Արցախի օմբոուդսմենը՝ բողոքի ակցիայի ժամանակ.  Հայաստանի կառավարությունը միջազգային մակարդակով պետք է բարձրացնի գերիների հարցը

Արմինֆո. Այսօր մի խումբ քաղաքացիներ բողոքի ակցիաներ են անցկացրել Երևանում ՄԱԿ գրասենյակի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի և ԱՄՆ դեսպանատների առջև ՝ պահանջելով անհապաղ ազատ արձակել Ադրբեջանում ապօրինի պահվող հայ ռազմագերիներին և պատանդներին:

Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանը ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակի առջև ակցիայի ժամանակ հիշեցրել է, որ տարբեր խմբեր, գերիների ծնողներ և ոչ անտարբեր քաղաքացիներ բազմիցս բարձրացրել են Բաքվի բանտերում ապօրինի պահվող հայրենակիցների հարցը, սակայն միջազգային մակարդակով այդ հարցը պետք է լուծի Հայաստանի կառավարությունը:

Իրավապաշտպանն ընդգծել է, որ այսօրվա ակցիաների գլխավոր նպատակն է Հայաստանի համապատասխան գերատեսչությունների ուշադրությունը հրավիրել գերիների ազատ արձակման և անհետ կորածների ճակատագրի պարզաբանման անհրաժեշտության վրա՝  Բաքվում ՄԱԿ-ի Կլիմայի խորհրդաժողովին (COP29) ընդառաջ:

"Մենք նկատում ենք, որ որքան մոտենում է համաժողովի օրը, այնքան ավելի ակտիվորեն է բարձրացվում այդ հարցը միջազգային ասպարեզում։ Օրինակ, երեկ տեղեկացանք, որ Եվրոպական խորհրդարանում պատրաստվում են քննարկել այս խնդիրը։ Այժմ միջազգային հանրության ողջ ուշադրությունը սևեռված է Ադրբեջանի վրա, և մենք պետք է օգտագործենք այդ հնարավորությունը, որպեսզի Ադրբեջանից պահանջենք կատարել իր պարտավորությունները մարդու իրավունքների ոլորտում։ Եթե մենք չբարձրացնենք այդ հարցերը, նա միայն կամրապնդվի իր անպատժելիության մեջ", - նշել է Ստեփանյանը։

Միևնույն ժամանակ, իրավապաշտպանը խոստովանել է, որ իրեն հայտնի չէ պատճառը, թե ինչու Հայաստանի իշխանությունները չեն բարձրացնում Ադրբեջանում պատանդ պահվող հայերի վերադարձի հարցը: Նրա խոսքով ՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի անցած նստաշրջանը հիանալի հնարավորություն էր հումանիտար բնույթի այդ հարցը բարձրացնելու և միջազգային հանրության ուշադրությունը գրավելու համար:

"Ես կարծում եմ, որ Հայաստանը պետք է ավելի ակտիվ քայլեր ձեռնարկի այդ հարցերը միջազգային ասպարեզում բարձրացնելու համար։ Դա հարց է, որը մենք իրավունք չունենք լռության մատնել։ Պետք է ավելի մեծ ճնշում գործադրել։ Եթե տեսնում ենք, որ Հայաստանի կառավարությունը համապատասխան քայլեր չի ձեռնարկում, պետք է այնպես անենք, որ գերիների ազատ արձակման և անհետ կորածների ճակատագիրը պարզելու հարցը դրվի միջազգային կազմակերպությունների օրակարգում: Պետք է ձեռնարկվեն բոլոր անհրաժեշտ միջոցները, որպեսզի Հայաստանի իշխանություններն այս հարցը պահեն ուշադրության կենտրոնում", - ասել է Ստեփանյանը։

Արցախի օմբուդսմենը նաև գտնում է, որ գերիների և անհայտ կորած հայրենակիցների չճշտված քանակի առկայության դեպքում անթույլատրելի է Բաքվում ՄԱԿ-ի կլիմայական գագաթնաժողովին Հայաստանի իշխանությունների մասնակցությունը: Նա հույս է հայտնել, որ մինչև խորհրդաժողովը տարբեր միջազգային կազմակերպություններ հանդես կգան Բաքվի բանտերում ապօրինի պահվող գերիներին և պատանդներին առանց որևէ պայմանի ազատ արձակելու պահանջով: Ստեփանյանը տեղեկացրել է, որ նամակներում, որոնք այսօր փոխանցվել են վերոնշյալ դիվանագիտական ներկայացուցչություններին, պահանջներ են արտահայտվում նաև Արցախի բնակչությանը իրենց հայրենիք վերադարձնելու իրավունքի, ինչպես նաև Արցախում գտնվող մշակութային ժառանգության պահպանման վերաբերյալ:

Ստեփանյանն անդրադարձել է նաև Բաքվի բանտերում պահվող գերիների վիճակին։ Նրա խոսքով ՝ գերիների առողջության մասին տեղեկատվություն ստանալու միակ միջոցը Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն է:

"Այս խողովակը հիմա աշխատում է անմիջապես գերիների հարազատների հետ։ Եվ այդ պատճառով ես՝ անձամբ, գերիների մասին ինչ-որ տեղեկություն ստանալու համար շփվում եմ նրանց հարազատների հետ ։ Նրանց վիճակի մասին տեղեկատվություն ստանալու այլ տարբերակ չկա։ Բայց եկեք արձանագրենք, որ նախկինում բանտարկյալներն ու ազատ արձակված գերիները հաղորդել են ադրբեջանցիների կողմից իրենց նկատմամբ անմարդկային վերաբերմունքի մասին։ Ելնելով դրանից՝ մենք կարող ենք հայտարարել, որ Բաքվի բանտում գտնվող ցանկացած հայ մարդ կբախվի նույն վերաբերմունքին", - պարզաբանել է իրավապաշտպանը։

Նա հավելել է, որ միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպություններն ամեն օր հարցեր են բարձրացնում Բաքվի բանտերում գտնվող գերիների նկատմամբ խոշտանգումների և անմարդկային վերաբերմունքի մասին ՝ անկախ նրանց ազգությունից: Տրամադրված տեղեկատվությունից, ինչպես նշել է իրավապաշտպանը, կարելի է եզրակացնել, որ հայ գերիների նկատմամբ վերաբերմունքն ավելի դաժան կլինի:

Նշենք, որ 2024 թվականի նոյեմբերին Ադրբեջանում կայանալիք ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության համաժողովի (COP29) նախաշեմին աշխարհի տարբեր երկրներում ակցիաներ են սկսվել Ադրբեջանում ապօրինի պահվող հայ ռազմագերիների և պատանդների անհապաղ ազատ արձակման պահանջով։

Ի պատասխան այդ ակցիաների ՝ հոկտեմբերի 11-ին ակցիաներ են տեղի ունեցել նաև Հայաստանում ՄԱԿ-ի գրասենյակի, ՀՀ ԱԳՆ-ի, ինչպես նաև Հայաստանում Ռուսաստանի Դաշնության, Ֆրանսիայի Հանրապետության և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների դեսպանատների մոտ: Ակցիաների ընթացքում նմանատիպ պահանջներով նամակներ են փոխանցվել հասցեատերերին։ Նախաձեռնությանը միացել են Արցախի Հանրապետության նախկին օմբուդսմեններ Յուրի Հայրապետյանը, Ռուբեն Մելիքյանը, Արտակ Բեգլարյանը, ինչպես նաև ՀՀ նախկին օմբուդսմեններ Արման Թաթոյանը և Լարիսա Ալավերդյանը:

Հիշեցնենք, որ 2023 թվականի սեպտեմբերի 27-28-ն Արցախից հայ բնակչության զանգվածային ելքի ճանապարհին  պատանդ են վերցվել ԼՂՀ ռազմաքաղաքական ղեկավարության մի շարք ներկայացուցիչներ։ Առաջինը ՝ սեպտեմբերի 27-ին, Հայաստանի և Արցախի սահմանին գտնվող Հակարի կամրջի մոտ ապօրինի ձերբակալվեց և Բաքվի բանտ ուղարկվեց հայտնի բարերար և հումանիստ Ռուբեն Վարդանյանը ։ Արցախի նախկին նախագահներ Արկադի Ղուկասյանը, Բակո Սահակյանը, Արայիկ Հարությունյանը, արտաքին գործերի նախկին նախարար Դավիթ Բաբայանը, ինչպես նաև խորհրդարանի խոսնակ Դավիթ Իշխանյանը, Արցախի Պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար, գեներալ Լևոն Մնացականյանը, գեներալ Դավիթ Մանուկյանը: Ավելին, մինչ օրս հայտնի չէ Բաքվի բանտերում Ալիևի ռեժիմի կողմից պահվող հայ ռազմագերիների և քաղաքացիական անձանց ստույգ թիվը: Թիվը տատանվում է մի քանի տասնյակից մինչև մի քանի հարյուր