Ջաֆար Փանահի. Քանի որ ես դեռ չեմ նկարահանել իմ լավագույն ֆիլմը, մահվան մասին չեմ մտածում

Արմինֆո. "Ոսկե ծիրան" 21-րդ միջազգային կինոփառատոնն ամեն տարի կինոյի ականավոր գործիչներին պարգևատրում է "Փարաջանովի թալեր" մրցանակով, որը շնորհվում է համաշխարհային կինոյում ունեցած ավանդի համար: Կինոփառատոնի փակման արարողության ընթացքում, որը տեղի է ունեցել հուլիսի 13-ին Կինոյի տանը, երևանյան կինոմրցանակը հանձնվել է իրանցի նշանավոր ռեժիսոր, իրանական կինոյի "նոր ալիքի" ներկայացուցիչ Ջաֆար Փանահիին:

Նշենք, որ Փանահին աշխարհի ամենատիտղոսակիր ռեժիսորներից է, սակայն նրա 10 ֆիլմերից 9 - ն արգելված են իր իսկ հայրենիքում՝ Իրանում, թեև արժանացել են ամենահեղինակավոր կինոմրցանակների: Փանահին 20 տարի տնային կալանքի տակ է եղել ՝ առանց նկարահանելու իրավունքի, իսկ դրանից հետո կալանավորվել է։

Մրցանակի հանձնման համար բեմ բարձրանալով՝ <Ոսկե ծիրանի> տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար Կարեն Ավետիսյանը կիսվել է Ջաֆար Փանահիի հետ կապված միանգամայն հուզիչ պատմությամբ: Նա պատմել է իր վաղեմի հիշողության մասին, երբ 15 տարի առաջ հեռուստացույցով դիտում էր Բեռլինի կինոփառատոնը, որտեղ դահլիճում դատարկ աթոռ էր դրված, որի վրա գրված էր "Ջաֆար Փանահի": Իսկ բեմում Իզաբելլա Ռոսելինին ընթերցում էր Փանահիի նամակը, որը կալանավորվել էր մասնագիտական գործունեությունը 20 տարով արգելելու դատավճռով։ Ինչպես նշել է Ավետիսյանը, այդ նամակում ռեժիսորը 20 տարով հրաժեշտ էր տալիս կինոյին և ասում, որ շարունակելու է իր երևակայության մեջ ֆիլմեր նկարահանել: Փանահին հույս է հայտնել, որ այդ ընթացքում կտեսնի ֆիլմեր, որոնցում կբարձրաձայնվեն այն թեմաները, որոնք ինքը բարձրացրել է իր ֆիլմերում: Եվ 20 տարի անց կտեսնի փոփոխված աշխարհ, որտեղ ազատությունը, ժողովրդավարությունը և բազմակարծությունը և մարդու իրավունքները ավելի ամուր տեղ կզբաղեցնեն ։ Քանի որ կինոն նրա համար ավելին է, քան, պարզապես, կինո:

< Տարիներ են անցել: Ոչ քսան: Չեմ կարծում, որ բոլոր երազանքներն իրականացան, բայց իրակացել է երազանքը, որ այսօր մենք տեսնում ենք աթոռը, որի վրա նստած է  ինքը՝ Ջաֆար Փանահին", - ասել է "Ոսկե ծիրան" կինոփառատոնի տնօրենը: Ինչպես հետագայում նշել է Ավետիսյանը, իրանցի կինեմատոգրաֆիստի ֆիլմերը հաղթել են Լոկարնոյում, Վենետիկում, Բեռլինում և այլ փառատոններում: Նա հիշեցրել է, որ "Ոսկե ծիրանի" այս մրցանակը Սերգեյ Փարաջանովի կողմից բանտարկության ժամանակ կեֆիրի կափարիչներից պատրաստված մեդալիոնների նախատիպն է: <Մենք մտածում էինք, թե ինչ պարգևի է արժանի Ջաֆար Փանահին, հաշվի առնելով այն ամենը, ինչ կա նրա մեջ և ինչից, Աստված մի արասցե,  նա դեռ ապահովագրված չէ: Եվ Փարաջանովի 100-ամյակին մենք ուզում ենք 20-րդ դարի կալանավոր մեծ նկարչի անունից այդ պարգևը փոխանցել մեծ կալանավորին և ազատության մեջ գտնվող արվեստագետին՝ Ջաֆար Փանահիին>, - ասել է Ավետիսյանը։ Հանդիսատեսը Փանահիին ողջունել է հոտնկայս  երկարատև ծափահարություններով:

Ընդունելով մրցանակը ՝ իրանցի ռեժիսորը շնորհակալություն է հայտնել փառատոնի համար և նշել, որ ուրախ է այսօր գտնվել Երևանում: <Միշտ նկատել եմ, որ արվեստագետները, պատահում է, մտածում են մահվան մասին, երբ դժվարություններն անհանդուրժելի են դառնում։ Բայց, քանի որ նկարիչը կապված է իր արվեստի հետ, ես վստահ էի, որ մինչև նա չստեղծի իր լավագույն ստեղծագործությունը, չի էլ մտածի դրա մասին։ Քանի որ ես դեռ չեմ նկարահանել իմ լավագույն ֆիլմը, ես չեմ մտածում մահվան մասին>, - ասել է Փանահին:

Նա պատմել է, որ տեսել է Սերգեյ Փարաջանովի հարցազրույցը Համբուրգի կինոփառատոնի ժամանակ, որտեղ ռեժիսորը խոստովանել է, որ մտածում է մահվան մասին: Փանահին խիստ զարմացել է այդ փաստից։ Նա պատմել է, որ հասցրել է լինել Սերգել Փարաջանովի թանգարանում, որտեղ տեսել է բազմաթիվ աշխատանքներ, որոնք ներառում են պատմություն պարունակող այնքան նրբություններ և մանրամասներ: <Հուսով եմ, որ ստանալով այս մրցանակը, մյուս նկարիչներն էլ, ովքեր հետագայում մրցանակներ կստանան տարբեր կինոփառատոններում, չեն մտածի, որ ստեղծել են իրենց լավագույն աշխատանքը և կշարունակեն աշխատել ու ստեղծագործել: Իսկապես, ես երջանիկ եմ և հուսով եմ, որ արժանի կլինեմ այս պարգևին", - եզրափակել է Փանահին։

Նշենք, որ «Ոսկե ծիրան» 21-րդ կինոփառատոնը զուգադիպել էր Սերգեյ Փարաջանովի և Շառլ Ազնավուրի 100-ամյա հոբելյաններին: Այս տարի պատվավոր հյուր էր ամերիկացի լեգենդար դերասան, Օսկարի, Ոսկե գլոբուսի և այլ հեղինակավոր մրցանակների դափնեկիր Քևին Սփեյսին: 21-րդ "Ոսկե ծիրանի" անվանի հյուրերի թվում էին նաև Ալեքսանդր Փեյնը, Ջաֆար Փանահին, Թարսեմ Սինգհը, Ատոմ Էգոյանը, Մաքսիմ Վիտորգանը, Անտոն Դոլինը և այլոք:

"Ոսկե ծիրանն" այս տարի անցկացվել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության և Երևանի քաղաքապետարանի աջակցությամբ: Կինոփառատոնի անցկացմանն աջակցել են նաև Հայաստանում Ֆրանսիայի դեսպանությունը, ֆրանսիական ինստիտուտը, Հայաստանում Նիդերլանդների Թագավորության դեսպանությունը և Գյոթեի ինստիտուտը:

Կինոփառատոնի հիմնադիրներն են Հարություն Խաչատրյանը, Միքայել Ստամբոլցյանը և Սուսաննա Հարությունյանը: Կինոփառատոնի տնօրենը և գեղարվեստական ղեկավարը Կարեն Ավետիսյանն է: