"Լուռ ներկայություն. սպասման ու կարոտի պատմություններ". անհետ կորածների ընտանիքները չեն կորցնում իրենց սիրելիներին տեսնելու հույսը

Արմինֆո.Վանաձորում Անհետ կորածների միջազգային օրվան ընդառաջ տեղի է ունեցել "Լուռ ներկայություն.սպասման ու կարոտի պատմություններ" լուսանկարների ցուցահանդեսը, որը ցույց է տալիս 2020-2023 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում մարտական գործողությունների ընթացքում անհետ կորած զինծառայողների ընտանիքների սպասումներն ու ապրումները:

Միջոցառումը կազմակերպել էր Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն (ԿԽՄԿ): Ցուցահանդեսին ներկայացված էր 14 աշխատանք՝ 14 ընտանիքների սպասման պատմություններով, ովքեր փնտրում են իրենց սիրելիներին: Լուսանկարների հեղինակը Էրիկ Գրիգորյանն է: Ցուցահանդեսը կոչված է փոխանցելու 2020-2023 թվականների Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության սրման հետ կապված անհետ կորածների ընտանիքների խորը, հուզական պահերը, նրանց անհետ կորած հարազատի ճակատագրի վերաբերյալ ցավալի անորոշությունը: Միջոցառումն ուղղված է նաև անհետ կորածների խնդրի վերաբերյալ հանրային իրազեկվածության և ըմբռնման բարձրացմանը: Միջոցառումն այս ձևաչափով անցկացվում է երկրորդ անգամ ։ Ընտանիքների անսահման սպասումներն ու զգացմունքներն առաջին անգամ հանրությանը ներկայացվել են 2023 թվականի օգոստոսին Արմավիր քաղաքում ՝ լուսանկարիչ Արեգ Բալայանի լուսանկարների միջոցով։

ԿԽՄԿ պաշտպանության հարցերով համակարգողի տեղակալ Վալերի Յարմակը, բացելով ցուցահանդեսը, նշել է, որ անհետ կորածների միջազգային օրը բոլորին հիշեցնում է կորստի և բացակայության ցավը: "Օգոստոսի 30-ը մեզ հիշեցնում է, որ, նույնիսկ, երբ զենքը լռում է, ցավն ու տառապանքը չեն դադարում նրանց համար, ովքեր ոչինչ չգիտեն իրենց սիրելիների ճակատագրի մասին և ապրում են խավարում: Անհետ կորածների ընտանիքները կենսական անհրաժեշտություն ունեն իմանալու իրենց հարազատների ճակատագրի մասին ։ Ընտանիքներն իրավունք ունեն իմանալու և տեղեկացված լինելու, սա նրանց մարդկային արժանապատվության առանցքային սյուներից մեկն է ։ Տեղեկացված լինելու իրավունքն ամրագրված է նաև միջազգային մարդասիրական իրավունքով ։ Այս հակամարտության կողմերը պարտավոր են պարզել անհետ կորածների ճակատագիրը և պատասխան տալ նրանց ընտանիքներին", - ասել է Յարմակը։

Միաժամանակ, նա փաստել է, որ անհետ կորածների ճակատագրերի պարզումը բարդ, զգայուն և հաճախ երկար գործընթաց է, սակայն որոնման դժվարություններն անհամեմատելի են այն ցավի հետ, որ ապրում են անհետ կորածների հարազատները:

Իր հերթին՝ ՀՀ ԱԳՆ հումանիտար հարցերի բաժնի պետ Հայկ Սարգսյանը ցավով արձանագրել է, որ հայ հասարակությունը նույնպես առնչվել է անհետ կորածների խնդրին: "2020 և 2023 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ Ադրբեջանի ագրեսիայի հետևանքով անցյալ դարի 90-ական թվականների անհետ կորածների և բռնի անհետացումների հարյուրավոր դեպքերին ավելացել են նորերը: Ընդ որում, անգամ փաստագրված եւ տեսաապացույցների առկայության դեպքում հայ զինվորականների ճակատագրերը պարզելու հարցում Ադրբեջանի իշխանությունները անգործություն են ցուցաբերում", - նշել է հայ դիվանագետը ։ Միաժամանակ , նա ընդգծել է, որ Հայաստանը ձեռնարկում է բոլոր հնարավոր քայլերը խնդիրը միջազգային կառույցներում և դատական ատյաններում ներկայացնելու համար, այդ թվում՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ որոշակի հանգամանքներում բռնի անհետացումները, միջազգային իրավունքի համաձայն, կարող են համարվել մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն: Սարգսյանը հիշեցրել է, որ կարեւորելով բռնի անհետացումների դեմ պայքարը, այդ թվում ՝ նման հանցագործությունների կանխարգելումը եւ անպատժելիության դեմ պայքարը, Հայաստանը ստորագրել եւ վավերացրել է "Բռնի անհետացման ենթարկված բոլոր անձանց պաշտպանության մասին" միջազգային կոնվենցիան: "Միևնույն ժամանակ, մենք չենք կարող այսօր միայն հիշել և սգալ ։ Մենք պարտավոր ենք լինել ձայն, որը պահանջում և կոչ է անում պատասխանատվության, որը պահանջում է ճշմարտություն և արդարություն: Մեր միջազգային գործընկերների հետ շարունակում ենք քայլեր ձեռնարկել անհետ կորածների ճակատագրերը պարզելու ուղղությամբ ։ Հայկական կողմը երբեք չի քաղաքականացրել հումանիտար համագործակցությունը, միշտ բաց է եղել ներգրավված բոլոր կողմերի հետ աշխատելու համար ՝ կարևորելով նման համագործակցությունը ՝ որպես վստահության և խաղաղության հասնելու միջոց: Ուզում եմ հավաստիացնել, որ աշխատանքը չի դադարելու, քանի դեռ չի պարզվել բոլոր անհետ կորածների ճակատագիրը, քանի դեռ բոլոր ընտանիքները չեն ստացել իրենց հուզող հարցի պատասխանը", - նշել է ՀՀ ԱԳՆ պաշտոնյան։

Իր հերթին՝ ԿԽՄԿ հայաստանյան գրասենյակի հասարակայնության հետ կապերի բաժնի ղեկավար Զառա Ամատունին պատմել է, որ այսօրվա դրությամբ հայկական կողմից անհետ կորած է համարվում մոտ 1000 մարդ, ընդ որում մոտ 300 մարդ սկսել է այդպիսին համարվել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում վերջին սրացումից հետո: "Բոլոր այն տվյալները, որոնք ԿԽՄԿ - ն հրապարակում է անհետ կորածների վերաբերյալ, այն թիվն է, որը մեր կազմակերպությունը հավաքել է անհետ կորածների ընտանիքների դիմումի հիման վրա ։ Եվ , եթե անցյալ դարի 90-ական թվականներից մեզ մոտ գրանցված մոտ 700 ընտանիք ունենք, ապա ևս մոտ 300 մարդ որոնվում է ընտանիքների կողմից ՝ 2020-2023 թվականների սրացումների արդյունքում ։ Բոլոր տվյալները հավաքագրվել են մեր կողմից, և մենք կարող ենք վստահաբար ասել, որ դրանք հավաստի են", - պարզաբանել է Ամատունին։ Նա նաև խոստովանել է, որ այդ 300 անձանց թվում կան մի քանի տասնյակ դիմումներ, որոնք վերաբերում են այն դեպքերին, երբ ընտանիքը չի համաձայնել պետության ներկայացրած ԴՆԹ տվյալների հետ: "Նման դեպքերում մեզ համար առանցքային է այն, թե որն է իրական, օբյեկտիվ պատճառը, որ ընտանիքները չեն ճանաչում նույնականացման արդյունքները։ Նման դեպքերում մենք համագործակցում ենք ինչպես ընտանիքների, այնպես էլ համապատասխան պատասխանատու պետական կառույցների հետ", - նշել է ԿԽՄԿ ներկայացուցիչը ։

Անդրադառնալով որոնողական աշխատանքների կազմակերպման հնարավորությանը ՝ Ամատունին նշել է, որ դա հակամարտության կողմերի իրավասությունն է, և ԿԽՄԿ-ն չի կարող միջամտել դրան, այլ միայն կողմերի դիմելու դեպքում կարող է խորհրդատվական աջակցություն ցուցաբերել: