Արմինֆո. Այսօր Արցախի Մարդու իրավունքների պաշտպանի օրակարգում չորս հարց է. միջազգային աջակցություն եւ բռնի տեղահանված արցախցիների սոցիալական և հումանիտար խնդիրները Հայաստանում, արցախցիների՝ հայրենիք վերադառնալու իրավունքի ապահովման, ինչպես նաև պատանդների ու գերիների իրավունքների պաշտպանության և վերադարձի ուղղությամբ տարվող աշխատանքները և հոգևոր ու պատմամշակութային ժառանգության պահպանման ուղղությամբ տարվող աշխատանքները: Այդ մասին մարտի 29-ին Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում իր ելույթի ժամանակ հայտարարել է Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանը։
Մասնավորապես, խոսելով դժվարությունների մասին, օմբուդսմենը նշել է, որ սոցիալ-կենցաղային պայմանների պատճառով շուրջ 15 հազար արցախցիներ մեկնել են Հայաստանից, առավելապես՝ Ռուսաստան: Ավելի քան 100 հազար մարդուց աշխատանքով է ապահովվել ընդամենը 10 800 արցախցի փախստական։ Ընդ որում, նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Արցախի 4 հազար ուսուցիչներից Հայաստանի կրթական հաստատություններում աշխատանքի է տեղավորվել ընդամենը 220-ը։
Ստեփանյանի կարծիքով ՝ զբաղվածությանն առնչվող իրավիճակը կանդրադառնա Հայաստանից Արցախի բնակչության արտահոսքի դինամիկայի վրա։ Վկայակոչելով կառավարության առաջարկած ծրագիրը՝ նա նշել է, որ դրա շահառու կարող է դառնալ շուրջ 1000 մարդ։ Այդ առնչությամբ օմբուդսմենը հարց է տվել. "Ինչու՞ ավելի շատ ջանք չի գործադրվում արցախցիներին աշխատանքի տեղավորելու, այդ թվում ՝ միջազգային օգնություն գեներացնելու համար"։
Մասնավորապես, նա զուգահեռ է անցկացրել Վրաստանի հետ, որին հաջողվել է 2008 թվի իրադարձություններից հետո միայն ԱՄՆ-ից 1 մլրդ դոլարի աջակցություն ստանալ, ԵՄ-ից՝ 120 մլն եվրոյի չափով։ Մինչդեռ, Հայաստանն, ընդհանուր առմամբ, արցախցիներին աջակցելու համար տարբեր գործընկերներից ստացել է 67 մլն դոլարի օգնություն, ինչը բավարար չէ պատերազմի նման աղետալի հետևանքները հաղթահարելու համար։
"Այս կապակցությամբ մեր առաջարկն է կազմակերպել դոնոր-կոնֆերանս, որը թույլ կտա Հայաստանին գեներացնել նոր միջոցներ արցախցի փախստականների կարիքները բավարարելու համար", - ընդգծել է նա:
Համեմատաբար ավելի լավ է, ըստ նրա, իրացվել արցախցիների կրթության իրավունքը։ Մասնավորապես, նա տեղեկացրել է, որ այսօր Արցախից 18 հազար երեխա սովորում է Հայաստանի դպրոցներում, իսկ 3500 ուսանող ՝ երկրի բուհերում։ <Ակտիվ աջակցություն է ցուցաբերվել կրթության վարձավճարների մասով: Ինտեգրման հետ կապված խնդիրներ կան, բայց որոնք ժամանակի ընթացքում, կարծում եմ, կկարգավորվեն", - հավելել է Ստեփանյանը։
Սակայն, Ստեփանյանը դժգոհել է Արցախի պատմամշակութային և հոգևոր հուշարձաններին առնչվող իրավիճակի մշտադիտարկման հնարավորության բացակայությունից, որոնք ժամանակ առ ժամանակ վանդալիզմի են ենթարկվում ադրբեջանցիների կողմից: Ընդհանուր առմամբ, դրանց թիվը մոտ 5 հազար է, 450-ը՝ վանքեր և եկեղեցիներ, որոնք ամենից շատ հարվածի տակ են, քանի որ կապված են ազգային ինքնության հետ։ <Դրանք պետք է լինեն միջազգային մոնիտորինգի տակ: Մենք կշարունակենք աշխատանքներն այդ ուղղությամբ", - ընդգծել է նա ։ Օմբուդսմենը, սակայն, նկատել է, որ միջազգային դերակատարները, որոնց նա բազմիցս դիմել է այդ կապակցությամբ, պատասխանել են, որ ադրբեջանական կողմը չի ցանկանում համագործակցել այդ հարցի շուրջ: "Մեզ մնում է միայն արբանյակային լուսանկարների միջոցով կամ այլ մեթոդների կիրառմամբ հետևել մեր հուշարձանների վիճակին", - դժգոհել է նա: Ստեփանյանը նաև տեղեկացրել է, որ Արցախում շարունակում է ապրել 20 արցախցի, որոնց իրավունքները սահմանափակ են: Մնացած քաղաքացիների հիմնական մասը կենտրոնացած է հյուրանոցում, իսկ մի քանի հոգի մնացել են իրենց տներում։ Սակայն նրանց բնակության վայրերի մոտ ոստիկանական ուժեր են կենտրոնացված, որոնք հետևում են արցախցիների յուրաքանչյուր շարժմանը։ Բացի այդ, տեղաշարժվելու համար նրանց անհրաժեշտ է Ադրբեջանի լիազոր մարմինների համապատասխան թույլտվություն։
Հիշեցնենք, որ նախորդ տարվա սեպտեմբերի 19-ին Լեռնային Ղարաբաղի դեմ Ադրբեջանի սանձազերծած լայնածավալ ռազմական ագրեսիայի հետևանքով, որին նախորդել էր 9 ամիսների ընթացքում տոտալ շրջափակումը, Հայաստան բռնի տեղահանվել է Արցախի շուրջ 102 հազար քաղաքացի: Սակայն, ընդհանուր առմամբ, 2020 թվականի արցախյան 44-օրյա պատերազմից ի վեր ադրբեջանական ագրեսիայի հետևանքով անօթևան է մնացել 150 հազար արցախցի ։
Փորձագետ. Հայկական հասարակությունը ընկնում է տոտալիտար անվտանգության թակարդը
Փորձագետ․ Փաշինյանի այցը Ռուսաստան նախադրյալներ է ստեղծում երկխոսության վերականգնման համար, բայց հարաբերությունների ջերմացումն, ավելի շուտ, խորհրդանշական բնույթ է կրում
Քաղաքագետ․ Կասկածելի ընտրություններից հետո Հայաստանի իշխանություններն սկսել են ամրացնել պնդօղակները
Փորձագետ. սպանված Խամենեյի հուղարկավորությունը դարձավ Իրանի կողմից իր կապերի դիվանագիտական ինվենտարիզացիա
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
Սամվել Կարապետյանն առաջարկում է ընտրություններից հետո ստեղծել ընդդիմադիր կոալիցիա
Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանը Մոսկվային կոչ է արել արձագանքել օկուպացված ԼՂՀ-ում Ադրբեջանի կողմից Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձանների ոչնչացմանը
Գլխավոր դատախազությունը դիմել է ԿԸՀ ՝ Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդմանը համաձայնության համար
Նիդերլանդների վարչապետն իր աջակցությունն է հայտնել Հայաստանում ժողովրդավարական բարեփոխումների և տնտեսական դիվերսիֆիկացման օրակարգին
"Ժառանգություն". ժամանակն է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը ժողովրդին ներկայացնի իրավատեր այլընտրանք՝ լայն-քաղաքական ու վերկուսակցական, հավաքական նորովի առաջնորդությամբ
