Գրիգորյան. Հայաստանը Ռուսաստանի հետ ռազմատեխնիկական համագործակցության ծավալները կրճատել է մինչև 10%-ից պակաս, դիվերսիֆիկացվում է նաև տնտեսությունը

Արմինֆո. Հայաստանն անվտանգության ոլորտի դիվերսիֆիկացման անհրաժեշտության է հանգել 2021 թվականի իրադարձություններից հետո։ Այդ մասին ՀՀՀ-ի հարցազրույցում հայտարարել է Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը, վստահեցնելով, որ անվտանգության ոլորտում համագործակցության դիվերսիֆիկացման պահանջն օբյեկտիվ է։

"Մենք 2021 թվականից փորձել ենք զենք գնել Ռուսաստանից, պայմանագրեր ենք կնքել, ռուսական կողմի հետ մշակել ենք բանակի համալիր բարեփոխումների հայեցակարգ, որպեսզի համատեղ իրականացնենք այդ բարեփոխումները։ Բայց դրա փոխարեն մայիսին և նոյեմբերին հարձակումներ են եղել Հայաստանի վրա, Ռուսաստանը մեզ անհրաժեշտ սպառազինություն չէր մատակարարել, ընդ որում՝ մեր կողմից գնվածը, և մենք սկսեցինք նոր գործընկերներ փնտրել։ Եվ արդեն հայտնի գործընկերների թվում են Հնդկաստանը, Ֆրանսիան, եվրոպական մի շարք այլ երկրներ", - նշել է Գրիգորյանը։

Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ դեռևս 2020 թվականին Հայաստանի ողջ ռազմատեխնիկական համագործակցությունը եղել է Ռուսաստանի հետ։ "2021 թվականի հունվարից մինչ օրս մենք մի քանի միլիարդ դոլարի պայմանագրեր ենք կնքել տարբեր երկրների հետ, սակայն դրանց մեջ Ռուսաստանի մասնաբաժինը 10 տոկոսից պակաս է։ Այսինքն, 96%-ից ռազմատեխնիկական համագործակցությունը նվազել է մինչև մոտ 10%: Դա տեղի է ունեցել օբյեկտիվ պատճառներով։ Դա Ռուսաստանի ընտրությունն էր։ Ընդ որում, հաճախ հիշատակվում է Ուկրաինայի շուրջ պատերազմը եւ դրա հետ կապված մատակարարումների բացակայությունը, սակայն այդ պայմանագրերը ստորագրվել են 2021 թվականի սկզբին՝ հայտնի իրադարձություններից մեկ տարի առաջ", - հայտարարել է հայ պաշտոնյան, հավելելով, որ Հայաստանը դիվերսիֆիկացնում է ոչ միայն պաշտպանության ոլորտը, այլեւ՝ տնտեսությունը։

Այս առումով նա պարծեցել է, որ 2023 թվականի 9 ամիսների ընթացքում Հայաստանի առաջատար ներդրողը դարձել է Արաբական Միացյալ Էմիրությունները՝ մոտ 250 միլիոն դոլարով, իսկ Ռուսաստանը հայտնվել է միայն երրորդ տեղում՝ 50 միլիոն դոլարից պակաս ցուցանիշով ՝ երկրորդ հորիզոնականը զիջելով Լյուքսեմբուրգին։ "Այսինքն, այսօր տեղի ունեցող գործընթացները Ռուսաստանի ընտրությունն են։ Նա որոշել է ներդրումներ չանել Հայաստանում։ Կամ կարող ենք ասել, որ Հայաստանը բացվել է աշխարհին, ստեղծվել են մեծ հնարավորություններ։ ԱՄԷ-ի հետ ապրանքաշրջանառությունն անցյալ տարի հասել է 2,8 մլրդ դոլարի ՝ նախորդ տարվա համեմատ աճելով մոտ 350 տոկոսով: Սա նաև կարևոր քայլ է՝ ուղղված դիվերսիֆիկացմանը", - ասել է Գրիգորյանը։

Դիտարկմանը, թե Հայաստանից արտահանումը ոչ թե դիվերսիֆիկացվում է, այլ՝ հակառակը, դեպի Ռուսաստան արտահանման ծավալներն ավելացել են, Գրիգորյանը համաձայնել է, որ դա իսկապես այդպես է, սակայն, ըստ նրա, աշխատանքներ են տարվում նոր շուկաներ գտնելու ուղղությամբ: "Մենք աշխատում ենք ԵՄ - ի հետ, որպեսզի մեր տնտեսությունը համապատասխանեցնենք այնպիսի կանոնակարգերի, որպեսզի մեր արտադրանքը մրցունակ դառնա եվրոպական շուկայում և համապատասխանի ԵՄ չափանիշներին, բայց մենք նաև այլ շուկաներ ենք փնտրում", - ասել է Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը:

Նա նաև վստահեցրել է, որ Հայաստանն այժմ ակտիվ աշխատանք է տանում ինչպես ռուսական գազին, այնպես էլ վառելիքին այլընտրանք գտնելու ուղղությամբ, որոնցից երկիրը մեծապես կախված է:

Հաղորդավարի պարզաբանմանը, թե ինչով էր ռուսական կողմը բացատրում Հայաստանին զենք մատակարարելուց հրաժարվելը, Գրիգորյանը նշել է, որ Ռուսաստանում դա պատճառաբանել են նրանով, թե, իբր, "Երեւանի դիրքորոշումը մի շարք հարցերում կկոշտանա, եւ հանրապետությունը դիմադրություն կցուցաբերի այն հարցերում, որոնք հակասում են իր շահերին":

Դիտարկմանը, թե Հայաստանը մերժում է Ռուսաստանի բոլոր առաջարկները, ընդ որում, շարժվում է դեպի Արևմուտք, մերժել է նաև ՀՀ-ում առաքելություն տեղակայելու ՀԱՊԿ-ի  առաջարկը, Գրիգորյանը հակընդդեմ հարց է ուղղել. "Ու՞ր էր գալու ՀԱՊԿ առաքելությունը": Հաղորդավարի այն պատասխանին, թե այնտեղ, որտեղ ԵՄ դիտորդներն են, Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարն ընդգծել է, որ խնդիրն այն է, որ ՀԱՊԿ-ը չի ճանաչում Հայաստանի միջազգայնորեն ճանաչված սահմանները, դրանում է առանցքային տարբերությունը Ռուսաստանի և ԵՄ-ի միջև: "Մենք բանակցություններ ենք վարում բոլոր գործընկերների հետ, որոնք Ալմա-Աթայի հռչակագիրն ընդունում են որպես հիմք Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների հստակեցման, տարածքային ամբողջականության փոխադարձ ճանաչման եւ Հայաստանի ինքնիշխանության պաշտպանության համար", - ասել է նա:

Դիտարկմանը, որ եթե անգամ Ռուսաստանը լավ գործընկեր չէ, ըստ որոշ գնահատականների, իշխանություններն իրենց գործողություններով հրահրում են Ռուսաստանի թշնամանքը, ինչը կարող է շատ վտանգավոր լինել, ԱԽ քարտուղարը պատասխանել է, որ Հայաստանը ոչ մի նման  քայլ չի ձեռնարկում:

"Մենք ընդամենը այլընտրանքներ ենք փնտրում ։ Ռուսաստանում երբեմն անուղղակիորեն և հրապարակավ հայտարարում են. «Մենք չենք կարող, մենք զբաղված ենք, ժամանակ չունենք բոլոր ուղղություններով զբաղվելու»։ Հայաստանը փորձում է ապահովել իր անվտանգությունը, ի՞նչ թշնամանքի մասին է խոսքը։ Մենք, ընդամենը, մեզ համար այլընտրանք ենք փնտրում", - նշել է Գրիգորյանը։

Նշենք, որ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով, ընդհանուր առմամբ, արտաքին առևտրաշրջանառության և, մասնավորապես, արտահանման ու ներմուծման գծով առաջատար դիրքը շարունակում է պահպանել Ռուսաստանը: Մասնավորապես, Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև արտաքին առևտրաշրջանառությունը 2023 թվականի արդյունքներով գերազանցել է 7.3 մլրդ դոլարը, տարեկան աճի դանդաղումը՝ 91.7%-ից մինչև 43.3%, պայմանավորված արտահանման աճի խիստ արգելակմամբ։ Այսպես, Հայաստանից Ռուսաստան ապրանքների արտահանման տարեկան աճն զգալիորեն դանդաղել է՝ 2,9 անգամից մինչև 38,8%, Ռուսաստանից Հայաստան ապրանքների ներմուծման բարձր վերընթաց տեմպերի աննշան արագացման դեպքում՝ 46,9%-ից մինչև 47,4%, համապատասխանաբար, 3,4 մլրդ դոլար և 3,9 մլրդ դոլար ծավալների ապահովմամբ: Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության մեջ Ռուսաստանի մասնաբաժինը տարեկան կտրվածքով նվազել է աննշան՝ 35,9% - ից մինչև 35,3%, արտահանման մասնաբաժնի  45,4% - ից մինչև 40,6% անկման, ներմուծման մասնաբաժնի 30% - ից մինչև 31,6%  աճի ֆոնին:

Հայաստանի հետ արտաքին առևտրաշրջանառության ծավալով 2-րդ հորիզոնական (4-րդ տարի առաջ) առաջ է անցել ԱՄԷ-ն ՝ ամրապնդվելով արտահանման նույն դիրքում ՝ դրանով իսկ ավելի վաղ ավանդաբար այդ տեղը զբաղեցնող Չինաստանին մղելով երրորդ հորիզոնական։ Այսպես, Հայաստանի և ԱՄԷ-ի միջև արտաքին առևտրաշրջանառությունը հասել է 2.3 մլրդ դոլարի (տարեկան աճի որոշ դանդաղումով ՝ 5.3 անգամից մինչև 3.9 անգամ) ՝արտահանման մի քանի անգամ պահպանվող աճի հաշվին, տեմպերի որոշ դանդաղումով ՝ 7.2 անգամից մինչև 4.2 անգամ, ներմուծման աճի շարունակական դանդաղումով ՝ 58.4% - ից մինչև 24.6%, որոնց բացարձակ մեծությունը կազմել է համապատասխանաբար 2.2 մլրդ դոլար և 73.5 մլն դոլար ։ Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության մեջ ԱՄԷ-ի մասնաբաժինը 2023 թվականին աճել է 4,2% - ից մինչև 11,1%, արտահանման մասնաբաժնի աճի հաշվին ՝ 9,9% - ից մինչև 26,4%, իսկ ներմուծման առանց այդ էլ ցածր մասնաբաժնի նվազումը ՝ 0,7% - ից մինչև 0,6%: