"Արցախցիների կողմից նման որոշումը միանշանակ չի ընդունվել։ Այնուամենայնիվ, կառավարությունը բացատրել է, որ 070 կոդով ՀՀ անձնագրերը չեն հաստատում քաղաքացիության առկայությունը: Այս փաստաթղթերը տրվել են Հայաստանի և Արցախի միջև 1999թ. փետրվարի 24-ի համաձայնագրի հիման վրա՝ որպես ճամփորդական փաստաթղթեր, և վավեր են միայն երկու հանրապետությունների տարածքում, սակայն չեն կարող օգտագործվել որպես անձը հաստատող փաստաթուղթ: Սակայն իրավական պրակտիկան բոլորովին այլ է, քանի որ, փաստորեն, 070 կոդով անձնագրերը մինչև 2023 թվականը արցախցիներին տալիս էին բոլոր այն իրավունքները, որոնք ունեին ՀՀ քաղաքացիները ՝ բացառությամբ ընտրության իրավունքի", - պարզաբանել է իրավապաշտպանը։
Գեղամ Ստեփանյանը բացատրել է, որ ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու առնչությամբ արցախցիների մտահոգությունները կապված են նաև վերադարձի իրավունքի իրացման հետ: "Արցախցիների հետ զրույցների ընթացքում կարելի է ասել, որ վերադարձի հնարավորության կորուստը զգալի մտահոգություններ է առաջացնում, և, ցավոք, այս հարցը մինչ օրս պատշաճ ուշադրության չի արժանացել", - պարզաբանել է պաշտպանը:
Ստեփանյանը վստահեցրել է, որ այս հարցով մասնագետների հետ շփման ընթացքում նրանց կարծիքը հաստատում է, որ քաղաքացիություն ստանալը չի բացառում վերադարձի իրավունքը: "Իրավունքի տեսանկյունից կարեւոր է ոչ միայն այլ երկրի քաղաքացիություն կամ փախստականի կարգավիճակ ձեռք բերելու իրավիճակը, այլեւ մարդու կապը իր երկրի կամ հայրենիքի հետ, նույնիսկ, եթե նա ծնվել է այլ վայրում եւ առաջին անգամ ոտք է դրել իր հայրենիք", - հավելել է իրավապաշտպանը:
Այդ համատեքստում Ստեփանյանը բացատրել է, որ նման արձագանքը կապված է Հայաստանի իշխանությունների կողմից Ղարաբաղի հայերի հարազատ վայրեր վերադարձի հետ կապված հարցերի անտեսման, բանակցությունների շրջանակներում այդ թեմայի քննարկման բացակայության, ինչպես նաեւ սոցիալական մի շարք ծրագրերի մասնակցելու համար քաղաքացիություն ստանալու պահանջի հետ: Նրա խոսքով ՝ սա արցախցիների մոտ ստեղծում է այն զգացողությունը, որ ամեն ինչ արվում է վերադարձի հարցը փակելու համար, ուստի նրանք հրաժարվում են զրկվել իրենց Արցախի հետ կապող միակ փաստաթղթից: Միաժամանակ, ինչպես հավելել է Ստեփանյանը, վերոգրյալը վերաբերում է նաև սեփականության իրավունքին, քանի որ այդ հարցը արցախցիները կապում են 070 ծածկագրով անձնագիր ունենալու հետ:
Խոսելով հայտերի ներկայացման և ՀՀ անձնագրերի ստացման հետ կապված խնդիրների մասին ՝ Ստեփանյանը նշել է, որ չնայած ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու պարզեցված ընթացակարգ հայտարարելուն, արցախցիները, այնուամենայնիվ, գործընթացում բախվում են մի շարք տեխնիկական դժվարությունների: "Գլխավոր խոչընդոտներից մեկը ծննդյան վկայականի և այլ կարևոր փաստաթղթերի վերականգնումն է, որոնք կորել են տեղահանության ժամանակ։ Դրանց վերականգնումը հաճախ հանգեցնում է դատական քաշքշուկների", - ընդգծել է նա ։
Ստեփանյանը նաեւ ուշադրություն է հրավիրել մտահոգությունների լայն շրջանակի վրա, որոնց թվում է նաեւ լիազորված պետական մարմինների կողմից քաղաքացիություն կամ փախստականի կարգավիճակ ստանալու հարցում իրավունքների եւ պարտականությունների մասին ոչ պատշաճ իրազեկումը: Շատ կարևոր հարցեր, նրա խոսքով, մնում են չբացահայտված և չեն քննարկվում, այդ թվում ՝ վերադարձի իրավունքի հետ կապված անորոշությունը: Ստեփանյանը նշել է, որ այդպիսով Հայաստանի իշխանությունները ձգտում են փակել արցախցիների հարցը և վերջնականապես տարանջատել նրանց Արցախից:
Այդ կապակցությամբ նա առաջարկել է փոխել մոտեցումը ՝ հարկադրանքի մարտավարությունից անցնել ավելի կառուցողական փոխգործակցության բռնի տեղահանված արցախցիների հետ ։ Մարդու իրավունքների պաշտպանն ընդգծել է, որ ծրագրերը չպետք է կապված լինեն քաղաքացիության ինստիտուտի հետ, իսկ քաղաքացիություն ստանալու ընթացակարգերը պետք է լինեն մատչելի և ներառեն վերադարձի իրավունքի երաշխիքներ: "Մարդիկ պետք է տեսնեն, որ այդ ուղղությամբ լուրջ քայլեր են ձեռնարկվում, այդ թվում ՝ սեփականության իրավունքի հարցերը ։ Ես կցանկանայի, որ Հայաստանի ներկայացուցիչները հրապարակային լսումներ անցկացնեին, որպեսզի մարդկանց մոտ որոշակիություն ծագեր, և նրանք իմանային, որ այդ հարցերը լուծվում են պետական մակարդակով", - հավելել է նա։
Միևնույն ժամանակ Ստեփանյանը կարծիք է հայտնել, որ իրազեկման առումով ոչինչ պատշաճ կերպով չի կազմակերպվել, և ինքը մինչ օրս բազմաթիվ հարցեր է ստանում մարդկանցից, թե ինչ պետք է անեն: "Եթե նրանք շարունակում են այդ հարցը տալ, ուրեմն իրենք պատշաճ տեղեկացված չեն", - եզրափակել է իրավապաշտպանը:
Նշենք, որ ՀՀ ներքին գործերի նախարարության Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության տվյալների համաձայն, 2024 թվականի օգոստոսի 30-ի դրությամբ Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված ընդամենը 4300 մարդ է դիմել ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու համար, որոնցից 2900-ից մի փոքր ավելին արդեն ստացել են այն: Ընդ որում, բռնի տեղահանվածներին բնակարանով ապահովելու կառավարության ծրագրին մասնակցելու պարտադիր պայման է ՀՀ քաղաքացիության առկայության առկայությունը:
Քաղաքագետ․ Մինչ Փաշինյանը վստահեցնում է Ադրբեջանի հետ խաղաղության մասին, Բաքվում շարունակում են առաջ տանել Հայաստանի տարածքներն ադրբեջանցիներով բնակեցնելու նախագիծը
Քաղաքագետ․ Նոր իրավիճակում պաշտոնական Երևանը կարող է Բաքվին առաջարկել խաղաղության գործընթացը շարունակել առանց ՀՀ սահմանադրության շուրջ հանրաքվեի
Հայ փորձագետ․ Ժամանակակից աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը տեղափոխվում է տարածքների վերահսկումից դեպի ենթակառուցվածքային հոսքերի վերահսկում
Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանը Մոսկվային կոչ է արել արձագանքել օկուպացված ԼՂՀ-ում Ադրբեջանի կողմից Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձանների ոչնչացմանը
Գլխավոր դատախազությունը դիմել է ԿԸՀ ՝ Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդմանը համաձայնության համար
Նիդերլանդների վարչապետն իր աջակցությունն է հայտնել Հայաստանում ժողովրդավարական բարեփոխումների և տնտեսական դիվերսիֆիկացման օրակարգին
"Ժառանգություն". ժամանակն է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը ժողովրդին ներկայացնի իրավատեր այլընտրանք՝ լայն-քաղաքական ու վերկուսակցական, հավաքական նորովի առաջնորդությամբ
ԿԸՀ-ն չեզոքացրեց ԲՀԿ-ին. Ընտրությունների քվեարկության արդյունքներով Հայաստանի խորհրդարան կանցնի երեք քաղաքական ուժ
Մոսկվա. Հայաստանում ընտրություններն ուղեկցվել են ընդդիմության նկատմամբ աննախադեպ ճնշումներով
Փորձագետ․ Անգամ ԵԱՀԿ դիտորդները Հայաստանում ընտրությունների ժամանակ բազմաթիվ խախտումներ են արձանագրել
Մոսկվան կսպասի Հայաստանի ընտրությունների պաշտոնական արդյունքներին . Պեսկով
Անտոնիո Կոշտա․ ԵՄ-ն կշարունակի խորացնել գործընկերությունը Հայաստանի հետ՝ ընդլայնելով համագործակցությունը էներգետիկայի, առևտրի և թվայնացման ոլորտներում
Իսրայելի ԱԳ նախարարը շնորհավորել է Փաշինյանին
Թուրքիայի ԱԳՆ-ը մեկնաբանել է Հայաստանի ընտրությունների արդյունքները
Զախարովա․ Միջազգային դիտորդները չեն կարողանա լռություն պահպանել՝ Հայաստանում ընտրությունների ընթացքում ողջ ժողովրդի շահերի աղաղակող ոտնահարման ֆոնին
"Ուժեղ Հայաստանը" հանդես կգա հայտարարությամբ՝ իրական հաշվարկների ավարտից հետո․ Նարեկ Կարապետյան
